واکنش های گرماگیر و گرماده

هرگاه موادی به مواد جدید تبدیل شوند، گفته می‌شود که واکنش شیمیایی رخ داده است.

چگونگی انجام یک واکنش شیمیایی

برای اینکه واکنش شیمیایی رخ دهد، باید پیوندهای بین اتمها و مولکولها شکسته شوند و به نحو دیگری تشکیل شوند. از آنجا که این پیوندها معمولا قوی هستند، اغلب برای شروع یک واکنش انرژی لازم است. این انرژی معمولا به شکل گرما است. مواد جدید (محصولات واکنش) خواص متفاوت با مواد اولیه (واکنش دهنده ها) دارند. واکنشهای شیمیایی فقط در آزمایشگاه رخ نمی‌دهند. این واکنشها دائما در اطراف ما در حال وقوع اند، مانند زنگ زدن اتومبیلها و پخته شدن غذا.

انواع واکنشهای شیمیایی

بعضی از واکنشهای شیمیایی بسیار سریع، یعنی ظرف چند ثانیه رخ می‌دهند. بعضی دیگر از واکنشها بسیار کند هستند و تا هزاران سال به طول می‌انجامند (فساد یک جسد مومیایی شده باستانی نمونه ای از واکنشهای بسیار کند است).

نحوه انجام واکنش

برای اینکه یک واکنش شیمیایی رخ دهد، باید مواد واکنش‌دهنده با هم تماس یابند تا محصولات جدیدی را تشکیل دهند. هر چیزی که تماس بین ذرات واکنش‌دهنده را افزایش دهد، سرعت واکنش را زیاد می‌کند. این کار را به چند طریق می‌توان انجام داد:

1. با افزایش غلظت واکنش‌دهنده‌ها ، بطوری که ذرات بیشتری وجود داشته باشد. به این ترتیب ذرات به دفعات بیشتری به هم برخورد می‌کنند و بنابر این سریعتر واکنش می‌کنند و محصولات واکنش را تشکیل می‌دهند.
   
   
2. با افزایش فشار درون ظرف واکنش ، بطوری که ذرات به هم فشرده شوند و در نتیجه بیشتر به هم برخورد کنند.
   
   
3. با افزایش دمایی که واکنش در آن رخ می‌دهد. این کار به ذرات انرژی بیشتری می‌دهد، در نتیجه سریعتر حرکت می‌کنند و به دفعات بیشتری برخورد می‌کنند.
   
   
4. با افزایش مساحت رویه واکنش‌دهنده‌ها با شکستن فیزیکی آنها. این کار فرصت بیشتری را برای تماس و واکنش به واکنش‌دهنده‌ها می‌دهد.

استفاده از کاتالیزور

راه دیگری برای تغییر سرعت یک واکنش استفاده از کاتالیزور است. کاتالیزور ماده ای است که سرعت یک واکنش را تغییر می‌دهد، اما خود آن در پایان واکنش از نظر شیمیایی بدون تغییر می‌ماند. کاتالیزگرها معمولا واکنش را سریعتر می‌کنند. این مواد این کار را با فراهم کردن مسیر دیگری برای واکنش انجام می‌دهند، مسیری که نیاز به انرژی کمتری دارد.

به دلیل پائین آمدن «سد» انرژی ذرات بیشتری واکنش می‌کنند و واکنش سریعتر انجام می‌شود. کاتالیزگرها در تولید صنعتی مواد مختلف، مانند بنزین ، مارگارین ، آمونیاک اهمیت زیادی دارند. اکثر کاتالیزگرهای صنعتی فلز هستند و به شکل دانه های فلزاند. بعضی از کاتالیزگرها برای کند کردن واکنشها به کار می‌روند و بازدارنده نامیده می‌شوند.

اکسایش و کاهش

اکسایش و کاهش فرایندهایی هستند که در بعضی واکنشهای شیمیایی رخ می‌دهند: وقتی که اکسیژن به ماده ای اضافه می‌شود، وقتی که ماده ای هیدروژن از دست می‌دهد و وقتی که ماده ای الکترون از دست می‌دهد.

کاهش ، عکس اکسایش است. این فرایند در سه حالت رخ می‌دهد: وقتی که ماده ای اکسیژن از دست می‌دهد، وقتی که ماده ای هیدروژن بدست می‌آورد و وقتی که مادهای الکترون بدست می آورد.

به عنوان مثال وقتی که منیزیم در هوا سوزانده می‌شود، این فلز با به دست آوردن اکسیژن و اکسیده شدن تبدیل به خاکستر می‌شود. این خاکستر اکسید منیزیم است.

واکنشهای اکسایش و کاهش

اکسایش و کاهش همیشه همراه با هم در یک واکنش رخ می‌دهند.در این صورت، واکنش را واکنش اکسایش- کاهش می‌نامند. بعضی از واکنشهای اکسایش- کاهش در صنعت مفید است. مثلا استخراج آهن از سنگ معدن آن با ترکیب کردن سنگ معدن با منواکسید کربن در کوره بلند آهن انجام می‌شود. در این واکنش سنگ معدن آهن اکسیژن از دست می‌دهد و آهن تشکیل می‌شود و منواکسید کربن ، اکسیژن بدست می‌آورد و تبدیل به دی‌اکسید کربن می‌شود.

نمونه سوالات تشریحی زیست اول دبیرستان

۱-الف) فرضيه چيست؟  ب) در روش علمي ، پس از مرحله ي فرضيه سازي كدام مرحله قرار دارد؟

2-الف) يك مثال از خطاي شنوايي و يك مثال از خطاي بينايي بنويسيد. ب) پژوهش هاي علوم زيستي كاربردي به چه منظور انجام مي شوند؟

3-الف) آيا مي توان پاسخ همه ي پرسش هاي آدمي را با استفاده از روش علمي به دست آورد؟ چرا؟ ب) انواع تومور را نام ببريد.

4-الف ) ميتوز را تعريف كنيد. ب) اندام را تعريف كرده و يك مثال بزنيد.

5-نقش هر يك از اندامك هاي ذيل چيست؟

ميتوكندري :                                                         شبكه آندوپلاسمي:

كلروپلاست:                                                          ليزوزوم:

6-گاو جانداري 60 كروموزومي است . اگر در سلول پوست گاو تقسيم ميتوز صورت گيرد ، به سؤالات پاسخ دهيد:

الف) تعداد كروموزوم ها در هر يك از سلول هاي دختر حاصل (              )  ب) تعداد سانترومرها در سلول در مرحله ي

سوم ميتوز(              ) ج) تعداد كروماتيدها در سلول در مرحله ي اول تقسيم(             )  د) تعداد سلول هاي حاصل از

سه بار تقسيم ميتوز(                )

7-شكل يك سلول گياهي را رسم كرده و چهار بخش اساسي آن را نام گذاري كنيد.

8-چهار نوع مهم مواد آلي بدن جانداران كدامند؟

9-الف)وظيفه ي پروتئين هموگلوبين چيست؟ ب) محلول يد دار لوگول براي شناسايي كدام ماده مورد استفاده قرار مي گيرد؟

ج) از ويتامين هاي محلول در چربي دو مثال بزنيد.

10- دو ماده ي خام مورد استفاده در فتوسنتز و دو محصولي كه مستقيماً دراين فرآيند توليد مي شود را نام ببريد.

11- براي هر يك از موارد ذيل دو نقش بنويسيد:

كوتيكول:                                                                   رگبرگ:

12-الف) فتوسنتز كنندگان اصلي كره ي زمين كدام اند؟ چرا ؟ ب) نشاسته معمولاً دركدام اندامك گياهي ذخيره مي شود؟

13- از ويژگي هايي كه برگ را براي انجام فتوسنتز مناسب مي سازد ، چهار مورد را نام ببريد.

14- دو تفاوت بين چربي هاي گياهي و چر بي هاي جانوري بنويسيد.

15- آنمي چيست ؟  اين بيماري چگونه ايجاد مي شود و چه علايمي دارد؟

16- براي كلسيم دو نقش و دو منبع ذكر كنيد.

17- بيماري هاي كمبود ويتاميني در چه قسمت هايي از جهان و در چه افرادي شيوع بيش تري دارد؟

18- علت هر يك از عوارض زير را بنويسيد:

كواشيوركور:                                                         رسوب كلسيم در جگر:

اسكوروي:                                                            گزروفتالمي:

كرتينيسم:                                                              گرفتگي ماهيچه ها:

19- سرعت يك واكنش آنزيمي را در دماهاي مختلف اندازه گيري و آن ها را در جدول زير يادداشت كرده ايم . نموداري از داده هاي جدول رسم و آن را تفسير كنيد.

دما                      سرعت واكنش

(درجه سانتي گراد)       ( ميلي گرم محصول در دقيقه)

5                                                     4

20                                        15

30                                                  30

45                                       37

50                                         20

55                                          6

 

 

 

 

 

نمونه سوالی از اردیبهشت

 

 

۱-دليل انباشتگي ويتامين D در روغن جگر ماهي چيست ؟

2-كنام وگونه ي شاخص را تعريف كنيد؟

3-دو عامل از عوامل تغيير دهنده ي اكوسيستم در اوج  را بنوسيد. گونه غالب را با ذكر يك مثال تعريف كنيد.

4-مسئول شمارش كرم هاي خاكي در يك هكتار زمين شده ايد براي اين منظور چه مي كنيد؟توضيح دهيد.

5-عوامل تغيير دهنده ي افراد جمعيت را نام ببريد.

6- الف) درشهري يك ميليون نفري با نسبت رشد جمعيت 8/1 درصد ، پس از يك سال چه تعداد به جمعيت افزوده خواهد شد؟(با محاسبه)                ب) از عوامل فرسايش خاك دو مورد را نام ببريد.

7-الف) دليل بيم بحران انرژي در آينده ي نزديك چيست؟ ب) رقابت را با ذكر يك مثال تعريف كنيد.

8-مواد خام و محصولات فتوسنتز كدامند؟

9-انواع بازهاي آلي را نام ببريد.

10-هر يك از وظايف زير بر عهده ي كدام اندامك سلولي است:

آزاد كردن انرژي مواد                  ذخيره ي آب و مواد محلول در آب

ترشح مواد به خارج سلول                 تجزيه ي مواد

 

نمونه سوال از خرداد

۱- صحيح يا غلط بودن هر يك از سوالات زير را مشخص نماييد.5/1 نمره
الف- بيشترين مقدار فتوسنتز در سلولهاي برگ انجام مي گيرد.
ب- كمبود سديم سبب راشيتيسم ميشود.
ج- گروه خوني AB داراي آنتي ژنA و B مي باشد.
د- دومين حلقه در زنجيره غذايي يك گياهخوار است.
ه- ويروسها ساده ترين موجودات با ساختار سلولي هستتند.
و- اولين خط دفاعي بدن گلبولهاي سفيد هستند
 
2-منا سب ترين گزينه را انتخاب نماييد:5/1 نمره
الف- پروتئين سازي توسط كدام اندامك انجام ميگيرد؟
1- ليزوزوم 2- ميتوكندري 3- گلژي 4- ريبوزوم
ب- فرآورده هاي فتوسنتزي عبارتند از:
1- اكسيژن و دي اكسيد كربن 2- آب و اكسيژن 3- گلوكز و اكسيژن 4- آب و دي اكسيد كربن
ج- كداميك براي انعقاد خون لازم است؟
1- ويتامين  -2Aكلسيم 3- آهن 4- ويتامين B
د- كدام هيدرات كربن يك پلي سا كاريد محسوب ميشود؟
1- فروكتوز 2- گلوكز 3- ساكارز 4- گليكوژن
ه- كدام يك فقط با ميكروسكپ الكتروني ديده ميشود؟
1-سلول گياهي 2- ويروس 3- باكتري 4- سلول جانوري
و- خرگوش در كدام حلقه از زنجيره غذايي قرار ميگيرد؟
1-اول 2- دوم 3- سوم 4- تفاوتي نمي كند.
 
3-جاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد.5/1 نمره
الف- يكي از عناصر كم مصرف بدن عنصر……….است كه براي ساختن هورمون تيروكسين لازم مي باشد.
ب- از هر سلول مادر در تقسيم ميتوز تعداد…………سلول ايجاد ميشود.
ج- در ساختار كروماتين ملكولهاي…………و ………..وجود دارد.
د- آزاد كردن انرژي مواد توسط اندامك …………….انجام ميگيرد.
ه- ويروس هپاتيت به سلولهاي ………….انسان آسيب مي رساند.

4- علوم زيستي چيست؟5/0
5- دو وظيفه ديواره سلولي چيست؟5/0
6- دلايل فرسايش خاك چيست؟ (دو مورد)5/0
7- تفاوت اپيدرم را با سلول نگهبان روزنه بنويسيد. 5/0
8- الف- كدام گروه خوني داراي هر دو آنتي كر A و B در سرم خون است؟ 5/0
ب- كدام گروه خوني داراي هر دو آنتي ژن A و B مي باشد؟
9-نوع و نحوه ي قرار گرفتن بازهاي آلي در دو رشته ي متقا بل يك مولكول DNA چگونه است؟1
10- هر يك از بيماريهاي زير مربوط به كمبود كدام ماده يا ويتامين است؟ 1
الف- كواشيوركور ب- گواتر ج- بري بري د- گزروفتا لمي
11-زنجيره غذايي چيست؟ چرا بيشتر روابط غذايي موجودات زنده بصورت شبكه غذايي ميباشد؟ 1
12-هر يك از صفات نامبرده محيطي هستند يا وراثتي ؟يا تحت تاثير هر دو؟ 1
الف- گروه خوني ب- رنگ پوست ج- اندازه قد د- نحوه ي تكلم
13-با توجه به شكل مقابل پاسخ دهيد: 1
الف- نوع تقسيم چيست؟
ب- تعداد كروموزومها در طي تقسيم چه تغييري يافته است؟
ج- اين تقسيم در فرد نر است يا ماده؟ چرا؟
14- اكوسيستم چيست؟ يك مثال بزنيد. 1
15-هر يك از بيماريهاي ويروسي نامبرده به كدام بخش از بدن آسيب مي رساند؟ 1
الف- اوريون ب- فلج اطفال ج- ايدز د- سرما خوردگي
16-طرح زير چرخه ي نيتروژن را نشان ميدهد. شماره هاي 1 تا 4 هر يك بيانگر كدام گروه از باكتريهاي خاك هستند؟ نام ببريد. 1
17-نحوه ي توليد مثل باكتري ها را نوشته ,چرا معمولا" تعداد باكتريها از حد معيني بيشتر نمي شود؟ 1
18-نحوه ي تغذيه باكتري هاي ساپروفيت و باكتري هاي انگل چگونه است؟ 1
19-الف- شرايط لازم براي پوسيدگي كدامند؟( 4مورد) 5/1
ب- به چه دليل هنگام تهيه كود گياهي ,كمي آهك به آن اضافه مي كنند؟
20- الف- تراكم جمعيت را تعريف كنيد. 5/1
ب- عوامل موثر بر تغيير جمعيت را نام ببريد. (4 مورد)

نمونه سوال از خرداد

 

1-      آیا می توان پاسخ همه ی پرسش های آدمی را با استفاده از روش علمی به دست آورد؟ چرا؟ اگر مقداری آب لیمو را روی سفیده ی تخم مرغ و شیر بریزیم چه می شود؟

2-      گاو جانداری 60 کروموزومی است ، اگر در سلول های پوست گاو تقسیم میتوز صورت گیرد به سوالات پاسخ دهید:

تعداد کروموزوم ها در هر یک از سلول های دختر حاصل؟- تعداد سانترومرها در سلول در مرحله ی سوم میتوز؟ – تعداد کروماتید ها در سلول در مرحله ی اول تقسیم؟ – تعداد سلول های حاصل از سه بار تقسیم میتوز؟

3-      از ویژگی هایی که برگ را برای فتوسنتز مناسب می سازد چهار مورد را نام ببرید.

4-      برای هر کدام یک نقش بنویسید: تیروکسین – کلسیم – اسید آسکوربیک – آهن

5-      از گلوتامات مونوسدیم و سیکلامات ها در چه مواردی استفاده می شود و زیان استفاده از هر یک چیست؟

6-      اسب 64 کروموزوم و الاغ 62 کروموزوم دارد ، تعداد کروموزوم های بچه قاطری که از جفت گیری آن ها به وجود می آید را محاسبه کنید.

7-      برای تعین گروه خونی خود فقط سرم ضدB در اختیار دارید و خون شما با آن لخته شده است ، خون شما از چه گروه یا گروه هایی باید باشد؟ کدام گروه خونی دهنده ی عمومی و کدام گیرنده ی عمومی است؟

8-      اگر در یک رشته مولکول DNA باز آلی G برابر 16 درصد و در رشته ی دیگر همان مولکول باز آلی G برابر24 درصد باشد ، چند درصد این مولکول باز آلی A خواهد بود؟(جواب با محاسبه)

9-      اکوسیستم و هرم تعداد را تعریف کنید.

10-   DNA دستور ساخته شدن چه موادی را صادر می کند و چگونه پیام هایش به سیتوپلاسم می رسد؟ لقاح چیست و نتیجه ی آن ایجاد چه سلولی است؟

11-   پوسیدگی چیست؟ سه عامل مهم که در آن نقش دارند کدامند؟

12-   چهار روش برای نگهداری غذاها نام ببرید.

13-   به سوالات پاسخ دهید: نام باکتری های تبدیل کننده ی آمونیاک به نیترات؟ - نام باکتری های تبدیل کننده ی نیترات به نیتروژن هوا ؟ - نام عمل تبدیل نیتروژن هوا به پروتئین ؟ - نام عمل تبدیل دی اکسید کربن هوا به ترکیبات کربن دار در گیاهان؟

14-   توالی را تعریف کرده و مثالی برای آن ذکر کنید. بازده تبدیل انرژی چیست و حداکثر چقدر است؟

15-   اگر در جمعیتی بیست میلیون نفری نسبت رشد سه درصد باشد ، چه تعداد بر افراد جمعیت پس از یک سال افزوده خواهد شد؟ ( بامحاسبه) – اگر تراکم نوعی پرنده در جنگل 200 پرنده در هر کیلومتر مربع و مساحت این جنگل 400 کیلومتر مربع باشد ، تعداد کل پرندگان جنگل چقدر خواهد بود؟(بافرمول)

16-   دو مورد از مشکلات ناشی از جمعیت زیاد و دو مورد از راه های آلودگی آب ها را بنویسید.

17-   چگونگی دفاع بدن در مقابله با ویروس ها را به اختصار توضیح دهید.

18-   دو گروه اصلی گلبول های سفید را نام برده و نقش هر یک را بنویسید.

19-   اگر یک باکتری هر 20 دقیقه یک بار تقسیم شود پس از دو ساعت از سه باکتری چند باکتری حاصل می شود؟(بامحاسبه) تفاوت باکتری ساپروفیت با انگل چیست؟

20-   نام قسمت های خواسته شده در شکل مقابل را بنویسید.(شکل باکتری رسم شده بوده است.)

 

 

 

سوالات خردادماه84

 

1. اولین و آخرین مرحله ی روش علمی را بنویسید.

2. گلیکوژن در چه قسمت هایی از بدن آدمی به مقدار فراوان وجود دارد؟

3. هر کدام از وقایع زیر مربوط به کدام مرحله ی میتوز است:

قرار گیری کروموزوم ها در میان سلول (        )               تقسیم سیتوپلاسم و ایجاد دو سلول دختر (         )

مشخص شدن کروموزوم ها (         )                           جدایی کروماتیدهای هر کروموزوم (         )

 

4. رگبرگ ها چه کارهایی را بر عهده دارند و شامل چه آوندهایی هستند؟  

5. هر یک از وظایف زیر مربوط به چه ویتامین یا ماده ی معدنی است؟

بینایی(             )                                            انتقال اکسیژن (             )  

 انتقال پیام های عصبی (            )   چسباندن سلول ها به هم  (               )

6. منظور از الیاف چیست؟ یک فایده و یک منبع برای آن بنویسید.

7. الف) علت مرگ در هنگام وارد شدن خون نا آشنا به بدن چیست؟

      ب) لقاح را تعریف کنید.

 

8. در بخشی از یک مولکول DNA تعداد باز آلی A برابر 700 و تعداد باز آلیG برابر 200 است . در این بخش از مولکول DNA چه تعداد قند وجود خواهد داشت؟ (با محاسبه)

 

9. تقسیم میوز را تعریف کرده و بنویسید در چه اندام هایی و به چه منظور انجام می شود؟

10. الف) هورمون رشد از چه غده ای ترشح می شود و بر کجا تأثیر می گذارد؟   

      ب) غده ی ترشح کننده ی هورمون رشد در کجا واقع است؟

11. زنجیره ی غذایی را تعریف و برای آن یک مثال بیاورید.

12. چهار مورد از شرایط لازم برای تهیه ی کود گیاهی را بنویسید.

13. از روش های نگهداری غذا چهارمورد را نام ببرید.

14. پاستوریزه کردن شیر چگونه صورت می گیرد ؟ یک فایده و یک عیب برای این روش بنویسید.

15. بازده تبدیل انرژی را تعریف کرده و مقدار آن را در گندم و نیشکر بنویسید.

16. برای شمارش گلبول های قرمز خون از چه روشی استفاده می شود؟ نحوه ی عمل را مختصراً توضیح دهید.

17. ازدیاد جمعیت بر بخش آموزش و پرورش و بهداشت و درمان کشور چه اثری می تواند داشته باشد؟ برای هر یک دو مورد بنویسید.

18. نوعی باکتری هر 20 دقیقه یک بار تولید مثل می کند ، اگر 100 باکتری در ابتدا وجود داشته باشد پس از دو ساعت از آن ها چند باکتری ایجاد خواهد شد؟ ( با محاسبه )

19. دو مورد استفاده برای ویروس نوشته و بیان کنید هر کدام از چه راهی صورت می گیرد؟

20. الف) آنتی بیوتیک ها توسط چه جاندارانی ساخته می شوند؟

       ب) یک آنتی بیوتیک مثال بزنید.

        ج) برای معالجه ی سرطان از چه روشی استفاده می شود؟

 

21. شکل های زیر مربوط به چرخه ی زندگی ویروس است ، آن ها را به ترتیبی که اتفاق می افتند شماره گذاری کنید.

 

 

 

فصل اول

1 -الف) فرضيه چيست؟  ب) در روش علمي ، پس از مرحله ي فرضيه سازي كدام مرحله قرار دارد؟

2-الف) يك مثال از خطاي شنوايي و يك مثال از خطاي بينايي بنويسيد. ب) پژوهش هاي علوم زيستي كاربردي به چه منظور انجام مي شوند؟

3- آيا مي توان پاسخ همه ي پرسش هاي آدمي را با استفاده از روش علمي به دست آورد؟ چرا؟

4- علوم زيستي چيست؟

5- روش علمي حل مسايل چيست؟چرا محققان معمولا كار خود را از صفر شروع نمي كنند؟

6- ردي براي بررسي علت فاسد شدن گوشت چه فرضيه اي را ارائه داد و چگونه اين فرضيه را آزمايش كرد؟

7-آزمايش كنترل شده را تعريف كنيد؟

8- آزمايش ساده اي مورد نظريه خلق الساعه(پيدايش خود به خودي موجودات زنده )بنويسيد؟

9- روش علمي براي چه موضوعاتي به كار مي رود؟

10- فرضيه را تعريف كنيد در علوم تجربي چگونه يك فرضيه تأييد يا رد مي شود؟

11- فرانچسكو ردي از آزمايش هاي خود چه نتيجه اي گرفت؟

12- منظور از روش علمي چيست؟

13- چند سال قبل در يكي از رودخانه هاي شمال تعداد زيادي ماهي تلف شدند،دو فرضيه در مورد علت مرگ ماهي ها بنويسيد؟

14- آزمايش هاي كنترلي ردي را بيان كنيد ؟

15- علوم زيستي را تعريف كنيد و دو گروه اصلي آن را بنويسيد؟

16- دو درس مهمي كه دانشمندان بعد از ون هلمونت ازاو گرفته چه بود؟

17- روش علمي را تعريف كنيد و مراحل آن را بنويسيد؟

18- هنگام انجام آزمايش ،بايد همه ي متغيرها به جز يكي از مورد آزمايش است ،ثابت باشد،اين كار چه لزومي دارد؟

19- نظريه خلق الساعه چيست ؟يك مثال بياوريد؟

20- شش مرحله از مراحل روش علمي را به ترتيب بنويسيد؟

21-   در روش علمي پس از فرضيه سازي كدام مرحله قرار دارد؟

22-   يك مثال از خطاي شنوايي و يك مثال از خطاي بينايي را بنويسيد؟

23 – پژوهشهاي علوم زيستي كاربردي به چه منظور استفاده مي شود؟

24-   چرا محققان معمولاًًكار خود را از صفر شروع نمي كنند؟

25-   چرا نمي توان پاسخ همه ي پرسش ها را با روش علمي بدست آورد؟

26-در آزمايش ها ردي مراحل اول و دوم روش علمي را بنويسيد؟

27- فرضيه ردي در مورد پيدايش مگس ها بنويسيد؟

28- پژوهش هاي كاربردي علوم زيستي به چه منظوري انجام مي شود؟

29- آزمایشهای کنترلی در آزمایشات ردی کدامند؟

 

 

 

 

فصل دوم

1-     مهم ترين تفاوت موجودات زنده و غير زنده چيست؟

2-     آيا غشاء خاصيت نفوذپذيري انتخابي دارد؟

3-     يك نقش ديواره سلولي را بنويسيد؟

4-     چه بخشي از سلول سبب  استحكام بخشيدن به سلول است؟

5-     اندامك هاي سلولي كه به ترتيب نقش آنها آزادسازي انرژي و پروتئين سازي است را نام ببريد؟

6-      ماده اصلي كروماتين چه نام دارد؟

7-      آيا تعداد كروموزوم‌هاي سلولها عصبي انسان با سلول پوست انسان برابر است؟

8-      تقسيم هسته سلول را چه مي نامند؟

9-      نتيجه از كار افتادن فرايندهاي كنترل كننده تقسيم سلولي چيست؟

10-   كروموزم، تومور، اندام و سانترومر را تعريف كنيد؟

11-   براي هر يك از ساختارهاي زير حداقل يك وظيفه را ذكر كنيد.

الف‌ـ ميتوكندري       ب ـ ريبوزم        ج‌- ديواره سلولي          د‌- كلروپلاست

12-  چرا بيشتر ريبوزم هاي روي شبكه آندوپلاسمي چسبيده‌اند؟

13-  در ساختار كروماتين چه موادي شركت دارند؟

14-  سه اصل نظريه سلولي را بنويسيد؟

15-  چگونه يك سلول، سلولهاي مجاور خود و مواد موجود در محيط را شناسايي مي كند؟

16-  مادة قرمز رنگ در كداميك از اندامك هاي چغندر قرمز وجود دارد و اين ماده رنگي در چه صورتي از سلولهاي چغندر قرمز خارج مي شود؟

17-  هسته از چه بخشهايي ساخته شده است، فقط نام ببريد؟(4مورد)

18-  اندام چيست؟(با ذكر دو مثال)

19-  نقش واكوئل و ليزوزم را در سلول بنويسيد؟

20-  فرق ديوارة سلولي و غشاي پلاسمايي را بنويسيد؟

 21-هر يك از اعمال بر عهده كدام بخش سلول است؟

الف‌ـ ترشح مواد به خارج از سلول      ب‌- آزاد كردن انرژي مواد

ج‌- انجام فتوسنتز و غذاسازي        د- ساختن پروتئين

22-انواع تومور را نام برده و يك تفاوت آنها را بنويسيد؟

23- دو تفاوت ميان سلول جانوري و گياهي را بنويسيد؟

24- محل كروماتين و ميتوز را تعريف كنيد؟

25- تومور، كروماتين و ميتوز را تعريف كنيد؟

26- اجزاي اصلي سلول را نام ببريد؟

27- اندام را تعريف كنيد و يك مثال بزنيد؟

28- وظايف شبكة آندوپلاسمي در سلول چيست؟

29- در زمان تقسيم، رشته كروماتين با چه تغييراتي به كروموزم تبديل مي شود؟

30- محل اتصال دو كروماتيد يك كروموزم چه نام دارد؟

31- انواع تومور را نام ببريد؟

32- شكل يك كروموزم را رسم و بخش‌هاي مختلف آنرا نامگذاري كنيد؟

33- از وظايف ديواره سلول در گياهان 3مورد را ذكر كنيد؟

34- هر يك از وظايف زير به عهده كدام بخش سلول است؟

الف‌- شناسايي سلولهاي مجاور     ب‌- ترشح مواد به خارج از سلول

35-   سلولي داراي 6 جفت كروموزم است اگر اين سلول تقسيم ميتوز را انجام دهد.

الف‌- چند سلول بوجود مي آيد     ب‌- هر يك از سلوهاي حاصل چند عدد كروموزم خواهند داشت؟

36-   منظور از اسكلت سلولي چيست؟

37-   پروتئين سازي و تجزيه مواد هر كدام بر عهدة كدام بخش سلول است؟

فصل سوم

 1-هر يك از مواد زير جز, كدام گروه از تركيبات آلي هستند ؟

ـ گليكوژن  ـ تري گليسريد ـ آنزيم ـ DNA ـ سلولز.

2-واحدهاي سازنده ي نشاسته ، پروتئين و تري گليسريد چيست ؟

3- الف: آنزيم را تعريف كنيد ؛ ب: معروفترين نوع ليپيدها را نام ببريد ؛ ج: بخش اصلي ديواره ي سلولي در گياهان از چه ماده اي است ؟

4-الف:  واحد سازنده ي پروتئين ها چه نام دارد ؟ ب: سوخت رايج سلول هاي بدن چه نام دارد ؟ ج: محل ذخيره ي گليكوژن در بدن ، چه اندامي است ؟

5-چرا ساكارز و نشاسته را در يك گروه  از تركيبات شيميايي قرار مي دهند ؟

6-پلي ساكاريدي كه مخصوص سلولهاي جانوري و قارچ هاست چه نام دارد ؟

7-براي چربي ها و پروتيين ها يك وظيفه در بدن ما ذكر كنيد .

8-دو ماده ي آلي و دو ماده ي معدني را بنويسيد .

9-چرا سرعت بيشتر واكنش ها در دماي بالاتر از Cْ45 كاهش مي يابد ؟

10-تفاوت ساختماني سلولز و نشاسته را بنويسيد و طرح ساختماني اين دو را رسم كنيد.

11-اگر به يك سيب زميني مقداري معرف لوگول اضافه كنيم رنگ آن چه تغييري مي كند ؟

12-سه نقش مهم پروتئين ها در بدن  بنويسيد .

13-چهار گروه مهم مواد آلي را در بدن بنويسيد.

14-آنزيم ها جزءكدام گروه از مواد آلي هستند ، چرا آ نزيم ها عمل اختصاصي دارند ؟

15-سه گروه اصلي هيدرات هاي كربن را نام برده و از هر كدام يك مثال بيابيد .

16-اجزاي سازنده ي تري گليسريد را بنويسيد و يك نقش مهم ليپيدها را نام ببريد .

17-گليكوژن در بدن ما  در چه اندام هايي ذخيره مي شود ؟

18-واحد سازنده پروتيين ها وگليكوژن به ترتيب ……….و…………مي باشد.

19-از تجزيه ي يك تري گليسريد چه مولكول هايي حاصل مي شود ؟ نام ببريد.

20-چرا دماي بالا براي موجودات مضر است ؟

 

فصل چهارم

1)ماده ي سبزموجوددرگياه چه نام دارد؟

2)چرا برگ سبزگياه اندام اصلي فتوسنتزكننده مي باشد؟

3)يك نقش رگبرگ ويك نقش كوتيكول رابنوبسيد؟

4)درگياهان براي تبديل گلوكزبه پروتئين چه عنصري لازم است؟

5)تركيبات نيتروژن دارخاك چگونه تامين مي گردد؟

6)باطراحي آزمايشي اثردمابرشدت فتوسنتزراتحقيق كنيد؟

7)گياهان گلوكزرابه صورت چه مولكولي ذخيره مي كنند؟

8)چگونه مي توان شدت فتوسنتزرادريك گياه افزايش داد؟

9)سلولهاي نگهبان روزنه دركداميك ازلايه هاي برگ فراوانترهستند؟

10)موادخامي كه درفرايندفتوسنتزمصرف مي شوندرانام ببريد؟

11)دوتفاوت سلولهاي نگهبان روزنه باديگرسلولهاي اپيدرمي چيست؟

12)ماده ي آغازكننده ي واكنش هاي فتوسنتزي درگياهان سبزرانام ببريد؟

13)كوتيكول و ميانبرگ راتعريف كنيد؟

14)كارآوندهاي آبكشي رادرگياهان سبزبيان نماييد؟

15)افزايش غلظت(كربن دي اكسيد)درهواچه تاثيري برروي شدت فتوسنتزمي گذارد؟

16)مهمترين محصول قندي فرايندفتوسنتزچه قندي است؟وچرااين قندساخته شده براي انباشته شدن درگياه مناسب  نيست؟

17)آياگياهاني كه داراي برگهاي قرمزهستندفتوسنتزانجام مي دهند؟چرا؟

18)چراگياهان آكواريم موجب جلوگيري ازمرگ ماهي هامي شوند؟

19)كوتيكول چيست؟دونقش آن رابنويسيد؟

20)چراهمه ي فتوسنتز كنندگان ابزي حداكثر تا عمق صد متري آب مي توانند زندگي كنند؟

21)فتوسنتزراتعريف كنيدوموادخامي كه مصرف مي شودرانام ببريد؟

22)هريك ازبخشهاي زير در  برگ چه كاري انجام مي دهند؟

الف ـ سلولهاي نگهبان روزنه                ب ـ كوتيكول                ج ـ رگبرگ

23)گياهان براي تبديل كردن گلوكزبه پروتئين به چه عنصري نيازدارند؟آن راچگونه به دست مي آورند؟

24)چگونه مي توان شدت فتوسنتزرادريك گياه افزايش داد؟

25)چه بخشي ازبرگ نقش استحكامي دارد؟

26)ازعوامل محيطي موثربرشدت فتوسنتزدوموردرابنويسيد؟

27)چرابعضي ازسيب زميني هاسبزرنگ هستند؟

28)به نظر شما چرا تعداد ماهي در آبهايي كه جلبكهاي سبز بيشتري دارد فراوان تر است؟

29)دوماده راكه طي فتوسنتزمصرف مي شوندرابنويسيد؟

30)نمودارزيراثردمابرشدت فتوسنتزرا نشان مي دهد.منحني راتفسيركنيد؟

فصل پنجم

 

1- به سوالات زير به اختصار جواب دهيد.

-         غذا نياز ما را به……….و ………تامين مي‌كند.

-          قند ميوه ……… و قند شير………مي‌باشد.

-          چرا گوارش مولكول نشاسته پس از پخته شدن سيب‌زميني آسانتر است؟

-          يكي از منابع تامين كننده آب بدن را بنويسيد؟

-          يك نقش سديم و يك نقش كلسيم را در بدن بنويسيد؟

-          علت بيماريهاي كواشيوركور، شب‌كوري، اسكوروي، كريتينيسم ، پلاگر و بربري چيست؟

-          كمبود چه عناصري به ترتيب باعث آنمي مي شود؟

-          مصرف سيكلامات‌ها چه عوارضي به دنبا ل دارد؟

2ـ الياف، آميلوپلاست ، لايه مياني و اسيدهاي آمينه اساسي را تعريف كنيد؟

3ـ هر يك از بيماريهاي زير به علت كمبود چه ماده اي در بدن ايجاد مي شود؟

الف) كواشيوركور        ب) گزروفتالمي          ج) اسكوروي        د)گواتر

4- دو مورد از اعمال سديم را در بدن بيان كنيد؟

5- دو تفاوت چربيهاي گياهي با چربيهاي جانوري را بنويسيد؟

6ـ نقش محافظت كننده‌ها در مواد غذايي چيست؟

7- الف- قند موجود در شير چيست؟ ب- هورموني كه توسط تيروئيد ترشح مي شود چه نام دارد؟

ج – تفاوت پروتئين شير با پروتئين گوشت چيست؟

 

 8- كمبود هر يك از مواد غذايي زير چه نوع بيماريهايي در بدن ايجاد مي كند.

الف- آهن     ب‌ـ نياسين          ج‌- كلسيم                  دـ ويتامين B1

9- آميلوپلاست چيست؟

10- تجمع چربي در زير پوست چه فوايدي دارد؟(دو مورد)

11- دو نقش هورمون تيروكسين در بدن انسان را بنويسيد و كمبود اين هورمون  در دوران كودكي و همچنين در دوران بزرگسالي چه بيماريهايي را بوجود مي‌آورد ؟

12- كمبود و ازدياد  چه نوع تركيبات آلي  و معدني سبب بروز اين بيماريها مي شود بنويسيد؟

الف- كواشيوركور     ب‌- كم خوني      ت‌- بري بري      پ‌- سخت شدن كبد    

 ج‌-راشيتيسم     ح‌ - شب كوري

13 – دو نقش كلسيم را در بدن بنويسيد؟

14- اسيد آمينه اساسي چيست؟

15- منابع ويتامين D  را بنويسيد؟

16- فقدان ويتامين D در بدن چه بيماري ايجاد مي كند؟

17- كمبود هر يك از مواد زير چه بيماري  در بدن ايجاد مي كند؟

الف- ويتامينB1         ب‌- پروتئين        ج‌- يد       دـ آهن

18- فوايد استفاده از غذاهاي داراي سلولز چيست؟( دو مورد)

19- نوع قند موجود در شير و ميوه‌ها را بنويسيد؟

20- گزروفتالمي در اثر كمبود چه ويتاميني  به وجود مي‌آيد و علائم آن چيست؟

21- علت بيماريهاي كواشيوركور، راشي‌تيسم، شب‌كوري، و بربري را فقط نام ببريد؟

22- كلسترول چيست؟ در چه صورت باعث بيماري قلب و رگها مي شود؟ و در چه مادة غذايي به فراواني يافت مي شود؟

23- اصطلاحات زير را تعريف كنيد.

الف‌ـ اسيد آمينه اساسي     ب‌ـ تيروكسين        ج‌- گلوتامات‌مونوسديم

24- نقش هر يك از مواد زير را در بدن بنويسيد؟ (براي هر كدام ذكر دو مورد كافي است)

الف ‌ـ سديم           ب‌- كلسيم        ج‌ـ ويتامينA          دـ ويتامين C

25- يك مثال براي غذاهايي كه موارد زير را دارند بنويسيد؟

الف‌ـ لاكتوز        ب‌ـ كلسيم     ج ‌ـ سلولز       دـ پروتئين مايع

26- علت بيماري پلاگر چيست؟

27- دو علت براي نرمي استخوان بنويسيد؟

28- جمله زير را تفسيركنيد.

(مقدار پروتئيني كه در هر ماده غذايي وجود دارد با ميزان مناسب بودن پروتئين هاي آن غذا براي رشد و ترميم دو موضوع جداگانه و غير مرتبط هستند).

29- اعمال  ويتامين A را در بدن بنويسيد؟

30- منظور از رژيم غذايي مناسب چيست؟ مختصراً توضيح دهيد.

31- علت بيماري راشيتيسم و آسكوروي چيست؟

32- ويتامين‌ها براي ايفاي نقش خود بايد بصورت ……..باشد.

33- وجود سلولز در غذاها به مقدار مناسب لازم مي‌باشد. علت را بنويسيد؟

34- محل توليد هورمون تيروكسين را نوشته، بيان كنيد در ساختمان اين هورمون چه عنصري بكار رفته است؟

35- علت تغيير رنگ ميوه‌ها ي بريده شده مثل سيب و قند شدن روغن چيست؟

36- افزايش كلسترول ، احتمال ابتلاء به چه بيماريهايي را افزايش مي‌دهد و نيز نقش چربيها را در بدن بنويسيد؟

37- در بدن انسان براي هر يك از موارد زير نقشي را بنويسيد؟

الف‌)كلسيم        ب‌)آهن      ج ‌) ويتامينA         د) ويتامينC

38- چرا مصرف روغن هاي گياهاي بهتر است؟

39- از افزودني هاي غذايي محافظت كننده‌ها چه نقشي دارند؟

40- از ويتامينهاي محلول در چربي دو مثال بزنيد؟

41- الف‌- قند موجود در شكر چه نام دارد.

ب‌- بيماري خشكي و ضخيم شدن قرينه چشم چه نام دارد؟

42- الياف چيست و بيشتر در كدام گروه از غذاها وجود دارد؟

43- كم خوني يا آنمي چگونه ايجاد مي شود علايم اين بيماري را بنويسيد؟

44- از دو افزودني غذايي گلوتامات‌مونوسديم و سيكلامات هر يك به چه منظوري استفاده مي شود؟

45- آيا كلسترول اساساً ماده مضري است ؟ توضيح دهيد.

46- چرا هويج براي سلامتي ما مفيد است؟

47- مصرف هر يك از موارد زير چه عوارضي براي بدن انسان دارد.

الف‌- سيكلامات‌ها      ب‌- مصرف بيش از حد ويتامين D

48- چرا پس از پخته شدن آميلوپلاست، گوارش آن آسانتر است؟

 

مقدار انرژی و مقدار کالری موجود در مواد غذایی

مقدار کالری موجود در یکصد گرم غذاهای مختلف نام کالری پروتئین چربی هیدرات دو کربن آب پرتقال، سیب، انگور 45 0.7 0.2 10.4 آب لیمو ترش تازه 26 0.3 0.1 9 آرد گندم سفید 350 11.7 1.5 74.3 آرد معمولی 365 10.9 1.5 75.5 ارزن 340 9.7 3 74.1 اسفناج 29 2.8 0.4 3.5 آلوچه 50 0.6 0.2 11.5 انار 68 0.8 0.7 14.7 انجیر تازه 81 1.4 0.4 17.9 انجیر خشک 277 0.4 1.2 62.6 انگور 73 0.6 0.7 16.2 انگور فرنگی 53 0.8 0.4 11.6 بادام تازه(سبز) 46 2.6 0.5 7.8 بادام خشک 629 18.6 54.1 16.9 بادام کوهی 573 25.5 44 18.8 بادنجان 27 1 0.3 5.1 باقلا 356 28.9 1.6 56.2 باقلا تازه 64 5.2 0.4 9.8 برگ چغندر 27 2 0.3 4.2 برگ مو 87 3.8 1 15.6 برنج سفید صیقلی شده 360 6.7 0.7 78.9 به 61 0.6 0.3 14.1 بوقلمون 268 20.1 20.2 0 پرتقال 45 0.8 0.2 10.1 پسته 626 20 53.8 15.5 پنیر تازه 284 22.5 21.6 0 پنیر تخمیری 399 27 31.7 1.4 پی گوسفند 813 0.2 90.2 0 پیاز 43 1.4 0.2 8.9 پیازچه 37 1.5 0.2 7.3 تخم مرغ با پوست 163 12.4 11.7 0.9 تربچه 26 1.2 0.1 5 تره فرنگی 61 1.8 0.2 13 تمشک 47 1.2 0.6 9.3 توت سفید 93 0.9 1.1 19.8 توت فرنگی 35 0.8 0.4 11.6 جعفری 49 3.7 0.6 7.2 جگر 134 20 4 4.5 جو 341 9.7 1.9 68.9 چغندر 42 1.7 0.1 8.7 حلوا 509 10.5 28 53.5 خاویار درشت 262 26.9 15 3.3 خاویار فشرده 316 34.4 16.7 4.9 خربزه 26 0.5 0.1 5.7 خرما تازه 157 0.9 0.3 37.6 خرما ی خشک 306 2.2 0.6 73 خرمالو 79 0.8 0.4 18.1 خیار 16 0.7 0.1 3 خیار شور 11 0.7 0.2 1.7 دل 114 16.5 4.5 2 دوغ 14 0.8 0.6 1.3 ذرت 342 9.4 4.2 82 رب گوجه فرنگی 108 2 0.4 24.1 روغن حیوانی 889 0.3 98.7 0 روغن زیتون 900 0 100 0 روغن نباتی جامد(هیدروژنه) 900 0 100 0 روغن نباتی مایع 900 0 100 0 زبان 193 16.2 14 0.5 زردآلو 59 0.8 0.6 12.7 زردچوبه 335 5 6.3 64.5 زیتون سبز 139 1.5 13.5 2.8 زیتون سیاه و سفید 201 1.8 21 1.1 ژامبون با چربی متوسط 389 16.9 35 0.3 سوسیس 304 12.1 27.5 1.1 سیب 60 0.3 0.3 14 سیب زمینی     78 1.8 0.1 17.5 شاه توت 74 0.8 0.8 15.9 شش 80 14.6 2.4 0 شلغم 26 0.8 0.2 4.9 شلیل 64 0.6 0 17.1 شیر 136 5.3 0.2 28.2 شیر بز 69 3.3 4 5 شیر خشک بدون چربی 360 36 1 51 شیر کاملا خشک 492 36 27 37 شیر گاو 63 3.5 3 5.5 شیر گاومیش 100 4 7 5.3 شیر گوسفند 99 5.8 6.5 4.5 طحال 93 17.5 1.8 1.8 عدس 336 23.7 1.3 57.4 عسل 315 0.3 0 78.4 فلفل سبز بزرگ(دلمه) 19 0.9 0.1 3.5 فلفل فرنگی 32 2.1 0.2 5.5 فلفل کوبیده 353 12.3 7.7 58.7 فندق 582 23.5 51.5 6.1 قلوه 130 16 7 0.8 قند و شکر 387 0 0 99.9 کاکائو 546 12 40 34.6 کاهو 19 0.9 0.1 3.6 کدو تنبل 36 1 0.2 7.5 کدو مسمائی 28 0.6 0.2 5.9 کرفس 19 0.8 0.2 3.6 کرم با چربی 20% 39 3.6 0.4 0 کره 750 1 82.9 0 کشک 379 54.9 11.7 13.8 کشمش 255 2.5 0.6 73 کلم معمولی 29 1.7 0.2 5.1 گرد فلفل فرنگی تند 292 14 8 41 گردو 694 15 64.4 13.5 گل کلم 27 2.4 0.2 4 گلابی 56 0.3 0.2 13.3 گندم 334 12.2 2.3 81.8 گوجه فرنگی 22 0.8 0.3 4 گوشت اردک و غاز 340 16.2 30 0 گوشت بره 167 18 10 0 گوشت بز 165 18.7 9.4 0 گوشت خرگوش 136 21 5.8 0 گوشت گاو 239 18.7 18.2 0 گوشت گاومیش 125 20 4 0 گوشت گوساله 207 18.8 14 0 گوشت گوسفند با چربی متوسط 317 15.7 27.7 0 گیلاس 66 1.8 0.4 13.8 لوبیا سبز 31 2 0.2 5.4 لوبیای چشم بلبلی 332 23.1 1.2 57.2 لوبیای سفید 338 22.6 1.6 55.9 لیمو ترش 41 0.4 1.4 6.7 لیمو شیرین 39 0.7 0.6 7.8 مارگارین 720 0.6 81 0.4 ماست 58 3.2 2.6 5.4 ماش 340 23.9 1.3 60.5 ماکارونی 367 11 1.1 68.3 ماهی پر چربی 176 20 10 0 ماهی دودی 242 43 6.5 0 ماهی سفید 104 19 2.5 0 ماهی کنسرو 314 22 24 0 مربا 272 0.6 0.1 70 مرغ و جوجه 200 20.2 12.6 0 مغز 123 10.3 8.6 1.2 موز 99 1.2 0.2 23.2 میگو تازه 91 18.1 8 1.5 میوه جات کنسرو بومی 36 0.5 0.2 8.3 نارگیل 332 3.5 30 11.9 نارنگی 49 0.7 0.2 11 نان بربری 256 9.2 0.7 56.6 نان تافتون 270 9.3 0.6 60.6 نان سفید 245 7 1 52 نان سنگک 246 8.7 0.4 55.1 نان لواش 271 8.9 0.5 63.6 نخود 359 19.2 6.2 56.7 نخود فرنگی 346 22.5 1.8 61.6 نخود فرنگی تازه 92 7 0.4 15 نعناع 54 4 1.3 7.9 هل 243 11.5 2 44.8 هلو 55 0.8 0.2 12.4 هلو و زردآلو ی  خشک 281 3.1 0.6 73.8 هندوانه 23 0.5 0.1 5.1 هویج 39 1 0.3 8 نوشته شده توسط : آرمان 

ویژگی های الکل

الکل را نخستین بار ابوبکر محمد بن زکریای رازی پزشک و شیمیدان ایرانی از تقطیر شراب تهیه کرد. وی آنرا الکحل نامید. بعدها یک آمریکایی بنام دکتر واندیک آن را الکل نامید. عربها آنرا کحول میخوانند. گرچه تاریخ تهیه شراب در ایران به هزاران سال پیش میرسد اما تا زمان رازی کسی الکل را خالص نکرده بود. امروزه الکل به روش صنعتی تهیه می شود. حتی در پتروشیمی هم میتوان الکل ساخت.

دید کلی اگر ، بعنوان یک شیمیدان آلی ، قرار بود ده ترکیب آلیفاتیک انتخاب کنید و سپس در جزیره‌ای رها شوید، شما قطعا الکلها را برمی‌گزیدید. شما می‌توانید از آنها تقریبا هر ترکیب آلی دیگر را بسازید، آلکیل هالیدها ، آلکنها ، اترها ، آلدئیدها ، کتونها ، اسیدها ، استرها و دهها ترکیب دیگر.

از آلکیل هالیدها ، می‌توانید واکنشگرهای گرینیار را بسازید و از واکنش این واکنشگرها با آلدئیدها و کتونها الکلهای پیچیده‌تری را بدست آورید و غیره. در آن جزیره دور افتاده ، از الکلهای خود ، نه فقط بعنوان ماده خام استفاده می‌کنید، بلکه آنها را به دفعات ، بعنوان حلال برای انجام واکنشها و برای متبلور کردن فراورده‌ها بکار می‌برید. اهمیت الکلها ما نمی‌توانیم در هیچ یک از بخشهای شیمی آلی خیلی جلو برویم، بدون اینکه به الکلها بربخوریم. الکلها در استخلاف هسته دوستی بعنوان سوبسترا و بعنوان هسته‌دوست شرکت می‌کنند. مهمترین و ساده‌ترین اثر کاتالیزوری متعلق به الکلهاست که در شیمی انواع ترکیبها ، در لوله آزمایش و در ارگانیسم زنده ، نقش کلیدی برعهده دارد.

الکلها به آلکیل هالیدها و سایر ترکیباتی که استخلاف هسته‌دوستی انجام می‌دهند، تبدیل می‌شوند، استخلافی که معرفی انواع گروههای عاملی در یک مولکول را امکان پذیر می‌سازد. الکلها امکان دسترسی ما به ترکیبهایی با حالتهای اکسایش بالاتر ، یعنی آلدئیدها ، کتونها و اسیدهای کربوکسیلیک را فراهم می‌سازند. ساختار الکلها فرمول عمومی الکلها ، ROH است که در آن ، R یک گروه آلکیل یا آلکیل استخلاف شده است. این گروه می‌تواند نوع اول ، دوم یا سوم باشد، ممکن است زنجیرباز یا حلقه‌ای باشد، ممکن است دارای یک اتم هالوژن ، هیدروکسیل‌های بیشتر یا یکی از بسیاری گروههای دیگری باشد که فعلا برای ما ناآشنا است.

همه الکلها ، دارای گروه هیدروکسیل (-OH) هستند که بعنوان گروه عاملی ، خواص مشخصه این خانواده از ترکیبها را تعیین می‌کند. تغییر و تنوع در ساختار R می‌تواند بر سرعت واکنشهای الکلها و حتی در موارد معدودی بر نوع واکنشها نیز تاثیر گذارد.

فنل

نکته‌ای در مورد تفاوت الکلها و فنلها ترکیباتی که در آنها گروه هیدروکسیل مستقیما به یک حلقه آروماتیک متصل است، الکل نیستند، بلکه این ترکیبات ، فنل هستند و با الکلها آنچنان تفاوت فاحشی دارند که آنها را در مبحثی دیگر باید مورد بررسی قرار داد. طبقه‌بندی الکلها الکلها بسته به نوع کربن حامل گروه OH- ، به سه دسته نوع اول ، نوع دوم یا نوع سوم طبقه‌بندی می‌شوند:

C(R)_3-OH ، C(R)_2H-OH ، CR(H)_2-OH .

یک واکنش اکسایش که مستقیما با دخالت اتمهای هیدروژن متصل به کربن حامل گروه OH- انجام می‌شود، در طبقه از الکلها ، روندی کاملا متفاوت دارد.

اما ، معمولا ، الکلهای طبقات مختلف ، فقط از نظر سرعت یا مکانیسم واکنش و به هر طریقی هماهنگ با ساختارشان ، با هم تفاوت دارند. بعضی از استخلافها می‌توانند آنچنان بر واکنش پذیری یک الکل تاثیر گذارند که آن را با الکلهای طبقه‌های دیگر مشابه سازند. منابع صنعتی الکلها الکلها ، موادی این چنین مهم در شیمی آلیفاتیک ، نه تنها باید از نظر واکنشها بسیار گوناگون و تنوع پذیر باشند، بلکه به مقدار زیاد و با قیمت ارزان نیز باید قابل تهیه باشند. برای بدست آوردن الکلهای سبک که تکیه‌گاه سنتز آلی آلیفاتیک هستند، سه روش اصلی وجود دارد، روشهایی که می‌توانند همه منابع مواد آلی را مورد استفاده قرار دهند. یعنی نفت ، گاز طبیعی ، زغال سنگ و زیست توده. این سه روش عبارتند از:

   * آبدارکردن آلکنهای بدست آمده از کراکینگ نفت.

   * فرایند السک از آلکنها ، مونوکسید کربن و هیدروژن.

   * تخمیر کربوهیدراتها.

علاوه بر این سه روش اصلی ، روشهای دیگری نیز با کاربرد محدود وجود دارند. بعنوان مثال ، متانول از هیدروژن‌دار کردن کاتالیزوری مونوکسید کربن بدست می‌آید. مخلوط هیدروژن و مونوکسید کربن با نسبت ضروری ، از واکنش آب با متان ، آلکانهای دیگر ، یا زغال سنگ در دمای بالا بدست می‌آید.

خواص فیزیکی الکلها دمای جوش در میان هیدروکربنها ، به نظر می‌رسد که عوامل تعیین کننده دمای جوش ، عمدتا وزن مولکولی و شکل مولکول باشند. در الکلها ، با افزایش تعداد کربن ، دمای جوش بالا می‌رود و با شاخه‌دار کردن زنجیر ، دمای جوش پایین می‌آید، اما نکته غیر عادی در مورد الکلها این است که آنها در دمای بالا به جوش می‌آیند. این دمای جوش بسیار بالاتر از دمای جوش هیدروکربنها با وزن مولکولی یکسان است و حتی از دمای جوش بسیاری ترکیبها با قطعیت قابل ملاحظه بالاتر است.

دمای جوش بالای آنها ، به علت نیاز به انرژی بیشتر برای شکستن پیوندهای هیدروژنی است که مولکولها را در کنار هم نگه داشته‌اند. حل شدن الکلها رفتار الکلها بعنوان حل شده نیز توانایی آنها برای تشکیل پیوندهای هیدروژنی را منعکس می‌کند. برخلاف هیدروکربنها ، الکلهای سبک با آب امتزاج‌پذیرند. از آنجا که نیروهای بین مولکولی الکلها همانند نیروهای بین مولکولی آب است، دو نوع مولکول با یکدیگر قابل اختلاط هستند. انرژی لازم برای شکستن یک پیوند هیدروژنی بین دو مولکول آب یا دو مولکول الکل ، با تشکیل یک پیوند هیدروژنی بین یک مولکول آب و یک مولکول الکل تامین می‌شود.

نمونه سئوالات تستی زیست اول دبیرستان

فصل اول

 

1)در تفکر علمی آدمی برای یافتن پاسخ پرسش های خود از کدام استفاده می کند؟

1- خرافات     2- حدس و گمان       3- جادوگری       4- واقعیت ها و منطق

2) چهارمین مرحله ی روش علمی کدام است؟

1- آزمایش فرضیه    2- جمع آوری اطلاعات       3- فرضیه سازی      4- نظریه سازی

 

۳) پژوهش های علوم زیستی پایه ای به چه منظوری صورت می گیرد؟

1- شناخت قوانین حاکم بر پدیده های زیستی        2- زندگی بهتر

  3- به دست آوردن گیاهان و جانورانی با بازدهی بیش تر     4- استفاده ی انسان از پدیده های زیستی

۴) چگونگي رشد سلول تخم لوبيا تا تشكيل دانه لوبيا جزو كدام شاخه زيست شناسي است؟

1- بافت شناسي      2- تكامل    3- رويان شناسي       4- ژنتيك

فصل دوم

 

۵) این نتیجه گیری که : پیکر همه ی گیاهان از سلول ساخته شده است از کیست؟

1- ردی    2- شوان      3- شلایدن        4- فیرخو

6) بزرگ ترین اندامک  درون سلول ها کدام است؟

1- میتوکندری     2- هسته     3- دستگاه گلژی   4- ریبوزوم

7) نقش لیزوزوم ها در سلول چیست؟

1- پروتئین سازی  2- آزادکردن انرژی مواد 3- تجزیه و گوارش مواد   4- ترشح مواد

8) کدام یک از نقش های غشای پلاسمایی است؟

1- استحکام   2- شناسایی بعضی مواد موجود در محیط   3- شکل دادن به سلول  4- نداشتن نفوذ پذیری انتخابی

9) کدام اندامک سلولی ذکر شده دو غشا دارد؟

1- ریبوزوم  2- واکوئل  3- میتوکندری 4- لیزوزوم

10) فعالیت های سلول در کنترل کدام است؟

1- هسته    2- هستک  3- سیتوپلاسم    4- DNA

11) تعداد سانترومرها در هسته ی سلول آدمی چقدر است؟

1- 46    2- 23      3- 92      4- یک

12) چند بافت که هماهنگ با هم وظیفه ی خاصی را انجام می دهند تشکیل کدام را می دهند؟

1- اندام  2- اندامک  3- دستگاه    4- بدن

13) اگر در سلولی 20 کروموزومی تقسیم میتوز صورت گرفته باشد در سلول های دختر حاصل هر کروموزوم چند کروماتید خواهد داشت؟     1- دو   2- 20         3- 40            4- یک

14) قرار گیری کروموزوم ها در استوای سلول در کدام مرحله میتوز است؟

1- 1              2- 2            3- 3            4- 4

15) در نهایت چگونه توموری بدخیم باعث اختلال در بدن می شود؟

1- باکنده شدن سلول ها از جای خود       2- در اثر ازدیاد تومورها   3- با برده شدن سلول ها به بافت های دیگر                            4- با تقسیم مکرر سلول ها

16) نیم سانتی متر چند میکرون است ؟ 1- 500    2- 5000     3- 50000      4- 500000

17) در سلول پوست آدمی کدام یک وجود ندارد؟ 1- غشای سلول    2- کلروپلاست  3- میتوکندری   4- هسته

18) غشای هسته در چه مرحله یا مراحلی از تقسیم میتوز وجود دارد؟

1- اول و سوم    2- دوم و سوم    3- دوم و چهارم      4- اول و چهارم

19) کدام یک دارای مواد تجزیه کننده است؟ 1- ریبوزوم    2- میتوکندری   3- دستگاه گلژی    4- لیزوزوم

20) کدام متعلق به دستگاه گوارش نیست؟

1- کبد 2- معده   3- کلیه   4- پانکراس

21)کدام اندامک سلولی در آزاد کردن انرژی مواد دخالت دارد؟

1- ریبوزوم   2- شبکه آندوپلاسمی   3- میتوکندری   4- واکوئل                         

  22 ) جدا شدن کروماتیدهای هر کروموزوم در کدام مرحله ی میتوز صورت می گیرد؟

1- 4     2- 3      3- 2      4- 1

23) كدام يك در هر نوع سلولي وجود دارد؟

1- هسته   2- ريبوزوم  3- شبكه آندوپلاسمي  4- ميتوكندري

24) كدام فاقد ديواره سلولي است؟

1- سلول بزرگ گندم   2- سلول باكتري شوره زدا        3- سلول پيكر قارچ   4- سلول هاي استخواني

 25 ) سلول ماهيچه اي و سلول ريشه هويج فاقد كدام اندامك هستند؟

1-      ميتوكندري  2- كلروپلاست  3- ديواره سلولي  4- هسته

26 ) در طي تقسيم ميتوز هنگامي كه كروموزوم ها در وسط سلول قرار مي گيرند ، يك سلول آدمي داراي چند كروماتيد است؟

1- 23     2- 46     3- 92      4- 184

 

فصل سوم

 

27) در کدام یک به ترتیب یک ماده ی آلی و یک ماده ی معدنی ذکر شده است؟

1-  دی اکسید کربن ، آب  2- کلرید سدیم ، لیپید    3- پروتئین ، اکسیژن    4- فسفات ها ، اکسیژن

28) واحد سازنده ی گلیکوژن کدام است؟  1- اسید آمینه 2- تری گلیسرید  3- گلیسرول 4- گلوکز

29) اتم هاي تشكيل دهنده ي كدام يك با بقيه متفاوت است؟

1- پنبه   2- روغن   3- هموگلوبين   4- گليكوژن

 30 ) ساختمان كدام دو ماده شبيه هم است؟

1-      ساكارز و نشاسته  2- ساكارز و سلولز  3- گليكوژن و نشاسته  4- گليكوژن و سلولز

 31 ) محلول لوگل در كدام آزمايش مصرف مي شود؟

1- اندازه گيري سرعت سوختن قندها در بدن جانوران 2- اندازه گيري سرعت انتقال اكسيژن در خون                                                          3- اندازه گيري شدت فتوسنتز در گياهان   4- اندازه گيري ميزان ذخاير كبدي

 32 ) تغييرات سرعت واكنش آنزيمي طي تغييرات دما از 10 تا 60 درجه به ترتيب چگونه است؟

1- افزايش – ثابت 2- ثابت – كاهش  3- افزايش – كاهش   4- كاهش – افزايش

 

فصل چهارم

33) گیاهان برای ساختن کدام یک به نیتروژن نیاز دارند؟

1- هیدرات کربن  2- لیپید     3- سلولز    4- پروتئین

 34 ) نشاسته در كدام قسمت سلول ها ذخيره مي شود؟

1- كلروپلاست    2- واكوئل     3- ديواره سلولي   4- دستگاه گلژي

 35 ) دليل سبز شدن سيب زميني در انبار چيست؟

1- افزايش درجه حرارت  2- رشد كردن سيب زميني   3- برخورد نور به سيب زميني  4- مرطوب بودن شرايط محيط

 36 ) در كدام شرايط كلروفيل تشكيل نمي شود؟

1- سرما   2- كاهش غلظت CO₂   3- نبودن نور    4- زيادي اكسيژن

 37 ) كدام يك توليد كننده است؟

1- علف هرز   2- زنبور عسل    3- گاو     4- قارچ سازنده ي خمير نان

38 ) به چه دليل سلول ها براي ذخيره ي انرژي گلوكز را انباشته نمي كنند؟

1- كم بودن انرژي گلوكز   2- تركيب آسان گلوكز با ساير مواد   3- حل شدن ضعيف گلوكز در آب   4- آسان بودن ورود گلوكز به ميتوكندري

 

فصل پنجم

39) عارضه ی کرتینیسم ناشی از کمبود کدام است؟

1- ید     2- آهن   3- کلسیم    4- سدیم

40 ) نرم شدن بافت هاي گياهي در اثر پختن ۀ ناشي از كدام مورد است؟

1- پاره شدن پوشش دانه هاي نشاسته   2- تغيير در لايه ديواره سلولي  3- حل شدن سلولز ديواره سلولي   4- حل شدن دانه هاي نشاسته در آب

41 ) در كدام نوع غذاي گياهي بالاترين درصد چربي وجود دارد؟

1- سويا  2- لوبيا    3- كلم      4- ذرت

 42 ) كدام ماده ي غذايي خطر ابتلا به يبوست را كاهش مي دهد؟

1- سلولز  2- تري گليسريد      3- كلسترول   4- نشاسته

 43 ) كمبود كدام ماده سبب مي شود ماهيچه ها و شكم در اثر نفوذ آب متورم شوند؟

1- سديم   2- كلسيم   3- پروتئين   4- نياسين

 44 ) كدام عارضه به كمبود يك ويتامين محلول در چربي مربوط است؟

1- عقب ماندگي ذهني  2- خشك و ضخيم شدن قرنيه   3- ضعيف شده ماهيچه ها    4- سست شدن اتصال سلول ها

 45 ) كمبود ريبوفلاوين سبب كدام يك مي شود؟

1- ايجاد زخم در اطراف دهان   2- خونريزي داخلي   3- كاهش رشد بدن و سلامتي پوست    4- بروز بيماري پلاگر

 46 ) گلوتامات مونوسديم به عنوان........  به غذا اضافه شده و عارضه ي آن ............  است.

1- شيرين كننده – آسيب به كروموزوم ها   2- شيرين كننده – سردرد و تهوع   3- چاشني – آسيب كروموزوم ها   4- چاشني – سردرد و تهوع

 

فصل ششم

47) علت مرگ در هنگام وارد شدن خون نا آشنا به بدن چیست ؟

1- به هم چسبیدن گلبول های قرمز شخص دهنده     2- به هم چسبیدن گلبول های قرمز شخص گیرنده

  3- بسته شدن مسیر رگ ها در شخص دهنده      4- موارد 1 و 3

48) گروه خونی شخصی که هر دو ماده ی ضد A  و ضد B را در پلاسمای خود دارد چیست؟ 1- A    2- B    3- AB    4- O

49) خون شخصی با ماده ی ضد A و ضد B  رسوب داده است گروه خونی او چیست؟   1- A  ۲- B   ۳- AB    ۴- O

50 ) اگر در سلولی 32 کروموزومی تقسیم میوز انجام گیرد در هر یک از سلول های  حاصل چند سانترومر وجود خواهد داشت؟

1- 32     2- 16      3- 8        4- صفر

51) در یک مولکول DNA مقدار باز T برابر 23 درصد است در این مولکول باز G معادل چند درصد خواهد بود؟

1- 46 درصد     2- 54 درصد          3- 27 درصد      4- 23 درصد

52) پس از تقسیم میوز در سلول اولیه (زاینده ) زن چند سلول جنسی ایجاد می شود؟ 1- 1   2- 2   3- 3   4- 4

53 ) انتقال اطلاعات توسط DNA چگونه انجام می شود؟

1- توسط ژن ها    2- توسط نوکلئوتیدها    3- با ساخته شدن پروتئین ها    4- توسط بازهای آلی        

 54 ) كدام دو گروه خوني فاقد ضد ماده ي B مي باشند؟ 1- A و O  2- B و O  3- AB وA    4- B وAB

55 ) يك قطعه مولكول DNA داراي 20 A و 30 G است  در اين قطعه چند مولكول قندي وجود دارد؟ 1- 25   2- 50   3- 75    4- 100

56 ) در دوفرد دوقلوي همسان كدام دو مورد بسيار شبيه به هم هستند؟

 1- وزن     2- هوش    3- نوع و مقدار DNA     ۴- مقدار پروتئين

 

فصل هفتم

57) مجموعه ی موجودات زنده و غیر زنده یک محیط که با هم در ارتباط اند چه نام دارد؟

1- اکولوژی 2- اکوسیستم   3- زنجیره ی غذایی   4- شبکه غذایی

58) کدام یک می تواند اولین حلقه ی یک زنجیره ی غذایی باشد؟

1- موش  2- ملخ    3- خورشید   4- لوبیا

59) در هرم تعداد افراد مصرف کننده به تدریج  ......   و تعداد آن ها ...... می یابد.

1- بزرگتر ، کاهش  2- کوچکتر ، افزایش  3- بزرگتر ، افزایش   4- کوچکتر ، کاهش

60) کدام یک نقش اصلی را در پوسیدگی دارد؟

1- جانوران مردار خوار  2- میکروب ها  3- رطوبت  4- اکسیژن

61) در کدام روش نگهداری غذا آب میکروب ها با اسمز خارج می شود؟

1- نمک سود کردن   2- ترشی انداختن     3- حرارت دادن    4 - انجماد

62) در پاستوریزه کردن ، شیر را تا دمای ...... درجه سانتی گراد به مدت ...... گرم نگه می دارند.

1- 150 ، 15 ثانیه   2- 70 ، 15 دقیقه       3- 150 ، چند ثانیه       4- 70 ، 15 ثانیه

63) کدام یک از شرایط زیر از شرایط ضروری  پوسیدگی برای برخی میکروب ها نیست؟

1- رطوبت کافی    2- دمای مناسب     3- وجود اکسیژن         4- عدم وجود ترکیبات شیمیایی

64)کدام صحیح است ؟

1- اولین حلقه ی هر زنجیره ی غذایی خورشید است .     2- در هر زنجیره ی غذایی فقط یک تولید کننده وجود دارد.

3- هر زنجیره ی غذایی حداکثر می تواند سه جاندار داشته باشد.   4- دومین حلقه ی زنجیره ی غذایی موجودی گوشتخوار است.               

 ۶۵) آمونياك محصول واكنش روي كدام ماده است؟

1- اسيد چرب    2- گلوكز   3- گليكوژن   4- پروتئين

 66 ) پديده ي اسمز چگونه سبب مرگ ميكروب ها مي شود؟

1- با حل كردن ديواره ي سلولي 2- با ايجاد شرايط اسيدي   3- با خارج كردن آب از بدن ميكروب   4- با زياد كردن نمك در باكتري

 67 ) كدام يك افزاينده ي نيترات خاك نيست؟

1- خون  2- پوست   3- اشك چشم      4- شيره ي معدي

68 ) تعريف تراكم در اكولوژي چيست؟

1-      تعداد افراد يك گونه كه در يك زمان معين و در واحد حجم يا سطح زندگي مي كنند. 2- تعداد افراد زنده اي كه در يك زمان معين در واحد حجم يا سطح زندگي مي كنند. 3- نسبتي كه بين مجموعه افراد زنده يك اكوسيستم در يك زمان معين در واحد حجم يا سطح برقرار است.    4- نسبتي كه بين افراد گونه هاي يك اجتماع در يك زمان معين و در واحد سطح يا حجم برقرار است.

 69 ) در اكوسيستم آب شيرين حذف كدام جاندار موجب نابودي سريع اكوسيستم مي شود؟

1- اوگلنا(جلبك)   2- باكتري   3- قارچ   4- سخت پوستان كوچك

 

فصل هشتم

 

 70 ) محل آسيب ديده در كدام بيماري با بقيه متفاوت است؟

1- تبخال  2- سرخك    3- آبله مرغان   4- هپاتيت

 71 ) اينترفرون چه ماده اي است؟

1- پروتئين  2- ليپيد  3- پلي ساكاريد   4- اسيد نوكلئيك

 72 ) فرض كنيد يك باكتري هر 30 دقيقه يك بار تقسيم مي شود ۀ اگر تعداد باكتري حاصل از تقسيم پس از 5/1 ساعت 8000 باشد ۀ تعداد باكتري اوليه ي آن چقدر است؟

1- 10     2- 100       3- 1000   4- 800

 73 ) كدام توليد كننده ي پادتن است؟

1- فاگوسيت   2- ساپروفيت      3- لنفوسيت     4- باكتري انگل

 74 ) براي معالجه ي سرطان كدام روش كاربرد بيش تري دارد؟

1- شيمي در ماني    2- استفاده از آنتي بيوتيك ها  3- واكسيناسيون   4- پرتودرماني

 

در زیر تست های دیگری از فصول مختلف کتاب می بینید:

 

۱- تولید انرژی در سلول به عهده ی کدام اندامک است؟

 1- ریبوزوم    2- لیزوزوم   3- هسته    4- میتوکندری

۲- تقسیم هسته سلول به دو هسته ی همانند چه نام دارد؟

 1- تومور   2- میتوز    3- میوز    4- کروماتید

۳- کدام ماده ی خام فتوسنتز است؟

 1- دی اکسید کربن   2- هیدرات کربن   3- اکسیژن      4- نیتروژن

۴- رگبرگ چه نقشی دارد؟

 1- فتوسنتز   2- تنفس   3- استحکام برگ    4- ذخیره مواد

۵- کدام غذا ویتامین B₂ ( ریبوفلاوین ) دارد؟

 1- برنج   2- نان    3- تخم مرغ   4- پرتقال

۶- کمبودکدام یک در بدن باعث ایجاد گواتر می شود؟

1- آهن   2- ید   3- سدیم   4- کلسیم

۷- غذای گیاهی که پروتئین زیادی دارد کدام است؟

1- ذرت  2- کلم   3- برنج   4- سویا

۸- مصرف زیادکدام یک باعث بالا رفتن فشار خون می شود.

 1- کلسیم   2- نمک   3- شیر   4- گوشت

۹- خوردن کدام یک از نرمی استخوان جلوگیری می کند.

 1- ویتامین c   2- ویتامین B₁    3- جگر ماهی   4- تخم مرغ

۱۰- خوردن کدام یک باعث سلامتی گیاهخواران می شود.

 1- شیر و تخم مرغ  2- گوشت و میوه 3- سیب زمینی   4- هویج

۱۱- از تقسیم میوز در سلول اولیه نر چند سلول جنسی تولید می شود؟

 1- دو  2- چهار   3- یک   4- هشت

۱۲- نقش غده ی هیپوفیز در بدن چیست؟

 1- تنظیم حرکات بدن  2- تنظیم رشد   3- وراثت  4- ایجاد تومور

۱۳- کدام گروه خونی با سرم ضد A   و سرم ضد B لخته می شود؟

 1- A  2- B  3- AB  4- O

۱۴- کدام مولکول توانایی همانند سازی دارد؟

 1- DNA  2- پروتئین  3- گلوکز   4- لیپید

۱۵- کدام سلول انسان 23 کروموزومی است؟

 1- سلول تخم   2- سلول جنسی نر   3- گلبول قرمز  4- گلبول سفید

۱۶- باکتری شوره زدا نیترات را به ..... تبدیل می کند.

 1- آمونیاک   2- پروتئین   3- اوره   4- نیتروژن

۱۷- کدام موجود در هرم انرژی سهم کمتری دارد؟

 1- مار   2- موش   3- ذرت  4- عقاب

۱۸- جانوران چه اثری بر CO₂ هوا دارند؟

 1- افزایش   2- کاهش   3- بی اثر   4- ابتدا کاهش  و سپس افزایش

۱۹- عامل اصلی پوسیدگی چیست؟

 1- آنزیم های درون سلول  2- قارچ و باکتری  3- مردار خواران   4- رطوبت

۲۰- کدام عامل باعث می شود که جسد جانور در گودال قیر نپوسد ؟

1- کمبود اکسیژن  2- کمبود رطوبت   3- وجود قیر   4- وجود نمک

۲۱- کدام یک از این جانوران در محیط پر علف و داخل خاک زندگی می کنند؟                                                                         

  1- حلزون و کرم خاکی  2- عقاب و گنجشک  3- شته و کفشدوزک  4- گاو و گوسفند

۲۲- آتش سوزی و دخالت انسان باعث چه می شود؟

 1- پیچیدگی اکوسیستم  2- جنگل زدایی   3- حالت اوج   4- پیشرفت توالی    

۲۳- کدام بخش ویروس وارد سلول میزبان می شود؟

 1- DNA   2- پروتئین   3- لیپید   4- قند

۲۴- ویروس ایدز به کدام سلول حمله می کند؟

 1- غده بزاقی  2- پوست  3- کبد  4- سفید خون

۲۵- کدام باکتری ها مواد غذایی خود را از مواد بی جان به دست می آورند؟

 1- انگل  2- مصرف کننده  3- بیماری زا  4- ساپروفیت

۲۶- کدام بخش را همه ی باکتری ها ندارند؟

 1- دیواره ی سلول  2- سیتوپلاسم  3- ماده وراثتی  4- کپسول

۲۷- شایع ترین بیماری ویروسی انسان ها کدام است؟

 1- سرماخوردگی  2- ایدز  3- هپاتیت  4- فلج اطفال

۲۸- باکتری در شرایط نامساعد کدام را ایجاد می کند؟

 1- کپسول   2- باکتری جدید  3- هاگ   4- آنزیم

۲۹- کدام محافظ خوبی در برابر ورود میکروب ها به بدن است؟

 1- خون  2- پوست  3- اشک   4- گلبول سفید

۳۰- کدام در بدن پادتن می سازد؟

 1- فاگوسیت   2- لنفوسیت   3- واکسن    4- آنتی بیوتیک

 

نمونه سوالات تشریحی زیست دوم دبیرستان

نمونه سوال از خرداد

1- چهار گروه از گروه های اصلی پروتئین ها را نام ببرید.

2- چهار راه انتقال مواد بین سلول و محیط خارج سلولی را بنویسید.

3- الف) دو نوع سلول اسکلرانشیمی که در گیاهان یافت می شوند کدامند؟

ب) دو مورد از وظایف بافت چربی در بدن را بنویسید.

4- مراحل اصلی تغذیه و گوارش را در جانوران نام ببرید.

5- آنزیم های شیره ی معده چه نام دارند و چه عملی انجام می دهند؟ (دومورد)

6- محل هر یک را بنویسید: کبد – دوازدهه – روده ی کور – پیلور

7- نوع تنفس را در جانوران ذکر شده بنویسید: کرم خاکی -  ماهی – ملخ – غاز وحشی

8-  الف) در شخصی حجم تنفسی 6000 میلی لیتر در دقیقه و سرعت تنفس 40 بار در دقیقه است، مقدار هوای جاری در این شخص را محاسبه کنید. ب) تنفس سلولی و فتوسنتز هر یک در کدام اندامک سلولی انجام می پذیرد؟

9- تفاوت گردش خون باز با بسته را با ذکر مثالی برای هر یک بنویسید.

10- ابتدا و انتهای هر یک از دو گردش خون کوچک و بزرگ در آدمی چه حفره ای از قلب است؟

11- لایه های مختلف دیواره ی قلب را نام ببرید. مهم ترین ویژگی ماهیچه ی قلب چیست؟

12- چه عواملی در بازگشت خون از سیاهرگ ها به قلب موثرند؟ ( چهار مورد)

13- انواع گرانولوسیت ها را نام برده و بنویسید کدام یک در عفونت های انگلی افزایش می یابد؟

14- از عوامل موثر در تعرق چهار مورد را نام ببرید.

15- با استفاده از کاغذ کلرید کبالت آزمایشی طراحی کنید که نشان دهد تعداد روزنه ها در سطح زیرین برگ یک گیاه  بیش تر از سطح بالایی آن است.

16- الف) کلیه ها چگونه PH محیط داخلی را ثابت نگه می دارند؟ ب) نقش بادکنک شنا در ماهی و نقش بالک در پرنده چیست؟

17- تفاوت مفصل گوی و کاسه ای با لولایی را همراه با ذکر مثالی برای هر یک بنویسید.

18- چهار مورد از مزایای ورزش را نام ببرید.

19- الف) تفاوت حرکت خودبخودی با القایی چیست ؟ ب) اگر مخروط باز شده ی کاج را داخل آب قرار دهیم چه می شود؟ این حرکت از چه نوعی است؟

20- قسمت های مشخص شده در شکل را نام گذاری کنید.( شکل نفرون رسم شده بوده است.)

 

نمونه سوال دیگر:

۱- صحيح يا غلط بودن هر يك از جملات زير را مشخص نماييد. 75/1

الف-  ديواره سلولي باكتريها و قارچها به دليل تك سلولي بودن داراي منفذ است.

ب-  ريبوزوم در درون اندامكهايي مانند ميتوكندري نيز ديده مي شود.

ج-  سلولهاي ماهيچه قلبي خط دار و منشعب است.

د-  پپسين نوعي پروتئاز محسوب مي شود.

ه-  مونوسيتها سلولهايي هستند كه هرگز در خون ديده نشده و عمل بيگانه خواري دارند.

و-  همه مهره داران اسكلت دروني دارند.

ز-  تنجش نوعي جنبش گياهي بدون اثر محرك خارجي است.

2- مناسب ترين گزينه را انتخاب كنيد: 25/1

الف- از هيدروليز كداميك مونومرهاي يكساني بدست مي آيد؟

 1- لاكتوز                  2- مالتوز                   3- ساكارز                  4- گالاكتوز

ب- در تنفس آرام و طبيعي حركت كدام ماهيچه عامل اصلي افزايش حجم قفسه سينه ميباشد؟

 1- بالا برنده قفسه سينه    2- ديافراگم       3- پايين برنده قفسه سينه     4- شكمي

ج- موج p در الكتروكارديوگرام معرف فعاليت الكتريكي كدام قسمت است؟

1- دهليز چپ و راست        2- قسمت راست قلب         3- قسمت چپ قلب         4- بطن چپ و راست

د- كداميك از ملكولهاي زير در نفرونها بصورت جذب فعال مجددا"  باز جذب ميشود؟

1- اوره               2- يون پتاسيم             3- گلوكز                  4- يون هيدروژن

 

 

 

5- در كدام بخش ساركومر فقط رشته هاي قطور وجود دارد؟

1- تيره                 2- روشن              3- صفحه هنسن                4- نوار Z

3- جملات زير را با كلمات مناسب كامل نماييد:  75/1

الف-  اجزاي اصلي غشاهاي سلولي ملكولهاي …………..هستند.

ب-  پارانشيم فتوسنتز كننده ……………..نام دارد.

ج-  اريتروپويتين در شرايط …………..افزايش يافته و بر اندام………….اثر مي كند.

د-  سمي بودن اوريك اسيد بسيار …………از اوره و آمونياك است.

ه-  سيتوپلاسم معمولي سلول ماهيچه اي…………..نام دارد.

و- آخرين انشعابات سيستم تنفس نايي به ………… منتهي ميشود.

 

4-  براي هر يك از آنزيمهاي نامبرده يك كاربرد صنعتي بنويسيد.  5/0

الف- سلولاز                         ب- آميلاز

5- دو تفاوت تراكئيد با عناصر آوندي چيست؟ 5/0

6- الف- جذب مواد غذايي در چه قسمتي از لوله گوارش ملخ انجام مي گيرد؟ 75/0

ب- نقش روده ملخ چيست؟

7- نوع تنفس را در هر يك از جانداران زير بنويسيد: 1

الف- كرم خاكي              ب- زنبور            ج- غاز وحشي               د- كوسه ماهي

8- عوامل موثر در تبادل مواد در مويرگها را شرح دهيد. 1

9- الف- اجزاي بافت گرهي قلب را نام ببريد؟ 1

ب- كدام بخش از آن محل زايش تحريكات طبيعي قلب است؟

10- چگونگي روند انعقاد خون را شرح دهيد.  1

11- آزمايشي را طراحي نماييد كه نشان مي دهد در هواي سرد ادرار بيشتري توليد ميشود؟ 1

12- انقباض ايزومتريك و ايزوتونيك را با ذكر مثالي از هر كدام شرح دهيد. 1

13-  الف- دو كار مهم شبكه آندوپلاسمي زبر كدامند؟ 1

ب- دو فايده غشاهاي درون سلولي كدامند؟

14- طرز قرار گرفتن انواع بافت استخواني را در استخوانهاي دراز و پهن بنويسيد. 1

15-  براي هر يك از حركتهاي گياهي زير مثالي بنويسيد. 1

الف- حركت غير فعال          ب- حركت گرايشي         ج- حركت بساوش تنجي           د- حركت تاكتيكي

16- شكل مقابل يك نفرون را نشان ميدهد. بخشهاي خواسته شده را نام گذاري كنيد. 1

17- الف- تعريق و تعرق را در گياهان تعريف كرده و مشخص نماييد كه هر يك توسط كدام روزنه ها انجام ميشود؟ 5/1

ب- دو سازش گياهان اقليم خشك و سرد و يا گرم براي كاهش تعرق چيست؟

18- اصطلاحات زير را تعريف كنيد: 2

الف- كارديا           ب- ظرفيت حياتي               ج- سيستول               د- هماتوكريت 

 

نمونه سوال خرداد

1-      اصطلاحات زیر را شرح دهید(4)

کاردیا – حجم هوای مرده – بافت گرهی – هیستامین – بازجذب – ترشح – بادکنک شنا – سارکوپلاسم

2-      دو مورد از فواید الیاف سلولزی موجود در غذا را بنویسید. عمل آنزیم های سلولاز و کاتالاز در بدن جانداران چیست؟(1)

3-      وظیفه ی هر یک از اندامک های ریبوزوم ، پراکسی زوم و اسکلت سلولی را بنویسید.(5/1)

4-      دو وظیفه ی برگچه های مریستم راس ساقه را بنویسید. دو نوع سلول اسکلرانشیمی در گیاهان کدامند؟(1)

5-      چهار قسمت معده ی نشخوارکنندگان را فقط نام ببرید.(1)

6-      دستگاه گوارش گاو نسبت به اسب کارایی بیش تری دارد یا کمتر؟  چرا؟(1)

7-      سورفاکتانت چیست؟ نقش آن را توضیح دهید.(1)

8-      گردش خون باز را با یک مثال توضیح دهید.(1)

9-      الکتروکاردیوگرام چیست؟ چرا می توان آن را از سطح پوست ثبت کرد؟(1)

10-   سه عامل موثر که در حرکت خون در سیاه رگ ها نقش مثبت دارند را نام ببرید.(5/1)

11-   هر یک از توضیحات زیر مربوط به کدام گروه از گلبول های سفید است؟(1)

با عمل فاگوسیتوز ذرات خارجی را از بین می برند. – در هنگام عفونت ها ی انگلی تعداد آن ها افزایش می یابد.-

دارای حرکات آمیبی بوده و عمل دیاپدز انجام می دهند.- مسئول ترشح پادتن در خون هستند.

12-   آرایش شعاعی رشته های سلولزی در دیواره ی سلولی سلول های نگهبان و نقش آن را توضیح دهید.(1)

13-   عامل تنظیم کننده ی گلبول های قرمز چه نام دارد؟ از کجا ترشح می شود؟ بر کجا اثر می گذارد؟ نقش آن چیست؟(1)

14-   اجزا ی یک نفرون را فقط نام ببرید.(1)

15-   انقباض ایزومتریک را با مثال توضیح دهید. حرکات بدن از چه نوع انقباضی است؟(1)

16-   تونوس ماهیچه ای را با مثال توضیح دهید.(5/0)

17-   دو عامل نگهدارنده و متصل کننده ی استخوان ها در محل مفصل ها را نام ببرید.(5/0)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

1	الف) واحد سازنده گليكوژن………و واحد سازنده پروتئيين……………است. ب)چرا چربي هاي سير نشده در دماي معمولي مايع هستند؟	1
2	الف)دو نقش شبكه آندوپلاسمي صاف رادر جگر بنويسيد. ب) نقش كريستا در ميتوكندري چيست؟ ج)انجام اين  كارها بر عهده كدام بخش است؟ تنظيم آب سلول  (                  )   گوارش اندامكهاي پير (               )	5/1
3	الف)بافت پوششي سنگفرشي يك لايه اي در بدن براي چه  كاري مناسب است؟ ب) دو سلول تمايز يافته روپوست را نام ببريد.	1
4	الف) صفرا چگونه عمل ليپاز را در روده آسان مي‌كند؟ ب)پپسينوژن معده چگونه فعال مي‌شود؟ ج) جذب اين مواد در روده به چه روشي صورت مي‌گيرد؟              آب (                   )           اسيد آمينه  (                       )	5/1
5	الف)گاز مونواكسيدكربن موجود در هوا چگونه باعث مسموميت مي‌شود؟ ب)نقش پرده ديافراگم در عمل بازدم را بنويسيد.	1
6	الف)تنفس دراين موجودات به چه طريقي است؟   كرم خاكي   (                     )           ماهي    (                         ) ب)هواي ذخيره دمي را تعريف كنيد.	1
7	دستگاه گردش خون براي جلوگيري از تجمع خون در قسمتهاي پايين بدن چه سازگاريهايي پيداكرده است؟	1
8	دريچه هاي سيني در كجا قرار دارند و نقش آنها را بنويسيد.	1
9	الف)سه مورد از عواملي كه باعث ايجاد خيز مي شود را نام ببريد. ب)در دوره جنيني گلبول هاي قرمز در چه محلهايي ساخته مي شوند؟(3مورد)	5/1
10	الف) درچه بيماري هايي تعداد ائوزينوفيل ها درخون زياد مي‌شود؟ ب)دو ماده اي كه از بازوفيل ترشح مي‌شود را نام ببريد.	1
11	يك الكترو كارديوگرام را رسم كرده وآنرا نام‌گذاري كنيد.	1
12	الف)چه عواملي باعث حباب‌دارشدگي در گياهان مي شود؟ ب)تعريق را تعريف كنيد.	1
13	الف)نوع ماده دفعي در اين جانداران را بنويسيد.   كبوتر  (                 )              فيل      (                      ) ب) كدام بخش كليه منظره دانه دار دارد؟چرا؟	1
14	الف) سه پديده اي كه در تشكيل ادرارنقش دارند را نام ببريد.(سه مرحلة تشكيل ادرار) ب)شبكه دوم مويرگي چگونه به وجود مي آيد؟	5/1
15	اين اصطلاحات را تعريف كنيد.     الف) ساركولم                  ب) تونوس ماهيجه اي	1
16	استخوان هاي جمجمه و  ران ازلحاظ نوع بافت( متراكم و اسفنجي) هر كدام به چه صورتي هستند؟	1
17	الف) اين بخشها در حركت ماهي چه نقشي دارند؟   بادكنك شنا (                        )      باله دمي  (                            ) ب)سه نقش استخوان (اسكلت) در انسان را بنويسيد.	25/1
18	نام حركت هاي زير را بنويسيد.    الف)حركت ريشه به سمت زمين    ب)حركت سلول جنسي نر به سمت سلول جنسي ماده                              ج)بسته شدن برگ گياه حساس	75/0

 

 

1	الف) از هيدرو ليز ساكارز چه قندهايي حاصل مي شود؟ ب) دي‌پپتيد جيست؟	1
2	الف) دو نقش ليزوزوم در سلول را بنويسيد. ب) دو تفاوت سلول پروكاريوت با يوكاريوت را بنويسيد. ج)انجام اين كارها در سلول بر عهده كدام اندامك است؟         تنفس سلولي(                     )        نشانه گذاري(                  )	5/1
3	الف)دو نقش سلولهاي پشتيبان در بافت عصبي را بنويسيد. ب)دونوع سلول بافت اسكلرانشيم را بنويسيد.	1
4	الف)چرا جذب چربي ها از راه مويرگ هاي لنفي صورت ميگيرد؟ ب)نقش اين دو آنزيم در بزاق چيست؟    پتيالين(                                )               ليزوزيم(                                ) ج) هر يك از اين بخش ها در چه قسمتي از لوله گوارشي انسان واقع شده است؟  دوازدهه(                       )      كارديا(                           )	5/1
5	الف) نقش پرده ديافراگم در تنفس را شرح دهيد. ب)دو روش انتقال اكسيژن در خون را بنويسيد.	1
6	الف)دو مورد از سازگاري بدن پرندگان براي پرواز طولاني در ارتفاعات را بنويسيد. ب)چرا آبشش ها براي تنفس در خشكي مناسب نيستند؟	1
7	الف) چرا به گردش خون ماهي را ساده گويند؟ ب)دو جاندار نام ببريد كه گردش خون باز دارند.	1
8	محل دقيق دريچه هاي ميترال و دريچه هاي سيني را بنويسيد.	1
9	الف) گرانولوسيت ها به چند دسته تقسيم مي‌شوند نام ببريد. ب) سه نقش خون در بدن را بنويسيد.	5/1
10	الف)دليل بيماريهاي خود ايمني را ذكر كنيد. ب)ترومبين در انعقاد خون چه نقشي دارد؟	1
11	الف) دو مورد از عوامل تشكيل حباب هوا در آوند هاي جوبي را بنويسيد. ب)چرا حركت تركيبات آلي در گياهان پيچيده تر از حركت آب است؟(3دليل) ج)گياهان براي كاهش تعرق چه سازشهايي دارند؟(3مورد)	2
12	الف)نوع ماده دفعي در اين موجودات چيست؟    پلاناريا (                        )            مگس  (                          ) ب) اگر خون اسيدي شودكليه ها …………واگر خون قليايي شود………ترشح مي كنند.	1
13	الف) هومئوستازي را تعريف كنيد. ب)شبكه دوم مويرگي چگونه به وجود مي آيد؟	5/1
14	اصطلاحات زير را تعريف كنيد.  الف) ساركوپلاسم                                ب) انقباض ايزومتريك	1
15	نقش هر يك از موارد زير در حركت ما هي را بنويسيد. شكل دوكي بدن (                            )      بادكنك شنا (                            )    باله سينه اي (                            )	75/0
16	مفصل زانو از نوع …………ومفصل شانه از نوع…………مي باشد.	5/0
17	الف) دونمونه از حركتهاي غير فعال گياهي را نام ببريد ب) نام حركت هاي زير را بنويسيد:   1)حركت گياه به سوي روشنايي                     2)حركت برگهاي گياه اقاقيا	1

            

نمونه سؤالات فصل دوم

1- پلي ساكاريد ذخيره اي در جانوران در چه اندامهايي ذخيره مي شود؟ ضمناً ساختمان تري گليسريدها از چه بخش هايي تشكيل مي شود؟

2-واكنش سنتز آبدهي را تعريف كرده و هيدروليز لاكتوز را بنويسيد؟

3- از پروتئين هاي نشانه اي و ذخيره اي هر كدام يك نمونه نام ببريد؟

4-  ATP مخفف چيست؟ از ويژگيهاي آنزيم ها دو مورد را بنويسيد؟

5- جايگاه فعال آنزيم را تعريف كنيد؟

6-  با واكنش سنتز آبدهي، گليكوژن تشكيل دهيد؟

7-  الف – چگونه روغن هاي نباتي مايع را به حالت جامد در مي آورند؟

ب- چرا آرسنيك از فعاليت آنزيم هاي جلوگيري مي كند؟

8- كدام يك از تركيبات زير ماده آلي نيست؟ چرا؟

 9- نوزادان عنكبوت چگونه توانايي تنيدن تار را پيدا مي كنند؟

10-اگر شكل زير شكل يك آنزيم فرضي باشد پيش ماده آن كدام است؟ چرا؟

 11- الف- واكنش تركيب مونومرها با هم چه نام دارد ؟ چرا؟

ب- مونومرهاي سازندة كاتالاز و گليكوژن كدامند؟

12- الف – علت مايع بودن چربي هاي گياهي كدام است ؟ چگونه مي توان آنها را بصورت جامد در آورد؟

ب- شباهت و تفاوت سلولز و گليكوژن كدام است؟ يك مورد.

13- با و جودي كه مي دانيم آنزيم ها با واكنش ها تغيير نمي كند چرا سلولها بايد دائماً آنزيم بسازند؟

 14-الف- هنگام تشكيل يك پلي پپتيد در سلول آب توليد مي شود يا مصرف؟چرا؟

ب- كاربرد آنزيم هاي سلولاز و آميلاز در صنعت چيست؟

 15-دو نمونه از آنزيمهايي را كه كاربرد صنعتي دارند نام ببريد؟ 

 16- واكنش تركيب دو مونومر چه نام دارد ؟چرا؟ 

17- الف- قندهاي 5كربني چه نام دارند؟

ب  -سلولهاي جانوري گلولز اضافي خود را به چه صورتي ذخيره مي كنند؟

ج- ويژگي مشترك تمام ليپيدها چيست؟

د- مونومر سازندة پروتئين ها چه نام دارد؟

و- آلبومين موجود در سفيدة تخم مرغ چه نوع پروتئيني است ؟

18- يك دي ساكاريد گياهي نام ببريد و با نوشتن واكنش هيدروليز، مونومرهاي آنرا مشخص كنيد.

19-نوع ليپيد را در موارد زير مشخص كنيد.

الف-  پوشش بخشهاي جوان گياه            ب – كلسترول

ج – ساختمان غشاء سلول                       د- ذخيره انرژي در سلول

20-گرماي  زياد بر عمل آنزيم ها چه تاثيري دارد؟( توضيح دهيد).

21- مولكول ATP از دو بخش تشكيل شده است. بخشي كه  -------- نام دارد و خود از 1مولكول باز آلي و 1 مولكول ------- ساخته شده است و بخش ديگر از سه مولكول ---- - ساخته شده است.

22- آزمايشي طرح كنيد كه بتوان آنزيم كاتالاز و آميلاز را از هم تشخيص دارد.

23- الف – مونومر گليكوژن چه نام دارد.

ب- پادتن ها چه نوع پروتئيني هستند؟

ج- از كدام آنزيم در تهية اسفنج استفاده مي شود؟

24- الف- مونومر سازنده سلولز چه نام دارد؟

ب- واكنش تجزيه يك پلي مر به مونومرهاي سازنده چه نام دارد؟

ج- كلسترول به كدام گروه از ليپيدها تعلق دارد؟

د- كدام آنزيم نشاسته را به قندهاي ساده تبديل مي كند؟

 25- الف- اتم كربن با چند اتم ديگر مي تواند پيوند كوالانسي بدهد.

ب- يك مونوساكاريد 6 كربنه و يك مونوساكاريد 5 كربنه نام ببريد.

ج- علت مايع يا جامد بودن چربيها چيست؟

26- الف- نوع پروتئين را در تار عنكبوت، البومين تخم مرغ، هورمون ها و هموگلوبين مشخص كنيد؟

ب- انرژي در ATP چگونه ذخيره و چگونه آزاد مي شود(واكنش مربوطه را بنويسيد).

 

نمونه سؤالات فصل سوم

 

1- هر گاه بر روي بادمجان هاي پوست گرفته شده مقداري نمك ريخته شود و پس از مدتي قطرات  آب روي بادمجانها مشاهده مي شود علت را توضيح دهيد.

2- ماده A در جهت شيب غلظت و ماده B در خلاف شيب غلظت وارد سلول مي شود.

الف- كداميك مي تواند O2 باشد.                ب- انتقال كداميك با مرگ سلول متوقف مي شود. 

ج- روش انتقال كداميك فعال است.

3- براي هر يك از موارد زير دليل ذكر كنيد.

الف- دراز بودن سلولهاي ماهيچه اي          ب- كروي و كوچك بودن گلبولهاي قرمز

ج- حجيم بودن تخم پرندگان

4- هر يك از اعمال زير بر عهده كدام اندامك سلولي مي باشد.

الف- توليد هورمونهاي استروئيدي                ب- غشا سازي 

ج – هضم سلولهاي پير                                 د- سم زدايي

5- الف- موازد سازنده ديواره سلولهاي گياهي كدامند؟  ب- فراوانترين مولكول سازنده غشاچيست؟

6- الف- چه ارتباطي بين تعداد كريستاها در يك ميتوكندري و ميزان توليد ATP در آن وجود دارد؟

 ب- چرا آغازيان ساكن آب شيرين به واكوئل ضربان دار نياز دارند؟

7- الف- نقش پلاسمودم در سلولهاي گياهي چيست؟ ب- محل ساخته شدن پروتئين ها كدام اندامك سلولي است؟ ج- كدام اندامك تنها در سلولهاي جانوري و سلولهاي گياهي ابتدايي مانند خزه ها وجود دارد؟

8- بيشترين مولكولهاي سازندة غشا چه نام دارند،  طرز قرارگيري آنها را در غشا توضيح دهيد؟

9- الف- چه اندامك هايي در توليد ليزوزم نقش دارند؟ ب- نقش ميتوكندري در سلول چيست؟

10- الف- دو مورد از ويژگيهاي انتقال فعال را نام ببريد؟ ب- اگزوسيتوز را تعريف كنيد؟

 11- الف- چرا سطح سلول عامل محدود كننده حجم سلول است . ب- لان و پلاسمودسم را تعريف كنيد.   ج- گرانوم چيست؟ چه عملي را انجام مي دهد.

12- الف- ريبوزم در كدام قسمت سلول ساخته مي شود.   ب- پديده اسمز را تعريف كنيد؟

13- چرا با وجود ميكروسكوپهاي الكتروني هنوز هم براي مشاهدة حركت گلبولهاي سفيد از ميكروسكوپ نوري استفاده مي شود؟ كدام نوع ميكروسكوپ الكتروني براي مشاهدة جزئيات سلولها مناسب است؟

14- يك باكتري به طول 1ميكرومتر به وسيله ميكروسكوپ نوري با عدسي شيئي 100 و عدسي چشمي 10 چند ميكرومتر ديده مي شود؟

15- براي هر يك از اندامك هاي زير حداقل يك وظيفه در سلول بنويسيد.

هستك- شبكه آندوپلاسمي صاف  - ليزوزم – جسم گلژي

16- اگر يك گلبول قرمز را در آب خالص قرار دهيم چه روي مي دهد ؟چرا؟

17- الف- دو مورد از ويژگي هاي انتقال فعال را بنويسيد؟ ب- نقش واكوئل ضرباندار در پارامسي چيست؟ ج- دو اندامك را كه در ترشح پادتن در گلبول سفيد نقش دارند را بنويسيد؟

18- مولكولهاي پذيرنده غشا از چه جنسي مي باشند و در كدام سطح غشاء قرار دارند؟

19- شكل يك باكتري را رسم و نامگذاري كنيد.

20- در شكل زير كه يك كلروپلاست را نشان مي دهد قسمت هاي خواسته شده را نامگذاري كنيد.

21- براي مشاهدة نمونه در هر يك از موارد زير چه نوع ميكروسكوپي استفاده مي شود؟

الف- بررسي سه بعدي سطح دانه گرده                 ب- بررسي ساختار دروني باكتري 

ج- مشاهده هسته

22- هنگام ساختن و ترشح پادتن توسط يك گلبول سفيد كداميك از اندامك هاي زير فعال هستند؟

ريبوزم- ليزوزم- شبكه آندوپلاسمي زبر- دستگاه گلژي – كلروپلاست- غشاء سلول

23-   الف- چه ارتباطي بين تعداد كريستاهاي ميتوكندري و توليد ATP در آن وجود دارد؟

ب- آندوسيتوز را تعريف كنيد؟

24-  يك سلول گياهي و يك سلول جانوري را در آب قرار مي دهيم پس از گذشت زمان هر يك چه تغييري مي كنند؟چرا؟

25-  شكل مقابل نشان دهندة كدام روش انتقال مواد به درون سلول است اين روش انتقال چه موقع در درون سلول انجام مي شود؟

26-   براي هر يك از اندامك هاي زير حداقل يك وظيفه را در سلول بنويسيد؟

ريبوزم- شبكه آندوپلاسمي – واكوئل – كلروپلاست

27- الف- دو مورد از ويژگيهاي كانال هاي پروتئين غشاء را بنويسيد؟

ب- انتشار آب از عرض يك غشاء داراي نفوذپذيري انتخابي --------- ناميده مي شود.

28- الف- از كدام نوع ميكروسكوپ الكتروني براي مطالعه ساختار درون سلول استفاده مي شود.

ب-فايده دراز بودن سلولهاي عصبي چيست؟

ج- كدام لايه ديواره سلولي، سلولهاي گياهي را به يكديگر مي چسباند؟

د- انتقال يونها برخلاف جهت شيب غلظت چه نام دارد؟

29- كدام سلول زير مي تواند يك باكتري باشد. چرا؟

 30- الف- دو علت تخصص يافته بودن تريكودينا چيست؟

ب- عامل محدود كننده اندازه سلولها چيست؟ 

ج- قدرت تفكيك را تعريف كنيد؟

د- دو بخش تشكيل دهندة هر ريبوزم را نام ببريد.

31-الف- دو وظيفه شبكه آندوپلاسمي صاف را بنويسيد؟

ب- نقش واكوئل ضرباندار را نوشته و مشخص كنيد در چه جانداري ضروري است ؟

31- كريستا چيست و چه نقشي دارد؟

32- سم زدايي و انجام تنقس سلولي توسط كدام قسمت از سلول انجام مي شود؟

34-الف- انتقال فعال چيست.   ب- ليزوزم ها در نمو جنيني چه نقشي دارند؟

35- قدرت تفكيك ميكروسكوپ را تعريف كرده و چگونگي ايجاد تصوير در ميكروسكوپ الكتروني نگاره و گذاره را بنويسيد؟

36- الف- وظيفه پيلي و تيغة مياني چيست؟ ب- چرا اندازه سلول از حد معيني بزرگ و يا كوچك نمي شود؟

37- پروتئين هاي غشا به چه صورت هايي ديده مي شوند نقش هر كدام را بنويسيد؟

38- سانتريول از چه چيزي ساخته شده و چه وظايفي بر عهده دارند؟

39- شكلي از ميتوكندري رسم كرده و حداقل چهار بخش آنرا نامگذاري كنيد؟

40- تورژسانس و انتقال فعال را تعريف كنيد؟

41- الف- عمل سم زدايي و نمو جنيني از اعمال كدام اندامكهاي سلول مي باشد؟

ب- نقش مژك در تريكودينا و پلاسمودسم در ديواره سلول گياهي را بنويسيد؟

42- دو تفاوت ميان انتشار و انتقال فعال را بنويسيد؟

نمونه سؤالات فصل چهارم

 

1-الف- وظيفه زردپي و رباط چيست؟ ب- يك شباهت و يك تفاوت بين ماهيچه هاي قلبي و اسكلتي را بنويسيد؟

2- الف- غشاي پايه چه ساختاري دارد و وظيفه آن چيست؟ ب- سلول غير عصبي درون بافت عصبي را نام برده و يك وظيفه آن را بنويسيد؟

3- كلرانشيم را تعريف كرده و دو خصوصيت بافت پارانشيمي را بنويسيد؟

4- سه نوع بافت اصلي در ريشه گياهان علفي را نام برده و منظور از اشعه مغزي در ساقه چيست؟

5- الف- تمايز چيست؟ ب- دو تفاوت فيبر و اسكلرئيد را بنويسيد؟

6- الف- نقش موكوز در لوله تنفس چيست؟ ب- هر يك از سلولهاي فيبر و همراه مربوط به كدام بافت گياهي مي باشند؟

7- كدام جمله درست است؟

الف- بافت پوشش مري از نوع سنگفرشي ساده است.

ب- سلولهاي بافت آوند چوبي مرده هستند و در تشكيلات ديواره آن ها ليگنين مشاهده مي شود.

8- الف- بافت پيوندي زير پوست از نوع بافت پيوندي ----است.

ب- مسئول تشكيل كرك ها در گياهان سلول هاي ------ است.

9- الف- كدام بافت در بدن انسان فضاي بين سلولي ندارد.

ب- كدام بافت در بدن انسان نقش عايق كردن را داراست.

ج- نام بافت پيوندي رشته اي كه ماهيچه را به استخوان وصل مي كند چيست؟

د- سلول هايي كه پيرامون آكسون و دندريت هاي نورون مي پيچند و آنها را عايق مي كنند چه نام دارند.

10- الف- ويژگيهاي سلول كلانشيم و اسكرانشيم را در دو مورد مقايسه كنيد.

ب- دو نوع سلول هايي كه در كنار سلول هاي آوند آبكشي وجود دارند را نام ببريد.

11- الف- غشاي پايه چيست؟ ب- نقش موكوز ترشح شده در لولهاي تنفسي كدام است .

12- الف- كدام بافت پيوندي داراي ماده بين سلولي مايع است؟

ب- شباهت  و تفاوت ماهيچة قلبي با ماهيچه اسكلتي در چيست؟

ج – نقش آكسون در سلولهاي عصبي چيست؟

13- نقش بافت اسكلرانشيمي چيست، دو مورد از ويژگيهاي سلول هاي بين بافت را ذكر كرده و علت مرگ اين سلولها را بنويسيد؟

14- دو نمونه از سلولهاي تمايز يافته روپوستي را بنويسيد؟

15- نوع بافت پوشش در مري و خانه هاي ششي از كدام نوع است؟

16- نوع يا نام هر يك از بافت هاي زير را بنويسيد؟

الف- بافت پوشاننده لوله‌هاي نفرون                  ب- انتقال دهنده مواد بين بخش هاي مختلف بدن

ج – انجام فتوسنتز                                          د- پوشش سطح بخش هاي جوان گياه مانند برگها

17- دو مورد از شباهت هاي عناصر آوندي و تراكئيدها را بنويسيد؟

18- برش عرضي ساقه يك گياه را رسم كرده و 3 مورد را روي آن نامگذاري كنيد؟

19- دو مورد از وظايف سلولهاي نوروگليا را بنويسيد؟

20- الف- پديده ---------- سبب تشكيل بافتهاي مختلف در جانداران مي شود.

ب – مغز ساقه هاي علفي از بافت ------ تشكيل شده است .

ج- سلولهاي ماهيچه  ------ بعد از تولد افزايش نمي يابند.

د- بخشي از نورون كه شامل هسته است ---- نام دارد.

21- انقباض عضلات صاف و مخطط  چه تفاوتي دارد؟

22- چرا بافت پوششي مري از نوع سنگفرشي چند لايه اي و بافت پوششي خانه هاي ششي از نوع سنگفرشي يك لايه اي است.

23- نوع بافت پيوندي را در موارد زير مشخص كنيد.

الف- سخت ترين نوع بافت پيوندي است و داراي رشته هاي كلاژن زياد است.

ب- نوعي بافت پيوندي كه ماده بين سلولي آن مايع است و سلولها د رآن شناور هستند.

ج- نوعي بافت پيوندي كه وظيفه عايق كردن بدن و ذخيره انرژي را داراست.

د – بافت پيوندي با ماده بين سلولي قابل انعطاف و رشته هاي كشسان فراوان.

24- الف- دو تفاوت تراكئيدها و عناصر آوندي را بنويسيد؟

ب- لوله هاي غربالي و سلولهاي همراه در بافت آبكشي چه نقشي دارند.

25- در ارتباط با بافتهاي گياهي به سوالات زير جواب دهيد.

الف- كدام زنده است؟ فيبر يا كلانشيم.

ب- كدام مي تواند عمل فتوسنتز را انجام دهد، پارانشيم يا كلانشيم

ج- كدام بافت از تمايز سلولهاي روپوستي حاصل مي شود؟ كرك يا كوتيكول

26- در شكلهاي زير موارد خواسته شده را نامگذاري كنيد.( شكل7-4 و 13-4)

  27-…….. سخت ترين نوع بافت پيوندي است و ماده بين سلولي آن شامل رشته هاي ----- و موارد كلسيم دار است .

28-الف- سلولهاي بافت ماهيچه اي …… . بعد از تولد افزايش نمي يابند.

ب- زردپي نوعي بافت …….. است.

ج – مغز ساقه از نوع بافت …… است.

د – بافت پارانشيمي فتوسنتز كننده ……. ناميده مي شود.

29-الف- وظيفه بافت پوششي يك لايه و چند لايه چيست؟

ب – غشاي پايه را تعريف كنيد.

ج – ماده بين سلولي در استخوان چيست؟

د- ماده بين سلولي در بافت پيوندي خون چيست؟

30-الف- سلول بنيادي با سلول مريستمي چه تفاوتي دارد.

ب- تفاوت تراكئيد و عناصر آوندي چيست؟

ج – اشعه مغزي را تعريف كنيد.

د – بافت هاي اصلي گياهي را نام ببريد.

و- علت چوبي شدن در بافت اسكرانشيم رسوب چه ماده اي مي باشد.

31-الف – كلاژن چيست ؟

ب- اندام سلولهاي اسكلرانشيمي در گياهان را نام ببريد؟

نمونه سؤالات فصل پنجم

 

1- صفرا چيست؟ سه وظيفة آن را بنويسيد؟

2- الف- جايگاه آپانديس را مشخص كنيد.

ب‌-   نقش نگاري در نشخوار كنندگان چيست؟

ت‌-  در جانداران علفخوار غيرنشخواركننده  ميكروب‌هاي تجزيه كننده سلولز در چه بخشي از لوله گوارشي زندگي مي كنند.

ث‌-  وظيفه هزارلا در نشخواركنندگان چيست؟

3- وظيفه سلولهاي حاشيه اي در غده هاي ترشحي معده چيست؟

4- وظيفه  موسين در بزاق و اهميت فاكتور داخلي معده را بنويسيد؟

5-دريچه موجود در انتهاي مري و معده را نام برده و مشخص كنيد در هيدر چه نوعي گوارشي وجود دارد.

6 – چرا مواد چربي برخلاف ساير مواد آلي از راه لنفي جذب مي شوند.

7-الف- نقش ليزوزيم بزاق چيست؟ ب- بافت ماهيچه اي در دهان و مري از چه نوعي است؟

8- شخصي دچار سرطان معده بوده و پزشك بخشي از معده او را برداشته است به توجه به اين مسئله به سوالات زير جواب دهيد.

الف- چرا بعد از مدتي اين شخص به كم خوني مبتلا شده است؟

ب- به نظر شما پزشك كدام قسمت معده او را برداشته است .( با ذكر دليل)

9-الف- وضعيت حنجره در زمان استفراغ و وضعيت اپي‌گلوت در هنگام بلع به ترتيب چگونه است.

ب- اثر هورمون گاسترين بر ترشح شيره هاي گوارشي معده را توضيح دهيد.

ج‌-         پپسينوژن  چگونه فعال مي شود.

10- الف- گوارش در هيدر چگونه است.   ب- جذب مواد غذايي در كدام بخش لوله گوارش ملخ مي شود.

11-نقش بيكربنات لوزالمعده چيست؟

12- دانش آموزي ميانگين طول لولة گوارش تعدادي نوزا د قوباغه بالغ را بدست آورده و در دفتر خود يادداشت كرده است ولي فراموش كرده بنويسد هر عدد مربوط به كدام است بنظر شما كدام عدد مربوط به نوزادان و كدام مربوط به قورباغه بالغ است؟ چرا؟       1- 12واحد         2-24واحد

13- شكل غده ترشحي معده را رسم و نامگذاري كنيد مشخص كنيد  كدام دسته از سلولها اسيد ترشح مي كنند؟

14-  الف- لايه هاي سازنده لوله گوارش را از بيرون به درون نام ببريد. منشاء روده بند كدام يك از اين لايه ها است .    ب- نقش فاكتور داخلي معده چيست؟

15-   گوارش شيميايي، كيسة گوارشي و لان را تعريف كنيد؟

16- الف- دو مورد از وظايف سنگدان را در لوله گوارشي پرندگان بنويسيد،

ب- از ميان آميب، هيدر و كرم خاكي كداميك فقط گوارش درون سلولي دارد.

17- الف – كدام بخش معده گاو با ترشح آنزيم سبب گوارش شيميايي غذا مي شود؟

ب- غذا بعد از عبور از چينه دان ملخ وارد كدام يخش مي شود؟

ج‌-  حركات لوله گوارش به دو صورت ديده مي شود . نام ببريد.

د‌-   كدام تركيب بزاق ضدعفوني كننده است.

ه-  كدام سلول غدد معده اسيد ترشح مي كنند.

و‌-  پروتئازهاي شيره معده چه ناميده مي شوند.

18- هنگام بلع راه دهان و بيني چگونه بسته مي شود.

19- شكل زير مربوط به بخشي از غده هاي معده است . بخش هاي خواسته شده را روي شكل نامگذاري كنيد.  

20- الف- در يك فرد برداشتن معده موجب كم خوني شديد شده علت را توضيح دهيد؟

ب- كدام ماده در بزاق نقش ضد عفوني كننده دارد؟ اين ماده نقش خود را چگونه انجام مي دهد.؟

21- نقش هر يك از بخش هاي گوارشي چيست؟ (يك مورد)

الف- روده ملخ                                             ب – سلول هاي جدار داخلي بدن هيدر

ج – سنگدان پرنده                                     د- برجستگي هاي رودة كرم خاكي

22-الف- مواد رنگي موجود در صفرا را نام ببريد.

ب- مونومرهاي سازندة چربي پس از گوارش در كجا دوباره با هم تركيب مي شوند؟

ج- چرا چربي ها پس از جذب وارد مويرگ هاي لنفي مي شود.

23- الف- كدام بخش لوله گوارش ملخ با ترشح آنزيم سبب گوارش شيميايي غذا مي شود.

ب- غذا بعد از عبور از سنگدان پرندگان به كدام بخش وارد مي شود.

ج- تركيب شيميايي و حجم……….. موجود در دوازدهه مهمترين عامل موثر بر تخليه معده است .

د- كدام تركيب بزاق يك نوع آميلاز است.

24- الف – نقش تاژك هايي كه در برخي سلولهاي ديواره بدن هيد ر وجود دارند چيست؟

ب- جايگاه اصلي گوارش و جذب غذا كدام بخش لولة گوارشي است.

ج – هنگام بلع غذا راه بيني چگونه بسته مي شود.

د- آنزيم رنين و پتيالين به ترتيب از كجا ترشح مي شود.

و – دريچه انتهاي معده چه ناميده مي شود.

ز- آنزيم هاي گوارشي و اسيد به ترتيب از كدام سلولهاي غذذ معده ترشح مي شوند .

25- الف- گوارش درون سلولي را شرح دهيد.

ب- مراحل گوارش را فقط نام ببريد.(4 مرحله)

26-الف- وظيفة سيرابي و هزارلا در علف خواران چيست؟

ب- وظيفه فاكتور داخلي معده چيست؟

 

 

نمونه سوالات تستی زیست دوم دبیرستان

فصل 2

 

1-كدام عبارت نادرست است؟

1)زنجيره نشاسته بدون انشعاب يا گاه انشعاب دار است.              2)پلي ساكاريدها بيشتر در ساختار سلول و نيز استحكام آنها نقش دارند.

3)از هيدروليز گالاكتوزقند گلوكز و آب توليد مي شود.          4)هيدروليز سلولز در بدن گاو و موريانه امكان پذير است.

2-كدام يك در گرماي زياد خواص خود را از دست نمي دهد؟

1)لسيتين                   2)رنين                3)گاماگلوبولين                     4)كازئين

3-فراوان ترين هيدرات كربن موجود در طبيعت كدام است؟

1)ساكارز                  2)سلولز                    3)گليكوژن                 4)نشاسته

4- هر گاه 7مولكول آمينو اسيد با هم تركيب شوند چند مولكول آب حاصل مي شود؟

1)6                  2)7                     3)14                      4)12

5- فراوان ترين مواد موجود در سلول جانوري كدامند؟

1)پروتئين ها                   2)چربي ها                    3)نمك هاي معدني                  4)هيدرات هاي كربن

6- اهميت ساخته شدن هيدرات ها كربن درشت مولكول در چيست؟

1)صرفه جويي در محل ذخيره     2)شباهت به تركيبات ديگر سلول      3)آساني مصرف      4)دارا بودن انرژي زيادتر

7-در مورد ويژگي هاي آنزيم ها كداميك از موارد زير صحيح است؟

1)همه ي آنزيم ها درPH نسبتاً قليايي فعاليت مي كنند.       2)همه ي آنزيم ها از جنس پروتئين بوده و عمل آنها اختصاصي است.

3)هر آنزيم به طور اختصاصي عمل مي كند ولي جنس شيميايي آن پروتئيني يا غير پروتئيني است.

4)هر آنزيم بر روي يك دسته خاص از غذاها اثر دارد و نوع PH محيط مهم نيست.

8- شباهت نشاسته ، سلولزو گليكوژن از چه نظر بيش تر است؟

1)نوع آرايش واحد هاي ساختماني  2)نوع آنزيم هايي كه بر آنها اثر مي گذارند  3)نوع واحد هاي ساختماني   4)تعداد واحد هاي ساختماني

    با توجه به معادله ي زير به پرسش ها پاسخ دهيد :                                                                                                                                         

             C₆H₁₂O₆ + C₆H₁₂O₆   <---مادهB----  C₁₂H₂₂O₁₁ + H₂O

              A                                                   C             D

9- ماده B از كدام گروه است؟   1) قند ساده         2) ليپيد        3) اسيد نوكلئيك        4) پروتئين

10- معادله از چه نوع است؟     1) سنتزآبدهي      2) اكسيداسيون گلوكز    3) هيدروليز     4) تنفس هوازي

11-اگر ماده D به مقدار زياد در سلول حاصل آيد نامش را چه مي گذارند؟

1) فرآورده متابوليسم     2) فعال كننده آنزيم      3) ذخيره غذايي     4) ماده دفعي

12- ماده C را چه مي نامند؟   1) دي ساكاريد     2) مالتوز     3) ساكاروز    4) لاكتوز

13- علت اختصاصي بودن عمل آنزيم چيست ؟   1) نوع PH محيط    2) نوع آنزيم ترشح كننده   3) درشتي مولكول  4) شكل مولكول

 

15- دماي زياد به اين سبب باعث مرگ جانداران مي شود كه:  1) آنزيم ها را غير فعال مي كند.  

2) تجزيه ي تركيبات آلي را به همراه دارد .   3) مواد سمي ايجاد مي شود.          4) PH  بدن را تغيير مي دهد.

16- انرژي مورد استفاده سلول از چه ماده اي تاً مين مي شود؟

1) هيدرات هاي كربن       2) قندهاي ساده    3) آدنوزين تري فسفات     4) تري گليسريدها

17- كدام هيدرات كربن از گياهان حاصل نمي آيد؟   1) گلوكز   2) سلولز   3) گالاكتوز     4) نشاسته

18- هيدرات هاي كربن در درجه اول به كدام منظور در سلول مصرف مي شود؟

1) ساختن پروتوپلاسم   2) توليد انرژي     3) ذخيره سازي غذا     4) تنظيم فعاليت هاي سلول

19- منبع مستقيم و عمومي تاً مين انرژي ATP در سلول چيست؟   1) ADP   2) گلوكز    3) نشاسته   4) هر گونه قند

20- كدام يك صرف انرژي را در بدن جانداران بهتر به اثبات مي رساند؟

1) حركت        2) توليد گرما     3) سنتز مواد          4) تجزيه مواد

21- كدام فرآيند در برگيرنده ي فرآيندهاي ديگر است ؟ 1) فتوسنتز   2) متابوليسم    3) تنفس     4) تغذيه

22- كدام يك عمل آميلاز را نشان مي دهد؟

1) نشاسته             گلوكز  2) نشاسته            مالتوز   3) گليكوژن            گلوكز     4) مالتوز           فروكتوز

فصل 3

23- كدام يك بين تريكودينا و سلول هاي سازنده ي بدن انسان مشابه نيست؟

1) وجود هسته          2) مژه          3) غشاي پلاسمايي      4) دهان سلولي

24- اگر در زير ميكروسكوپ اندازه ي واقعي يك نمونه 100 ميكرون و اندازه ي تصوير 80 ميلي متر باشد كدام يك مقياس آن است؟

1)800/1                     2)80/1               3)20/1                    4) 40/1

25- كدام يك در سلول سرخس عمل گوارش سلولي را انجام مي دهد؟

1) ليزوزوم            2) واكوئل مركزي         3)   كلروپلاست          4) سانتريول

26- به ترتيب در سلول كلرانشيم و آنابنا محل ريبوزوم ها كجاست؟

1) استروما- ماتريكس    2) ماتريكس- سيتوپلاسم    3) سيتوپلاسم- استروما    4) ماتريكس- استروما

27- كدام يك مثالي از اگزوسيتوز است؟

1) بيگانه خواري         2) ترشح آنزيم         3) جذب مايعات از محيط          4) مبادله مواد جامد بامحيط

28- كدام اندامك در سلول هاي بشره پوست آدمي وجود دارد اما در سلول هاي بشره برگ گياهان گلدار يافت نمي شود؟

1) سانتريول           2) غشاي پلاسمايي        3) ميتوكندري         4) ريبوزوم

29- كدام يك از موارد زير در خلاف جهت شيب غلظت صورت مي گيرد؟

1) اسمز      2) انتشار تسهيل شده         3) انتشار ساده          4) انتقال فعال

30- كدام يك از اندامك هاي زير در فعاليت هاي تنفس دخالت دارد؟

1) شبكه آندوپلاسمي       2) ميتوكندري     3) دستگاه گلژي         4) ليزوزوم

 

32- ساخته شدن پروتئين ها از اسيدهاي آمينه بر روي كدام بخش از سلول صورت مي گيرد؟

1) دستگاه گلژي               2) ميتوكندري                3) ريبوزوم               4) سانتريول

33- ترشح مواد توسط كدام يك از اندامك ها صورت مي گيرد؟

1) پلاست ها            2) شبكه آندوپلاسمي           3) ريبوزوم             4) دستگاه گلژي

34- كدام يك از اندامك هاي زير در عمل ذخيره مواد نقش ندارد؟

1) دستگاه گلژي                   2) ليزوزوم                  3) پلاست ها              4) واكوئل ها

35- به طور معمول خروج آنزيم ها از سلول هاي غدد گوارشي بر مبناي كدام است؟

1) اگزوسيتوز و مصرف انرژي       2) اگزوسيتوز بي مصرف انرژي         3) انتشار تسهيل شده          4) انتشار ساده

36- از ضمائم ذيل كدام بر روي شبكه آندوپلاسمي قرار دارد؟

1) ريبوزوم                2) ليزوزوم               3) سانتريول                4) ميتوكندري

37- فشار اسمزي با كدام عبارت بهتر بيان مي شود؟

1) تمايل به جذب آب          2) هرگونه محلول آب دار       3) محلول غليظ            4) محيط داخل سلول

38- نمك از قديم به عنوان ماده ضد عفوني كننده به كار مي رفته است زيرا اين ماده در سلول باكتري ها:

1) حالت پلاسموليز پديد مي آورد.   2) ايجاد مسموميت مي كند.  3) دستگاه آنزيمي را مختل مي كند . 4) مانع فرآيندهاي رشد مي شود.

39- منشاً احتمالي ريبوزوم ها كدام است؟   1) هسته        2) كروموزوم     3) هستك     4) ميتوكندري

40- كدام صحيح است؟        1) اسمز براي مايعات و انتشار براي گازهاست.        2) اسمز حالت خاصي از انتشار است.

  3) در اسمز بر خلاف انتشار پرده وجود ندارد .             4) در اسمز مواد از جاي بيشتر به محل كمتر مي روند.

41- وظيفه تنظيم مقدار آب در سلول بر عهده كدام اندامك است؟

1) ليزوزوم                  2) واكوئل              3) شبكه آندوپلاسمي               4) غشاي پلاسمايي

42- علت نرم شدن گوشت قبل از فساد در شرايط معمولي چيست؟

1) ازبين رفتن ديواره سلولي      2) پاره شدن غشاي ليزوزوم ها   3)پاره شدن غشاي واكوئلي      4) فعاليت ميكروب ها

43- گرم ترين اندام داخلي كبد است. پس در سلول هاي كبدي……… بايد فراوان باشند.

1) ريبوزوم ها          2) دستگاه گلژي           3) ميتوكندري ها            4) ليزوزوم ها

44- كدام عامل در تعيين شكل سلول نقش بيشتري دارد؟     1) كار        2) حجم           3) تركيبات دروني        4) محيط زيست

45- ساخته شدن ATP از ADP در داخل كدام يك صورت مي گيرد؟

1) شبكه آندوپلاسمي               2) ريبوزوم                 3) ميتوكندري           4) دستگاه گلژي

46- اگر يك نمونه ميكروسكوپي  ۰/۵mmداشته باشد طول آن در ميكروسكوپي با بزرگنمايي كلي 100 چقدر خواهد بود؟

1) mm 5/0          2) mm 5          3)  mm 50         4) mm  500  

47- تورژسانس در گياهان هنگامي است كه:                                                                                                                 1) فشار اسمزي درون سلول كمتر از بيرون سلول است.                         2) فشار اسمزي درون سلول بيشتر از بيرون سلول است.

3) سلول با انتقال فعال مقداري آب از دست بدهد .                                  4) فشار اسمزي بيرون و درون سلول برابر باشد.

48- كدام يك در سلول هاي مختلف فرق مي كند؟

1) ميتوكندري                   2) ريبوزوم                   3) DNA                   4) گلژي

 

 

فصل 4

49- كدام يك عمل نوروگليا نيست؟

1) تغذيه                   2) عايق سازي                    3) حفاظت                  4) پاسخ به محرك

50- در كدام يك بافت پوششي از نوع استوانه اي يك لايه اي و در كداميك سنگفرشي چند لايه اي است؟

1) مري – مويرگ      2) روده – مري     3) نفرون – پوست    4) اتاقك هوايي شش ها – ناي

51- كدام سلول زير فاقد واكوئل است؟

1)پارانشيم                   2)اسكلرئيد                 3)كلرانشيم             4)هيچكدام

52- كدام يك در موردسلول ماهيچه قلبي صحيح نيست؟

1)چند هسته اي است       2)مخطط است        3)تك هسته اي است       4)موارد 1و2

54-كدام بافت ها ي گياهي نقش مشابه بافت هاي غضروفي واسخواني در جانوران دارند؟

1)تراكئيدها وكلرانشيم        2)كلرانشيم واسكلرئيدها        3)فيبرها وتراكئيدها        4)كلانشيم وفيبرها

55- اسكلرئيد وفيبر به ترتيب جزء كدام سلول ها هستند؟

1)كلانشيم ،اسكلرانشيم        2)اسكلرانشيم ،پارانشيم        3)اسكلرانشيم ،اسكلرانشيم        4)اسكلرانشيم ،كلانشيم

56- كم بودن ضخامت منطقه پوست وقرار گرفتن دسته آوندهاي چوب-آبكش روي چند دايره ي متحد المركز ويژگي كدام گياه است؟

1)لوبيا             2)ذرت            3)كاج                   4)نخود

57-بافت هاي جانوري به اين علت از بافت هاي گياهي نرم ترند كه:

1)سيتوپلاسم رقيق تري دارند.   2)تعداد سلول هاي كمتري دارند.   3)سلول هايشان كوچكتر است.   4)سلول هايشان ديواره اسكلتي ندارد. 

58- گوناگون ترين سلول ها را در كجا مي تون يافت؟

1)خون             2)ماهيچه              3)پوشش دهان                 4)ديواره ي معده

59-انقياض در كدام يك سريع تر صورت مي گيرد؟

1)ديواره ي مري                2)ديواره ي معده                 3)ديواره ي رگ           4)ديافراگم

60-بافت غده اي در واقع نوعي بافت ……… است؟

1)پوششي             2)پيوندي               3)مخاطي            4)مستقل

61-دفع مواد به صورت وزيكول چه نام دارد و در سلول هاي كدام بافت ديده مي شود؟

1)فاگوسيتوز- سلول هاي ترشحي    2)آندوسيتوز- بافت چربي  3)اگزوسيتوز- بافت ترشحي   4)آندوسيتوز- بافت پيوندي

62- واكوئل ها در كدام يك از سلول هاي زير تمايز يافته است؟

1)نورون             2)سلول كبدي              3)سلول بافت پارانشيم          4)سلول بافت چوب پنبه

63-در كدام گروه از بافت هاي زير قرابت ساختماني وجود دارد؟

1)پوششي- غده اي- پيوندي     2)پيوندي- غضروفي- استخواني    3)پارانشيم- تراكئيدها- آوندها    4 )فيبر چوبي- فيبر سلولزي-تراكئيدها

64-آوندهاي چوبي اصولاًبه كجا ختم مي شوند؟

1)ساقه               2)برگ             3)گل               4)ميوه

65-سلول هاي كلانشيمي از چه نظر با سلول هاي پارانشيمي شباهت دارند؟

1)قطر ديواره           2)زنده بودن          3)شكل ظاهري          4)محل پيدايش

66-مطمئن ترين راه تشخيص مقطع ميكروسكوپي ساقه از ريشه كدام است؟

1)وضع استوار آوند ها        2)وجود تارهاي كشنده            3)قطر استوانه مركزي               4)وجود سبزينه

فصل 5

67- اگر رگ لنفي تنه دچار آسيب شود اختلال در جذب كدام ماده رخ مي دهد؟

1) كلسترول           2) ويتامين B₁            3) آلبومين                  4) گلوكز

68- پروتئين بزاق كه خاصيت آنزيمي ندارد كدام است؟    1) آميلاز             2) پتيالين             3) ليزوزيم              4) موسين

69- كدام ماده زير در كيموس معده وجود ندارد؟     1) پلي پپتيد               2) اسيد آمينه          3) اسيد چرب           4) نشاسته

70- دستگاه گوارش گنجشك فاقد كدام بخش است؟ 1) سنگدان        2) چينه دان         3) روده         4) كيسه هاي معده

71- چينه دان و سنگدان جزء كدام بخش از دستگاه گوارشي است؟  1) مري و مري  2) مري ومعده   3) معده و معده   4) معده و مري

72- تجزيه سلولزبيش تر در كدام بخش از دستگاه گوارش گاو صورت مي گيرد؟

1) شيردان                2) سيرابي                  3) هزارلا                4) نگاري

73- به طور معمول نوع تغذيه در دوزيستان نوزاد و بالغ به ترتيب كدام است؟

1) علفخوار- گوشتخوار     2) هردو علفخوار      3) گوشتخوار- همه چيز خوار         4) همه چيزخوار- گوشتخوار

74- رنين در كجا ترشح شده وبر چه ماده اي اثر مي كند؟

1) معده- آلبومين تخم مرغ         2) معده- كازئين       3) دوازدهه- كازئين         4) دوازدهه- آلبومين تخم مرغ

75- دريچه پيلور در كجا قرار دارد؟                                                                                                                      1) بين معده و روده كوچك    2) بين مري و معده   3) بين روده كوچك و روده بزرگ  4) بين روده بزرگ و راست روده

76- موسين  چه نوع ماده اي است ونقش عمده آن در جانوران كدام است؟

1) گليكوليپيد- ضدعفوني كردن مجاري                              2) گليكوپروتئين- لغزندگي مجاري

3) گليكوليپيد- لغزندگي مجاري                                       4) گليكوپروتئين- ضدعفوني مجاري

77- لايه هاي ديواره لوله گوارشي از داخل به خارج عبارتند از:

1) مخاطي – ماهيچه اي – پيوندي                                 2) پيوندي – مخاطي – ماهيچه اي

3) مخاطي – پيوندي – ماهيچه اي                                  4) پيوندي – ماهيچه اي – مخاطي

78- هر يك از مواد غذايي: يون ها – آب و اسيدهاي آمينه در روده به ترتيب طبق كدام پديده جذب مي شوند؟

1)انتقال فعال – اسمز – انتشار                                   2) انتشار – انتشار – انتقال فعال

3) انتشار – اسمز – انتشار                                       4) انتقال فعال – اسمز – انتقال فعال

79- كدام يك به جذب قندهاي ساده از سلول هاي پوششي مخاط روده كمك مي كند؟

1) سديم               2) پتاسيم                   3) كلسيم                  4) آمينواسيدها

80- فعاليت هاي تغذيه اي به كدام منظور صورت مي گيرند؟

1) رشد و ترميم           2) ماده سازي و رشد                3) كسب ماده و انرژي              4) متابوليسم

81- گياه سبز نيترات را براي كدام منظور لازم دارد؟

1) نشاسته سازي                2) تنفس               3) پروتئين سازي           4) فتوسنتز

82- گياهان مواد آلي را بيش تر به كدام صورت ذخيره مي كنند؟

1) چربي                   2) پروتئين                3) پلي ساكاريد                 4) گلوكز

83- كدام يك از جانوران علفخوار زير قادر است به نحو مؤثرتر و بيش تر از فرآورده هاي حاصل از تخمير گلوكز سود ببرد؟

1) اسب                   2) فيل                     3) قورباغه نوزاد                    4) بز

84- در تركيب كدام ماده موسين وجود دارد؟ 1) بزاق           2) صفرا          3) پپسين        4) فاكتور داخلي معده

85- در هنگام افزودن رنين به شير جهت ايجاد پنير دماي شير در چه حدودي بايد باشد؟

1) 100 درجه سانتي گراد    2) حدود 70 درجه        3) حدود 37 درجه        4) حدود 15 درجه

86- بعد از صرف غذا چرا انجام فعاليت هاي شديد بدني زيان بار است؟

1) ترشح شيره معده زيادتر از حد معمول مي شود.                     2) حركات لوله گوارش تندتر از حدمعمول مي شود.

3) عمل آنزيم ها كندتر ازحد معمول مي شود .                          4) جريان خون در لوله گوارش كاهش مي يابد.

87- آنزيم ضد عفوني كننده دهان چه نام دارد؟   1) موسين      2) ليزوزيم       3) پتيالين       4) ليزوزوم

فصل 6

88- كدام يك جزء ظرفيت حياتي نيست؟   1) هواي جاري      2) هواي ذخيره دمي    3) هواي ذخيره بازدمي  4) هواي باقيمانده

90- مرطوب بودن دائمي پوست بدن در كرم خاكي بيش تر به چه منظوي صورت گرفته است؟

1) دفع حرارت            2) سهولت حركت              3) سهولت رشد                4) جذب اكسيژن

91- سطح مبادله گازها در دستگاه تنفسي جانوران ساكن خشكي به طور عموم از چه بافتي است و چه مشخصاتي دارد؟

1) پوششي- وسيع- نازك و مرطوب                                        2) پوششي ساده- مرطوب- وسيع و نازك

3) پيوندي- وسيع – نازك و مژكدار                                        4) پيوندي- نازك- پرخون وداراي مايع مخاطي

92- هرمولكول هموگلوبين چند اتم اكسيژن را حمل مي كند؟  1) 2     2) 4      3) 6       4) 8 

93- كدام دسته از سلول هاي زير در برابر كمبود اكسيژن حساس تر است؟

1) خون                  2) ماهيچه                 3) كبد                   4) نخاع

94- كدام ماده در نقاط مرتفع عمل تنفس را تسهيل مي كند؟

1) اريتروپويتين             2) رنين              3) كربنيك انيدراز               4) سورفاكتانت

95- اگر سطح داخلي كيسه ها ي هوايي مرطوب نباشد عمل انتقال گازها متوقف مي شود زيرا:

1) سلول هاي جدار كيسه هوايي در PH خنثي عمل مي كنند.   2) ميان هواي داخل كيسه ها و آب اختلاف فشار برقرار مي شود.

3) ماده غذايي لازم براي فعاليت به سلول هاي جداره نمي رسد.    4) اكسيژن به صورت محلول در آب قابل انتقال است.

96- مقدار حجم تنفسي در فردي با هواي جاري 5/0 ليتر و تعداد حركات تنفس 12 بار در دقيقه چقدر است؟

1) 6 ميلي ليتر          2) 60 ليتر              3) 600 ميلي ليتر              4) 6000 ميلي ليتر

 

فصل 7

97- مياستني گراويس در نتيجه ي كدام يك از موارد زير ايجاد مي شود؟

1) خود ايمني                2) عفونت               3) تخريب گلبول قرمز                     4) افزايش يون سديم پلاسما

98- موج QRS همزمان با كدام يك از وقايع زير است؟

1) بسته شدن دريچه هاي دهليزي و بطني                                 2) باز شدن دريچه هاي دهليزي وبطني

3) بسته شدن دريچه هاي سيني                                             4) موارد2و3

99- مسير پروتوپلاستي و غير پروتوپلاستي در محل …… يكسان هستند:

1) پريسيكل                  2) آندودرم                     3) پوست                4 ) روپوست

100- در هنگام كهير كدام يك افزايش مي يابد ؟ 

1)لنفوسيت            2) ائوزينوفيل             3)نوترفيل           4)ائوزينوفيل ولنفوسيت

101-كدام سلول قادر به فاگوسيتوزنيست ؟

1)نوتروفيل      2)نوعي لنفوسيت      3)ماكروفاژ           4)مونوسيت

 102-در سياهرگ هاي كدام يك دريچه هاي لانه كبوتري وجود دارد؟

1) گردن               2) سر               3) شانه                4) بازو

103- سلول هاي كدام ، سكرتين ترشح مي كنند؟    1) معده    2)ابتداي روده باريك     3) غدد درون ريز لوزالمعده     4) كبد

104- در فرآيند انعقاد خون ، كدام نقش آنزيمي دارد؟  1) پروترومبين        2) ترومبين         3) فيبرين           4) فيبرينوژن

105- دريچه ي سيني سرخرگ ششي انسان سالم، مانع برگشت خون به كدام حفره قلبي مي شود؟

1) بطن راست                    2) دهليز راست                  3) بطن چپ                     4) دهليز چپ

106- كدام بافت لايه ي بيروني مري را تشكيل مي دهد؟   1) پيوندي         2) پوششي ساده         3) پوششي مركب      4) ماهيچه اي

107- وضعيت دريچه هاي قلبي همزمان با بخشي از الكتروكارديوگرام كه با علامت سؤال مشخص شده است، چگونه است؟

1) همه بسته اند .                           2) همه باز هستند.      

3) دهليزي – بطني باز و سيني بسته اند.  4) دهليزي – بطني بسته و سيني باز هستند.

 

108- نفوذ پذيري مويرگ ها در كدام يك كم تر از بقيه است؟    1) شش         2) ماهيچه           3) كبد           4) مغز

109- در چه مرحله اي  از چرخه ضربان قلب دريچه هاي سيني باز مي باشند و در يك چرخه ضربان قلب زمان انبساط دهليزها چقدر است؟                 1) انقباض بطن ها ، 1/0 ثانيه                          2) انقباض دهليزها ، 3/0 ثانيه

                       3) انبساط بطن ها ، 1/0 ثانيه                            4) انقباض بطن ها ، 7/0 ثانيه

110- در كدام حالت زير در دوران بارداري ممكن است از طرف مادر براي جنين عارضه به وجود آيد؟

1) Rh  پدر منفي – Rh مادر مثبت                                       2) Rh جنين منفي – Rh مادر منفي

3) Rh مادر مثبت – Rh  جنين منفي                                      4) Rh جنين مثبت – Rh مادر منفي

111- اگر فردي هيچ كدام از آنتي ژن هاي گروه هاي خوني و Rh را نداشته باشد و فردي هر سه نوع آنتي كور را دارا باشد به ترتيب عبارتند از:         1) ^ـO   و ^ـ O           2) ⁺AB   و ^ـO         3) ⁺AB و ^ـAB                4) ⁺O  و ^ـAB 

112- فاصله دو موج QRS كمپلكس در الكتروكارديوگرام فردي 6/0 ثانيه است ، قلب اين فرد در دقيقه چند ضربان دارد؟

1) 86                      2) 75                     3) 100                     4) 70

113- سه قطره خون از فردي را روي تيغه شيشه اي قرار داده به آن ها به ترتيب آنتي كورهاي A و B  اضافه مي كنيم، در قطره هايي كه آنتي كورهاي B  و D  اضافه شده رسوب تشكيل مي شود نوع گروه خوني و Rh كدام است؟

1) ^ـB                   2) ⁺B                        3) ⁺AB                           4) ^ـO    

114- كدام فاقد دستگاه گردش خون است؟ 1) عروس دريايي            2) عقرب           3) كرم خاكي             4) مگس

115- فشارخون در كدام رگ ماهي نسبت به ديگر رگ ها بيش تر است؟

1) آئورت شكمي                    2) آئورت پشتي                  3) سياهرگ اصلي پيشين                   4) سياهرگ اصلي پشتي

116- در گردش خون ماهي ، خوني كه در آئورت شكمي و آئورت پشتي وجود دارد به ترتيب چه نوع است؟

1) تيره – روشن                    2) روشن – تيره              3) روشن – روشن             4) تيره – تيره

117- نقش حلقه كاسپاري در گياه سويا عبارت است از جلوگيري از عبور شيره خام….

1) از مسير خارج سلولي            2) از مسير درون سلولي            3) به طريق انتقال فعال               4) از طريق آندودرم

118- سلول هاي نگهبان روزنه در ساقه از تمايز كدام سلول ها به وجود مي آيند؟

1) پوست                     2) بافت هاي هادي                    3) اپيدرم                   4) بافت زمينه اي

119- تاركشنده ….است:

1) چند سلول اپيدرمي طويل   2) چند سلول پارانشيمي طويل     3) دنباله اي از سلول هاي اپيدرمي      4) دنباله اي از پارانشيم پوستي

120- كدام ويژگي ساختاري  ، سلول هاي نگهبان روزنه هوايي را براي كاري كه انجام مي دهند سازگار ساخته است؟

1) فقدان واكوئل                 2) فقدان كلروپلاست              3) غير يكنواخت بودن ديواره سلولي       4) غير يكنواخت بودن پوستك

121- مؤثرترين عامل در صعود شيره خام كدام است؟

1) فشار ريشه اي                   2) تعرق برگ ها                3) مويين بودن آوندها                   4) متابوليسم سلول ها

12- هنگام بسته شدن روزنه هاي هوايي تورژسانس مربوط به كدام سلول هاست؟

1) روزنه اي                  2) روپوستي               3) پارانشيم پاييني ميان برگ                     4) پارانشيم بالايي ميان برگ

123- به طور معمول شدت تعرق در كدام يك از بخش هاي زير بيش تر است؟

1) بشره داراي كوتيكول             2) ساقه داراي عدسك                 3) سطح تحتاني برگ                4) سطح فوقاني برگ

124- تعرق و فتوسنتز چه اثري بر غلظت شيره پرورده دارند؟

1) افزايش – كاهش              2) كاهش – افزايش                3) افزايش – افزايش               4) كاهش – كاهش

125- افزايش نسبي دما و رطوبت هوا به ترتيب چه اثري بر تعرق دارد؟

1) افزايش – كاهش            2) كاهش – افزايش          3) كاهش – كاهش               4) افزايش – افزايش

126- تغييرات توأم شدت تعرق و تعريق در يك گياه به چه ترتيب است؟

1) افزايش – افزايش                 2) كاهش – افزايش             3) كاهش – بي تغيير             4) بي تغيير – افزايش

127- مصرف انرژي بيش تر در كدام يك از سلول هاي زير وجود دارد؟

1) تاركشنده               2) پارانشيم پوست               3) آندودرم                 4) روزنه آبي

128- لخته خون شامل كدام است؟               1) فقط گلبول هاي قرمز و فيبرينوژن

2) فقط گلبول هاي قرمز و فيبرين               3) سلول هاي خون و فيبرينوژن              4) سلول هاي خون و فيبرين

129- در انعقاد خون براي تبديل پروترومبين به ترومبين چه فاكتورهايي دخالت دارند؟

1)ترومبوپلاستين – فيبرينوژن – يون كلسيم                             2) ترومبوپلاستين – يون كلسيم – ويتامين K

3) فيبرينوژن – كلسيم – ويتامين K                                      4) ترومبوپلاستين – ويتامين D – يون كلسيم

130- انقباض ماهيچه قلب داراي كدام خصوصيت است؟

1) سريع و غير ارادي           2) سريع و ارادي             3) كند و ارادي             4) كند و غير ارادي

131- در منحني الكتروكارديوگرام قلب بخش QRS مربوط است به :

1) انقباض دهليزها               2) انقباض بطن ها               3) انبساط بطن ها              4) انبساط دهليزها

132- هنگام انقباض بطن ها وضع دريچه هاي دولختي و سه لختي چگونه است؟

1) دولختي باز و سه لختي بسته است .                                        2) سه لختي باز و دولختي بسته است.

3) هر دو بسته اند .                                                            4) هر دو بازند.

 

134- در كدام بخش از مويرگ فشار اسمزي بيش از فشار تراوشي است و نتيجه آن چيست؟

1) طرف سرخرگي – خروج آب و مواد دفعي از مويرگ             2) انتهاي سياهرگي – ورود آب و مواد دفعي به مويرگ

3) انتهاي سياهرگي – خروج آب و مواد غذايي از مويرگ            4) طرف سرخرگي – ورود آب و مواد غذايي به بافت

135- هنگام انقباض بطن ها كدام دريچه فشار بيش تري را تحمل مي كند؟

1) دولختي             2) سه لختي              3) سيني آئورتي                 4) سيني ششي

136- در انفاركتوس مهم ترين آسيب مربوط به كدام لايه مي شود و علت آن مسدود شدن كدام رگ هاي قلب است؟

1) ميوكارد – سرخرگ        2) ميوكارد – سياهرگ             3) آندوكارد – سرخرگ               4) آندوكارد – سياهرگ

137- انتقال گازهاي تنفسي در گياهان از چه راه هايي و طبق چه مكانيسمي صورت مي گيرد؟

1) آوندها – انتشار            2) لابه لاي سلول ها – انتشار         3) آوندها – انتقال فعال              4) لابه لاي سلول ها – انتقال فعال

138- مركز ساخته شدن گلبول هاي قرمز در ابتداي دوران جنيني كجاست؟

1) كيسه زرده              2) مغز استخوان                  3) كبد                 4) طحال

139- انتقال گلوكز در خون بر عهده كدام است؟

1) پلاسما          2) گلبول هاي قرمز              3) فيبرينوژن           4) گلبول هاي سفيد

140- با آن كه ديواره بطن چپ قطورتر است چرا حجم خون در دو بطن مساوي است؟

1) حجم خون بطن ها را دهليزها معين مي كنند.                        2) خون بطن چپ راه درازتري را طي مي كند.

3) فشار خون در بطن چپ بيش تر است.                               4) حجم خارجي بطن چپ بيش تر است.

141- چرا داشتن فشار خون زياد خطرناك است؟

1) به قلب بيهوده فشار مي آيد.     2) مويرگ ها پاره مي شوند .    3) سرخرگ ها منبسط مي شوند.      4) سياهرگ ها منبسط مي شوند.

142- ارزش وجود دريچه هاي لانه كبوتري در چيست؟           1) يك طرفه كردن جريان خون

2) سريع تر كردن جريان خون         3) به حركت درآوردن خون در سرخرگ ها               4) نگهداري خون درسياهرگ ها

143- صداي اول قلب چه موقع شنيده مي شود؟

1) همزمان با انقباض دهليزها   2) همزمان با انقباض بطن ها   3) در پايان انقباض بطن ها      4) در آغاز انقباض بطن ها

144- كدام يك از عوامل زير اثر مداوم تري در جريان خون در بدن دارد؟

1) حركات قفسه سينه         2) دريچه هاي لانه كبوتري           3) انقباض و انبساط ماهيچه ها         4) انقباض بطن ها

145- حركت يك طرفه ساكارز از برگ به دمبرگ طبق كدام فرآيند صورت مي گيرد؟

1) اگزوسيتوز                2) انتقال فعال                3) انتشار ساده                4) آندوسيتوز

146- فعاليت الكتريكي قلب نسبت به فعاليت مكانيكي آن ….

1) همزمان است.                2) مقدم است .               3) تأخير دارد.               4) رابطه اي ندارد.

147- به چه دليلي آبياري مزارع در اواسط روزهاي تابستان ممكن است زيان آور باشد؟

1) دما براي سلول هاي گياه افت مي كند .                          2) شدت تعرق زياد مي شود.

3) شدت جذب كاهش مي يابد .                                       4) فضا از بخار آب اشباع مي شود.

148- كدام ويژگي رگ لنفي و سياهرگ مشابه است؟

1) دريچه هاي يك طرفه كننده            2) لايه ماهيچه اي ضخيم         3) قابليت انبساط زياد            4) قطر

149- در يك ضربان قلب مدت استراحت دهليزها معمولاً چقدر است؟

1) 1/0 ثانيه                2) 3/0 ثانيه                3) 4/0 ثانيه                4) 7/0 ثانيه

150- اگر حجم ضربه اي در فردي 50 ميلي ليتر و تعداد ضربان قلب او 90 در دقيقه باشد، برون ده كلي قلب چقدر خواهد بود؟

1) 4500 ميلي ليتر            2) 5 ليتر             3) 9 ليتر                  4) 5000 ميلي ليتر

151- احتمال حباب دار شدگي آوند چوبي در كدام حالت بيش تر است؟

1) تعرق شديد – فشار ريشه اي كم                                        2) تعرق شديد – فشار ريشه اي زياد

3) تعرق كم – فشار ريشه اي زياد                                         4) تعرق كم – فشار ريشه اي كم

152- هماتوكريت معرف چيست ؟

1) ظرفيت حياتي شش ها         2) نوعي بيماري عفوني    3) ميزان درصد گلبول هاي قرمز خون انسان     4) نوعي بيماري خوني

فصل 8

153- شبكه دوم مويرگي در اطراف كدام يك ديده نمي شود؟

1) لوله هاي پيچيده نزديك          2) لوله هاي پيچيده دور          3) كپسول بومن              4) لوله هنله

154- ترشح ⁺H به مجراي نفرون و باز جذب گلوكز به سلول جدار لوله نفرون به ترتيب از طريق  …….. صورت مي گيرد؟

1)انتشار – انتقال فعال          2) انتشار – انتشار             3) انتقال فعال – انتقال فعال            4) انتقال فعال – انتشار

155- اوره از چه طريق وارد نفرون مي شود؟

1) انتشار تسهيل شده              2) انتقال فعال                  3) ترشح                    4) تراوش

156- در عمل تراوش مواد براي ورود به مجراي محفظه كپسول بومن از چند جدار عبور مي كنند؟

1) يك                      2) دو                      3) سه                   4) چهار

157- در گردش خون درون كليه وضع شبكه اول و دوم مويرگي به ترتيب از نظر تيره و روشن بودن خون چگونه است؟

1) تيره – روشن               2) روشن – روشن               3) روشن – تيره              4) تيره – تيره

158- مهم ترين ماده دفعي نيتروژن دار در پلاناريا و طريق دفع آن كدام است؟

1) اسيد اوريك – انتقال فعال         2) اسيد اوريك – انتشار        3) آمونياك – انتقال فعال          4) آمونياك – انتشار

159- در صورتي كه PH خون كاهش يابد، كدام ماده در نفرون ترشح مي شود؟

1) ^ـHCO₃                               2) ⁺H                    3) ⁺Na              4) ⁺ K

160- در كليه كدام عمل از كم شدن آب بدن جلوگيري مي كند؟

1) بازجذب                2) تراوش               3) ترشح                 4) تصفيه

161- كدام قسمت هاي زير از هر نفرون در بخش قشري كليه قرار دارند؟

1) كپسول بومن – لوله هنله – لوله خميده مجاور – لوله خميده دور  2) كپسول بومن – لوله خميده مجاور – گلومرول – لوله خميده دور

3) گلومرول – لوله خميده مجاور – لوله هنله – لوله جمع كننده       4) لوله جمع كننده – لوله خميده دور – لوله هنله – كپسول بومن

162- مواد زايد و قابل دفع از كليه به طور نسبي در كدام بيش تر است؟

1) سرخرگ برنده       2) سرخرگ كليه         3) سياهرگ كليه              4) مويرگ هاي دومين شبكه مويرگي

163- پي آمد تنگ شدن سرخرگ برنده از گلومرول كدام است؟

1) كاهش فشار خون و تراوش گلومرول                          2) كاهش فشارخون وعدم بازجذب شبكه دوم مويرگي

3) افزايش فشار خون و تراوش گلومرول                         4) افزايش فشار خون و باز جذب در شبكه دوم مويرگي

164- كدام يك از موارد زير محيط داخلي را كامل تر معرفي مي كند؟

1) آب ميان بافتي – خون – درون نفرون                                 2) آب ميان بافتي – خون – درون كيسه هوايي

3) آب ميان بافتي – خون – لنف                                           4) آب ميان بافتي – خون – لنف – درون لوله گوارش

165- كدام نيرو سبب تصفيه يا تراوش در كپسول بومن مي شود؟

1) فشار اسمزي خون           2) فشار خون             3) فشار اسمزي ادرار           4) فشار ادرار

166- غلظت كدام تركيبات در ادرار و پلاسماي خون به هم نزديك تر است؟

1) گلوكز           2) اسيد اوريك           3) املاح معدني              4) اسيدهاي آمينه

167- تنظيم كدام يك در خون از وظايف كليه ها نيست؟

1) آب                   2) يون ها                  3) PH                   4) قند

168- خوردن حجم مساوي از كدام يك حجم ادرار را بيش تر افزايش مي دهد؟

1) آب با غلظت 9در هزار نمك                                             2) آب باغلظت 20در هزار نمك

3) آب با غلظت 9در هزار قند                                                4) آب با غلظت 2در هزار قند

169- اوره از تجزيه كدام مواد غذايي حاصل مي آيد؟ 1) چربي ها       2) هيدرات هاي كربن      3) پروتئين ها        4) همه مواد آلي

170- چرا در هواي گرم حجم ادرار كم تر و رنگش تيره تر است؟

1) دفع آب فقط بر عهده كليه ها نيست .                                 2) كليه ها در هواي سرد بهتر عمل مي كنند.

3) گرما عامل ضد ادراري است.                                        4) چنين وضعي عموميت ندارد.

171- اجزاي ساختماني هر هرم در كليه ها كدام است؟

1) لوله هاي خميده و جمع كننده     2) لوله هاي جمع كننده و هنله       3) لوله هاي هنله و خميده      4) لوله هاي خميده و شبكه خوني

172- در عمل باز جذب مواد چگونه به پلاسما باز مي گردد؟

1) انتشار              2) اسمز                 3) انتقال فعال                4) انتشار يا انتقال فعال

173- بين فشار خون در كليه ها و عمل تراوش چه رابطه اي وجود دارد؟

1) مستقيم                 2) معكوس                3) بي اثر                    4) متغير

فصل 9

174- سلول هاي كدام يك از ماهيچه هاي زير با سه ماهيچه ديگر تفاوت ساختاري دارد؟

1) سريني بزرگ                 2) طولي معدي                    3) خياطه                4) ديافراگم

175- كدام يك مثالي از جنبش فعال در گياه است؟

1) باز شدن ميوه ها           2) حركت آنتروزوئيد سرخس           3) شكفتن هاگدان                 4) انتشار دانه

176- گرده افشاني چه نوع جنبشي است؟

1) تنجشي                    2) غير فعال                  3) خودبه خودي               4) فعال

177- كدام رفتار در اثر تورژسانس سلولي بروز مي كند؟

1) تنجش                2) زمين گرايي                3) آب گرايي                 4) شيمي گرايي

178- كدام حركت زير مستقل از جهت محرك است؟

1) گرايش               2) تنجش                   3) پيچش                    4) تاكتيكي

179- زرد پي ماهيچه ها از چه نوع بافتي است؟ 1) ماهيچه اي      2) چربي         3) پيوندي           4) عصبي

180- سيستم هاورس به كدام يك از اجزاي زير تعلق دارد؟

1) كبد              2) استخوان                 3) اعصاب                4) ماهيچه ها

181- انقباض در كدام يك سريع است ؟    1) ديافراگم        2) سرخرگ        3) مثانه             4) مري

182- در شكل مقابل علامت سؤال كدام ماهيچه را نشان مي دهد؟

1) دلتايي    2) ذوزنقه اي     3) سينه اي بزرگ      4) جناغي،ترقوي،پستاني

 

183- زايده آرنج و قوزك خارجي پا به ترتيب مربوطند به استخوان هاي:

1) زند زيرين – نازك ني          2) زند زبرين – درشت ني        3) زند زيرين – درشت ني    4) زند زبرين – نازك ني

184- با توجه به نوع بافت استخواني، كدام استخوان استحكام زياد تري دارد؟

1) سر استخوان ران             2) وسط استخوان بازو             3) وسط دنده          4) بند انگشت

185- چرا يك مار سريع تر از يك كرم خاكي حركت مي كند؟

1) كرم صاحب ماهيچه هاي قوي نيست.                               2) مار ماهيچه هاي مخطط و كرم ماهيچه هاي صاف دارد.

3) ماهيچه هاي مار به اسكلت تكيه دارد .                            4) جثه مار بزرگ تر از جثه كرم است.

186- واكنش ماهيچه در برابر اثر محرك چيست؟  1) تحريك پذيري    2) انبساط       3) انقباض         4) ارتجاع

187- حركت در جانوران به منظور ….. و …… صورت مي گيرد.

1) توليد مثل – فرار از خطر       2) فرار از خطر – تغذيه          3) تغذيه – توليد مثل            4) تغذيه – يافتن استراحتگاه

188- محدود بودن رشد بدني بيش تر بندپايان ساكن خشكي ( به ويژه حشرات) حاصل وجود كدام است؟

1) ناقص بودن دستگاه گردش خون   2) وجود مراحل متعدد دگرديسي    3) ناقص بودن دستگاه تنفس   4) وجود اسكلت خارجي

189- كدام يك از استخوان هاي پا نقشي مشابه آرنج در دست دارد؟

1) نازك ني             2) كشكك            3) قوزك داخلي پا                4) قوزك خارجي پا

190- نسبت زمان استراحت قلب به فعاليت آن در 24 ساعت چقدر است؟

1) 2/1          2) 4/1                3) دو برابر            4) مساوي

 

نمونه سوالات تشریحی زیست سوم دبیرستان

نمونه سوال امتحاني از اسفند

1- ميلين از چه جنسي است و چه نقش هايي دارد؟

2- راه هاي جلوگيري از پس زدن عضو پيوندي چيست؟

3- هورمون هاي هيپوتالاموسي را نام ببريد.

4- در بخشي از مولكول DNA هزار عدد نوكلئوتيد وجود دارد ، در اين بخش هر يك از موارد زير به چه تعدادي است؟

الف) بازهاي آلي        ب) پيوند فسفو دي استر     ج) قند       د) زنجيره ي پلي نوكلئوتيد

5-  چگونه امواج از مجراي گوش به مايع درون گوش داخلي مي رسند؟ توضيح دهيد.

6- هر يك از وقايع زير در چه مرحله اي از ميوز صورت مي گيرد:

الف) ايجاد تتراد                     ب) جدايي كروماتيدهاي هر كروموزوم

7-  اگردر سلولي 8 كروموزومي تقسيم ميتوز صورت  مي گيرد، مطلوب است:

 الف) تعداد كروماتيدها در آنافاز              ب) تعداد مولكول DNA در سلول دختر

ج) تعداد سانتريول در متافاز                   د) تعداد سانترومر در پروفاز

 

۸- تعداد كروماتيد هاي هر يك از موارد زيررا در آدمي  بنويسيد.

الف) اولين سلول قطبي    ب) اسپرم تمايز نيافته       ج) اسپرم نابالغ      د) تخمك

9- مراحل اسپوروفيت و گامتوفيت را تعريف كنيد

10- بكر زايي چيست؟ دو مثال بياوريد.

11- چهار مورد از ويژگي هاي گياه نخود را براي آزمايش هاي ژنتيكي بنويسيد.

12- آميزش منوهيبريدي و قانون تفكيك ژن ها را توضيح دهيد.

13- كاربرد آميزش آزمون چيست و در آن چگونه عمل مي شود؟

14- در خانواده اي سه فرزند وجود دارد ،احتمالات زيررا براي اين خانواده بنويسيد:

الف) يك فرزند دختر و دو فرزند پسر باشد.    ب) اولين فرزند پسر و دوتاي ديگر دختر باشند.

ج)هر سه فرزند پسر باشند.                د) فرزند وسطي دختر و بقيه پسر باشند.

15- دو مورد از علائم هانتينگتون و دو مورد از علائم كم خوني گلبول هاي قرمز داسي شكل را بنويسيد.

16- چهار مورد از الگوهايي كه از الگوي مندلي پيروي نمي كنند را نام ببريد.

17- ژنوتيپ ها و فنوتيپ هاي فرزندان حاصل از آميزش يك خرگوش سياه هتروزيگوس با خرگوش قهوه اي را با استفاده از مربع پانت مشخص كنيد.( سیاهB و قهوه ای b)

18- دو فرد با موهاي موج دار با هم ازدواج كرده اند ، ژنوتيپ ها و فنوتيپ هاي فرزندان آن ها را بنويسيد.( حروف نمايش دهنده ي آلل ها اختياري است.)

19- جملات درست را با ( ص) و جملات نادرست را با (غ) مشخص كنيد:

رنگ گل هاي گياهان ادريسي در خاك خنثي آبي است.(          )

صفاتي كه در افراد ناخالص به صورت حدواسط بروز مي كند ، غالب ناقص است.(         )

در هر فرد بيش از دو آلل خوني وجود دارد.(           )

اگر فردي در صفتي آتوزومي خالص غالب باشد فنوتيپش غالب است.(          )

در مورد صفات غالب آتوزومي از والدين سالم فرزند بيمار مي تواند ايجاد شود.(          )

صفات هر فرد برآيند يا ميانگيني از صفات والدين است.(           )

 

نمونه سوال امتحاني از اردیبهشت

 

1-      گامت هاي خزه چه نام داشته و در چه ساختارهايي به وجود مي آيند؟

2-دو تفاوت بين گياهان دانه دار با بي دانه بنويسيد.

3-چگونگي تشكيل آندوسپرم از تخمك را در بازدانگان توضيح دهيد.

4-واحد تشكيل دهنده ي مادگي چه نام داشته و داراي چه اجزايي است؟

5-چرا لقاح در نهان دانگان را مضاعف مي گويند؟ دو نوع تخمي كه طي اين لقاح ايجاد مي شوند كدامند؟

6-ذرت گياهي 20 كروموزومي است. سلولي كه در هر يك از اجزاي نامبرده ي زير درآن وجود دارد چند كروموزوم خواهد داشت: پوسته – لپه – آلبومن  – كيسه ي روياني در مجاور تخم زا

7-تكثير هر يك از گياهان ذكر شده به چه طريق طبيعي صورت مي گيرد:

نرگس – سيب زميني  – زنبق  – توت فرنگي

8-دو تفاوت بين جوانه زني لوبيا با ذرت را بنويسيد.

9-رشد چيست و به چه روش هايي صورت مي گيرد؟

10-بافت هاي نخستين كدامند؟ يكي از ويژگي هاي سلول هاي مريستم رأسي را نام ببريد

11-حلقه هاي ساليانه در گياه چه هستند و دليل ايجاد آن ها چيست؟

12-از روش هاي بهسازي گياهان، هم جوشي را توضيح داده و يك مثال نيز بياوريد.

13-نتيجه ي آزمايش فريتزونت چه بود؟ دليل خمش ساقه به سوي نور يك جانبه چيست؟

14-هر يك از اعمال زير از كدام هورمون گياهي است؟

رسيدگي ميوه ها                                       خفتگي جوانه

ريشه زايي (                                          تيمار ميوه هاي بي دانه

15-براي هر مورد يك مثال بياوريد:

گياه روز كوتاه                                   گياه روز بلند

پستاندار تخم گذار                               جانوري با لقاح خارجي

16-در بين فرزندان يك خانواده احتمال بروز تمام انواع گروه هاي خوني وجود دارد. احتمال اين كه در اين خانواده دختري متولد شود كه در سطح گلبول هاي قرمز خود آنتي ژنِ   Aداشته باشد چقدر است؟ ( جواب با محاسبات ژنتيكي)

17-در مورد سانتريول پاسخ دهيد:

شكل – محل – زمان همانندسازي – كار

18-اعصاب دستگاه عصبي محيطي را با ذكر تعداد هر يك بنويسيد.

19-هر يك از هورمون هاي زير از چه غده اي است:

انسولين – كلسي تونين– كورتيزول – ملاتونين

20-چها راه براي انتشار ميكروب ها نام ببريد.

 

 

نمونه سوال امتحان نهایی خراسان

 

1-      مرکز عصبی تنظیم هر یک از موارد زیر در کدام بخش مغز قرار دارد؟تنظیم تعادل بدن – احساس گرسنگی

2-      در رابطه با تشکیل گامت ها در جانوران ماده: علت درشتی تخمک نسبت به گویچه های قطبی چیست؟ در فرایند تخمک سازی از یک سلول دیپلوئید سرانجام چند تخمک تولید می شود؟

3-      علت بالا و پایین رفتن اختلاف پتانسیل عمل در منحنی مربوط چیست؟

4-      در کدام جانوران نر الگوی کروموزوم های جنسی به ترتیبXO و ZZ است؟

5-      عوارض ناشی از هیپوتیروئیدیسم در کودکان را نام ببرید؟

6-      ملاتونین در پاسخ به کدام محرک ترشح می شود؟ و در رابطه با این محرک چه نقشی دارد؟

7-      روش های اصلی انتقال بیماری ایدز را بنویسید.(سه مورد)

8-      تالاموس در پردازش اطلاعات حسی چه نقشی دارد؟ بیش تر قشر مخ وال ها احتمالا برای پردازش چه اطلاعاتی اختصاص یافته است؟

9-      گیرنده های تعادلی در کدام بخش گوش داخلی قرار دارند؟ در چه صورت گیرنده های درد تحریک می شوند؟ در چه نوع بیماری چشمی تصویر در پشت شبکیه تشکیل می شود؟

10-   نقش نقاط وارسی در چرخه ی سلولی چیست ؟ در کدام مرحله از تقسیم میتوز کروماتیدهای خواهری از هم جدا می شوند؟

11-   نوکلئوزوم را تعریف کنید.

12-   از آمیزش نخود فرنگی پابلند خالص با نخود فرنگی پاکوتاه ژنوتیپ والدین و زاده ها را بنویسید.

(A پابلند و a پا کوتاه)

13-   انتقال دهنده ی عصبی در ماهیچه های آدمی چه نام دارد؟ پرده ی خارجی مننژ از چه بافتی تشکیل شده و زیر آن کدام لایه قرار دارد؟

14-   به پرسش های زیر پاسخ دهید: گیرنده ی هورمون گلوکاگون در چه بخشی از سلول هدف قرار دارد؟پس از اتصال این هورمون به گیرنده تا تولید پیک دومین چه وقایعی در سلول رخ می دهد؟

15-   اگر توالی نوکلئوتیدها در بخشی از یک رشته یDNA  به صورت TACGA باشد نوکلئوتیدهای رشته ی مقابل آن را بنویسید.

16-   به پرسش ها پاسخ دهید: در چرخه ی زندگی گیاه رویان و گامت به ترتیب در کدام مرحله قرار دارند؟ علت کروموزومی نشانگان داون چیست؟

17-   مراحل تشکیل گامتوفیت نر( گرده ی رسیده ی کاج) را شرح دهید.

18-   در نهان دانگان آنتروزوئیدها با کدام سلول ها در کیسه ی رویانی ترکیب می شوندو نتیجه ی این لقاح چیست؟

19-   اولین علامت جوانه زنی دانه ها چیست؟ کامبیوم آوند ساز به سمت خارج خود چه نوع بافتی می سازد؟برای ژیبرلین و اکسین یک کاربرد در کشاورزی ذکر کنید.

20-   علت هر یک از پدیده های زیر در گیاهان را به کدام هورمون ها می توان نسبت داد: چیرگی راسی – خفتگی دانه – تسریع رسیدگی میوه ها – تعویق افتادن پیری در گیاه

21-   دو مرحله ی مجزا در چرخه ی تخمدان را نام ببرید؟ جسم زرد چه هورمون هایی ترشح می کند؟

22-   کدام هورمون سبب تولید اسپرم در مردان می شود؟ اسپرم های مرد در کجا بالغ می شوند؟ غشاهای حفاظت کننده ی اطراف رویان را نام ببرید.

23-   کدامیک از مفاهیم زیر صحیح و کدامیک غلط است: در افرادی با گروه خونی AB فنوتیپ نشان دهنده ی ژنوتیپ است . –علت بیماری هانتینگتون خرابی تدریجی بافت مغز در میان سالی است . – وزن آدمی توسط یک ژن الل کنترل می شود. – تشخیص ژنوتیپ صفات غالب از طریق آمیزش آزمون ممکن است. – اسب هایی با موی قرمز و سفید مثالی از غالب ناقص می باشد.

 

در باره ی دفاع اختصاصی به پرسش ها پاسخ دهید: لنفوسیت B-۲۴ پس از روبرو شدن با آنتی ژن چگونه عمل می کند؟ نحوه ی عملکرد لنفوسیت T کشنده  چگونه است؟

نمونه سؤالات امتحانات نهايي صل اول

1-اينتر فرون چيست ؟ چه عملي انجام ميدهد؟(1-دي 81)

2-پلاسموسيتها چگونه بوجود مي آيند ودر مبارزه با ميكروبها چه نقشي دارند؟(1-دي81)

3- چرا پاسخ ايمني هومورال ،در برخورد مجدد با يك آنتي ژن خاص شديدتر است؟(1-شهريور82)

4-انواع روشهاي دفاع غير اختصاصي، در بي مهره گان را، نام ببريد.(1-شهريور82)

5-لنفوسيتها از چه سلولهايي منشاء ميگيرندودر چه نوع دفاعي نقش دارند؟(0.5- خرداد82)

6-جاي خالي جملات زير را  با كلمات مناسب پر كنيد(0.5-خرداد 82)

     الف- ماستوسيتهاي موجود در بافتها ، مشابه……………موجود در خون هستند.

    ب-عامل مولد بيماري ايدز………..است.

7- جمله صحيح را مشخص كنيد:( 0.25-خرداد82)

   الف- واكسن ايمني فعال ايجاد ميكند، زيرا دستگاه ايمني تحريك ميشود ودر مقابله باميكروب ،پادتن و سلول خاطره اي را بوجود مي آورد.

   ب- اغلب آنتي ژنها مولكولهاي پروتئيني يا ليپيدي هستند كه در سطح باكتريها و ويروسها قرار دارند.

   ج- در دفاع اختصاصي گروهي از گلبولهاي سفيد به نام لنفوسيتها و نوتروفيل ها وجود دارند.

   د-پروتئين هاي مكمل در برخورد با ميكروب غير فعال شده وساختارهاي حلقه مانندي ايجاد ميكنند كه موجب ايجاد منافذي در غشاء شده و باعث نشت مواد

      درون سلول به خارج و سرانجام مرگ مي شود.

8- دو روش غير فعال شدن آنتي ژنها توسط پادتنها را توضيح دهيد؟(0.75-خرداد 82)

9- تيموس در كدام قسمت بدن واقع شده و چه نقشي در سيستم ايمني دارد؟(0.5-خرداد 81)

10-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد:

     الف-  چرا يك روش دفاع در برابر ميكروبها را روش غير اختصاصي ناميده اند؟(0.5خرداد 81ودي ماه83)

     ب- كدام گروه از گلبولهاي سفيددر دفاع اختصاصي نقش دارند؟(0.5-خرداد 81و دي ماه83)

11- ماستوسيتها به كدام سلولهاي خوني شباهت دارندو چه ماده اي ترشح ميكنند؟(0.5-خرداد 81)

12- سلولها ي Tكشنده باتوليد كدام پروتئين، منافذي درسلولهاي سرطاني بوجودمي آورند وموجب مرگ آنها ميشوند؟(0.25-مرداد 82)

13-طي مراحل بروز آلرژي، پادتن هاي موجود در سطح ماستوسيتها، توسط كدام سلولها ساخته ميشوند؟(0.25-مرداد 82)

14- اينتر فرون را كدام سلولها ميسازند؟ اين ماده چگونه موجب مقاومت سلولهاي سالم در برابر ويروسها ميشود؟(0.5-مرداد 82)

15-دو نوع ماده ذكر كنيد كه در گياهان فعاليت ضد ميكروبي دارند؟(0.5-مرداد 82)

16-فاگوسيتها شامل كدام سلولها ميباشند؟(0.5-مرداد 82)

17- در بيماري اسكلرز متعدد(MS)   به چه علت فعاليت سلولهاي عصبي اختلال پيدا مي كند؟(0.5-شهريور 81)

18- روشهاي اصلي انتقال بيماري ايدز را بنويسيد؟(0.75-شهريور 81)

19- پادتن ها به چه روشي آنتي ژنها را غير فعال ميكنند .توضيح دهيد.(0.75-شهريور 81)

20- الف- التهاب را تعريف كنيد؟    ب- نحوه عمل پروتئين هاي مكمل در برخورد با ميكروب را بنويسيد؟( 1-شهريور 81)

21- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟( 1- شهريور 81)

      الف-ايمني فعال از چه راههايي در بدن بوجود ميآيد؟

      ب- علت پس زدن عضو پيوند شده چيست؟

22 -الف- چرا دفاع غير اختصاصي به اين نام خوانده ميشود؟

       ب-پروتئين هاي مكمل چگونه عمل ميكنند؟{ا-دي ماه 80)

23-    الف- در ايمني هومورال كدام لنفوسيت شركت دارد؟

        ب- اينتر فرون چيست؟

        ج- ايمني فعال را تعريف كنيد. (1-ديماه 80)

24-    مراحل بروز آلرژي ،كه با توجه به شكل نامگذاري شده را نام ببريد.(1-دي ماه 82و83)

25- لف- چرا يك روش دفاع در برابر ميكروب ها را دفاع اختصاصي ناميده اند؟(0.5-دي ماه 82)

  ب- كدام گروه از گلبولهاي سفيد در دفاع  غيراختصاصي نقش دارند؟ (0.5-دي ماه 83)

26-    دفاع اختصاصي در مورد ميكروبهاي مختلف چگونه عمل مي كند؟(0.5-خرداد 83)

27-    چرا اشك و بزاق خاصيت ضد عفوني كننده دارند؟(0.5- خرداد 83)

28-    محل تكامل لنفوسيتهاي نابلغ در بدن ، چه مناطقي است؟(0.5- خرداد 83)

29-    نمونه هايي از دفاع غير اختصاصي ، در اسفنج ها ونرم تنان را بنويسيد.(0.5-خرداد 83)

30-    با كلمات مناسب جاهاي خالي را پر كنيد؟( 1- شهريور 83)

    الف- اولين دفاع بدن در برابر هجوم ميكروب، از نوع………. است.

     ب- بدنبال خراش و بريدگي ، نوعي پاسخ موضعي ايجاد مي شودكه به آن ………..مي گوييم.

     ج- نشانه مبارزه بدن در برابر عوامل بيماريزا ……….ميباشد.

      د-در بافتهاي آسيب ديده ، مايعي به نام ………. به وجود مي آيد.

31-    در فرايند التهاب ، هيستامين از كجا ترشح مي شود و چه نقشي دارد؟( 0.5-شهريور 83)

32-    دو نوع از پروتئين هاي خون را نام ببريد كه يكي در دفاع اختصاصي و ديگري در دفاع غير اختصاصي نقش داشته باشد.(0.5-شهريور 83)

 

فصل دوم

1-چرا در حالت استراحت نرون ، داخل سلول در مقايسه با خارج سلول منفي تر است؟(0.5-شهريور 83)

2-اگر به مخچه صدمه وارد شودفرد دچار چه مشكلاتي مي شود؟(0.5-شهريور 83)

3-با توجه به شكل مقابل بخشهاي شماره گذاري شده را نام گذاري كنيد. (0.75 – شهريور 83)

 

(شکل نرون)

 

4-موادي را كه از سد خوني-مغزي عبور مي كنند ، نام ببريد.( 0.5-خرداد83)

5-فضاي سيناپسي را تعريف كنيد؟(0.5-خرداد83)

6-انعكاس چيست وچه اهميتي براي موجود زنده دارد؟(1-خرداد83)

7-  ساختمان دستگاه عصبي در پلاناريا را بنويسيد. (1- دي ماه 82)

8- در انعكاس زردپي زير زانو ،نتيجه تحريك نرون حسي و وارد شدن پيام عصبي به نخاع را توضيح دهيد. (1- دي ماه 82)

9-الف- انعكاس را تعريف كنيد.

      ب- سخت شامه از كدام بافت تشكيل شده است؟

      ج- بخش حركتي دستگاه عصبي محيطي ، از دو دستگاه تشكيل شده است، آنها را نام ببريد. (1- دي ماه 82)

10- الف- پتانسيل عمل را در نرون تعريف كنيد.

       ب- با ذكر يك انتقال دهنده عصبي اثر آن را بر پس سيناپس بنويسيد. (1- دي ماه 82)

11-به طور معمول غلظت يون هاي سديم و پتاسيم در داخل و خارج نرون چگونه است؟(0.5- دي ماه 81)

12- مركز عصبي تنظيم هر يك از موارد زير، در كدام بخش مغز قرار دارد. (0.5- دي ماه 81)       الف- ضربان قلب        ب- گرسنگي

13- چه عاملي باعث شده است تا سد خوني- مغزي در دستگاه عصبي پستانداران بوجود آيد.و وجود آن چه اهميتي دارد؟ (1- دي ماه 81)

14-هريك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد؟(1- شهريور 82)              الف- اعصاب حركتي                 ب- جسم پينه اي

15-نقش هر يك از نيمكره هاي راست و چپ مخ را بنويسيد. (1- شهريور 82)

16-    چرا لوب هاي بويايي  ماهي ، در مقايسه با لوبهاي بويايي مغز انسان  بزرگتر است؟(0.5-خرداد 82)

17-     چهار بخش مغز را كه در هنگام تشريح ، در سطح شكمي مغز مشاهده مي شوند را نام ببريد؟(1-خرداد 82)

18-    الف-  نرون پس سيناپسي را توضيح دهيد؟

         ب- انتقال پيام عصبي از نرون پيش سيناپس به نرون  پس سيناپس از چه طريق صورت مي گيرد؟(0.75-خرداد 81)

19-    اجزاء بخش پاييني ساقه مغز را نام ببريد.(0.75- خرداد 81)

20-    نقش مخچه چيست؟(0.5- خرداد 81)

21-    در شكل روبرو كه منحني تغيير پتانسيل غشاء را هنگام ايجاد پتانسيل عمل       

         نشان ميدهد ،حروف (الف) و (ب) ، هر يك  مربوط به باز شدن                       

         كدام كانال هاي دريچه دار ميباشند؟  (0.5- مرداد82)

 

براي هر يك از فعاليت هاي آگاهانه و غير ارادي دستگاه عصبي  پيكري يك نمونه مثال بزنيد؟(0.75- دي ماه 83)

23-با ذكر دليل بنويسيد شكل زير كدام يك از انواع نرون ها را نشان مي دهد؟(0.5- دي ماه 83)

 

24- در انعكاس زردپي زير زانو وظيفه نرون رابط چيست؟(0.75- دي ماه 83)

25-مواد مخدرعملكردي مشابه به كدام انتقال دهنده عصبي دارندوچگونه ازانتقال پيامهاي دردبه مغزجلوگيري مي كنند؟(0.5-مرداد 82)

26- اثر عصب پاراسمپاتيك را بر فشار خون و فعاليت هاي گوارشي بنويسيد؟(0.5 – مرداد 82)

27- دستگاه عصبي مركزي پلاناريا (از كرم هاي پهن)شامل چيست؟(0.5 –مرداد 82و شهريور 81)

28-نورون ها چه اعمالي انجام ميدهند؟(0.75 –شهريور 81)

29-به پرسش  زير پاسخ دهيد؟(0.25 –شهريور 81)

      « اعصاب سمپاتيك چه اثري بر تعداد تنفس دارد»؟

30-ميلين در نرون هاي ميلين دار چه نقشي دارد؟( 0.5 –شهريور81و مرداد 81)

31- از وظايف دستگاه عصبي  ، پاسخ حركتي را توضيح دهيد؟(0.5 – مرداد 81)

32-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟(1 – مرداد 81)

   الف- نيكوتين در مغز مشابه كدام انتقال دهنده عصبي عمل مي كند؟

    ب-جسم پينه اي چيست؟

    ج- اعصاب پارا سمپاتيك چه اثري بر فشار خون دارند؟

    د- اعصاب سمپاتيك چه اثري بر تعداد تنفس دارند؟

33-    پتانسيل عمل را در نرون تعريف كنيد؟(0.5 – دي ماه 80)

34-    الف-  انعكاس را تعريف كنيد؟

       ب- سخت شامه از كدام بافت تشكيل شده است؟

       ج-بخش حركتي دستگاه عصبي محيطي از دو دستگاه تشكيل شده است، آنها را نام ببريد؟(1- دي ماه 80)

فصل سوم

1-جاي خالي را كامل كنيد. (0.25- خرداد83)

     ((بسياري از پاسخ هاي………از بدن مثل انعكاسها پس از تحريك گيرنده هاي درد شروع به كار ميكنند.))

 2-ساختار و عمل گيرنده هاي حسي پوست را بنويسيد.(1- دي ماه 82)

3-گيرنده هاي درد در چه شرايطي تحريك مي شوند و اهميت احساس درد چيست؟(0.75 –دي ماه 83)

4-چگونه مار زنگي در تاريكي مطلق با نهايت دقت مي تواند طعمه را شكار كند؟(0.75- دي ماه 83)

5-توضيح دهيد چه عاملي باعث مي شود كه خفاش هنگام پژواك سازي كر نشود؟(0.75 – شهريور 83)

6-گيرنده هاي كششي ماهيچه هاي اسكلتي جزكدام گيرنده ها هستند وبه چه محركي حساسند؟(0.75 – شهريور 83)

7- شكل زير يك جوانه چشايي را نشان ميدهد،

نام اجزاي شماره گذاري شده را با ذكر شماره

در پاسخنامه بنويسيد؟(0.5 – خرداد 83)

 

8- لايه هاي كره چشم انسان را به ترتيب از خارج به داخل بنويسيد؟(0.75 – خرداد 83)

9- هر يك از بخشهاي چشم پلاناريا را نامگذاري كنيد؟(1- دي ماه 82)

10- انواع گيرنده هاي نوري شبكيه چشم را نام ببريدو تفاوت عمل آنها را بنويسيد؟(1-دي 81،خرداد 82،دي 80)

11-پير چشمي چگونه ايجاد مي شود؟(0.75- خرداد 81و مرداد 82)

12- چشم جامي شكل چيست و در كدام جانور ديده مي شود؟(0.75- خرداد 81)

13- ساده ترين گيرنده نوري چه نام دارد ودر كدام جانور ديده مي شود؟(0.5 – دي ماه 81)

14- نقاشي در حال ترسيم يك منظره است،(0.5 خرداد 82)

      الف- وقتي به موضوع نقاشي خود نگاه مي كند چه تغييري در قطر عدسي چشم او ايجاد مي شود؟

    ب- در هنگام كشيدن طرح و نگاه كردن به صفحه نقاشي  ، عدسي چشم او چه تغييري مي يابد؟

15- در شكل زير هر يك از حروف «الف» و «ب» كدام بخش از چشم انسان را نشان مي دهد؟(0.5- شهريور 82)

16- هر يك از گيرنده هاي حسي زير توسط توسط چه عاملي تحريك مي شوند؟(1- شهريور 82)

   الف- گيرنده هاي درد                   

  ب- گيرنده هاي كششي ماهيچه اي اسكلتي

  ج- گيرنده هاي مكانيكي ديواره رگهاي خوني

17- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟(0.75- مرداد82)

     الف- نوع گيرنده هاي فشار خون كدامند؟

     ب- كدام بخش زبان بيشترين حساسيت را به تلخي نشان مي دهد؟

     ج- خط جانبي در كدام گروه از مهره داران وجود دارد؟

18-زجاجيه كدام بخش چشم را پر كرده است  و چه نقشي دارد؟(0.5 – شهريور 81)

19-استخوان هاي گوش مياني را نام ببريد و نقش آنها را بنويسيد؟(1- شهريور 81)

20- پس از ارتعاشات پرده صماخ توسط امواج صوتي چه اعمالي صورت مي گيرد تا پيام عصبي به مغز برسد؟( 1 – مرداد 81)

22-    شكل زير مناطق چشايي زبان را نشان مي دهد.

     هر يك از مناطق شماره گذاري شده به كدام مزه

     بيشترين حساسيت را نشان مي دهد؟(0.5- مرداد81)

 

23- هنگامي كه سر حركت مي كند، مجراي نيمدايره و سلول هاي مژكدار آن چگونه موقعيت سر را تعيين مي كنند؟(0.75- دي ماه 80)

فصل چهارم

1-هيپوتيروئيديسم در افراد بالغ چه عوارضي توليد ميكند؟(0.75 – دي 81وخرداد و دي ماه 83)

2- چنانچه فردي در دوران كودكي دچار كمبود هورمون تيروئيدي شود، چه اختلالاتي در بدن وي رخ مي دهد؟(0.75 – دي ماه 83)

3-گيرنده هاي هريك از هورمون هاي زير در چه بخشي از سلول هدف قرار دارد؟(0.75 –شهريور 83)

     الف- گلوكاگن                      ب- كورتيزول                        ج- تيروكسين

4-اصطلاح هورمون را تعريف كنيد؟(0.75–شهريور 83)

5-سه غده ترشح كننده هورمون را نام ببريد كه در مغز انسان مستقر باشند.(0.75- خرداد 83)

6-هر يك از هورمون هاي زير از كدام غده تشح مي شود؟(0.5- دي ماه 82)

    الف- گلوكاگن                                      ب- اپي نفرين

7- انواع هورمونهاي هيپوتالاموس كه به هيپوفيز پيشين مي رسندرا نام برده و نقش هر يك را بنويسيد؟(1-دي ماه 82)

8- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد: ( 1-خرداد 81)

   الف- كمبود كدام هورمون سبب مرض قند مي شود؟

   ب- چگونه مرض قند منجر به مرگ مي شود؟

9- گيرنده هاي هورمون در كدام بخش هاي سلول قرار دارندو جنس آنها معمولاً از چيست؟(0.75- خرداد 81)

10- به سؤالات زير پاسخ دهيد: ( 0.75- دي ماه 81)

     الف- چه عاملي موجب تحريك ترشح هورمون كلسي تونين مي شود؟

     ب- تاثير هورمون غده پاراتيروئيد روي سلول هاي استخواني چيست؟

11- پيك هاي شيميايي در دستگاه درون ريز و دستگاه عصبي از نظر عمل چه تفاوتهايي با يكديگر دارند؟(1- خرداد82)

12- هورمون هايي كه موجب افزايش قند خون مي شوند را نام ببريد.(0.5- شهريور 82)

13- در هر يك از موارد زير كدام هورمون نقش دارد؟(1-شهريور 82)

      الف- هنگام فشار هاي روحي مقدار آن در خون افزايش مي يابد.

     ب- در پاسخ به كاهش سديم خون ترشح مي شود.

     ج- در پاسخ به افزايش مقدار كلسيم خون ترشح مي شود.           

     د- به كمك AMP حلقوي ، بر سلول هدف تاثير مي گذارد.

14- جمله زير را كامل كنيد؟(0.5- مرداد 82)

     « هنگامي كه گلوكاگن به گيرنده ويژه خود منتقل مي شود…………فعال مي شود كه آدنوزين تري فسفات داخل سلول را به ……….كه يك پيك دومين

      است تبديل مي كند».

15- پاسخ صحيح پرسشهاي زير را بنويسيد:  (1- مرداد 82)

    الف- كار احتمالي هورمون ملاتونين در انسان چيست؟

   ب- در كدام نوع ديابت تعداد گيرنده هاي انسولين كم است؟

   ج- كدام هورمون باعث مي شود تا غلظت سديم خون افزايش يابد؟

   د- بالا بودن مقدار كلسيم در خون سبب تحريك ترشح كدام هورمون مي شود؟

16- كدام غده در بدن هم نقش برون ريز و هم نقش درون ريز دارد؟( 0.25 –شهريور 81)

17- دستوري كه هورمون به سلول هدف مي دهد به چه عواملي بستگي دارد؟( شهريور 81و خرداد 82)

18- به پرسش هاي زير پاسخ دهيد؟(1.5- مرداد 81)

      الف- مكانيسم خود تنظيمي منفي در تنظيم مقدار ترشح هورمون ها را توضيح دهيد؟

     ب- هورمون پارا تيروئيد ،براي افزايش كلسيم خون ،در استخوان و كليه چه عملي انجام مي دهد؟

     ج- علت ديابت شيرين نوع دو چيست؟

19- الف-گو اتر چيست؟(توضيح درباره گواتر لزم نيست)

       ب- بيماري ديابت شيرين را توضيح دهيد؟(علل بيماري لازم نيست) (0.75- دي ماه 80)

20- الف- گيرنده هورمونهاي تيروئيدي در كدام بخش از سلول قرار دارند؟

        ب- كلسي تونين چه اثري بر بافت استخواني دارد؟

        ج- كدام هورمون سديم خون را افزايش مي دهد؟ (0.75- دي ماه 80)

 

فصل پنجم

1-      با استفاده از جدول به سوالات زير پاسخ دهيد؟  (0.75- دي ماه 83)                      

الف- نسبت تقريبي پورين ها به پريميدين ها چقدر است؟                      

ب- آيا نسبت ها از اصل چارگف تبعيت مي كنند؟

 

2-ايوري و همكارانش چگونه معلوم كردند كه DNA ماده ي مسئول ترانسفورماسيون است؟(0.75- دي ماه 83)

3-درست يا غلط بودن عبارت هاي زير را بنويسيد؟(1 –شهريور 83)

   الف- بازهاي Aو G ، از نظر ساختار سه بعدي ، مكمل يكديگرند.

   ب- در باكتريها ، دوراهي هاي همانند سازي در چند نقطه بوجود مي آيند.

   ج-در هر كروموزوم انسان ، همانند سازي، در يك انتها شروع و در انتهاي ديگر ، پايان مي يابد.

   د- در يك رشته ي DNA ، هيچ محدوديتي براي تعداد و ترتيب بازها وجود ندارد.

4-يافته هاي چارگف در مورد مولكول DNA چه بود؟(0.5 –شهريور 83)

5-كدام باز تنها در ساختار DNA وجود دارد؟(0.25 – خرداد 83)

    الف- تيمين                       ب- يوراسيل                   ج- آدنين                     د- گوانين

6-جنس مواد آلي تشكيل دهنده نوكلئوزوم را بنويسيد؟(0.5  - خرداد 83)

7-ايوري با انجام چه آزمايشي دريافت كه پروتئين ها عامل ترانسفورماسيون نيستند؟(0.5 – دي ماه 82-خرداد 83)

8-شكل مقابل همانند سازي DNA را نشان مي دهد: ( 0.75 - خرداد 83)

    بخش هاي شماره گذاري شده را نام گذاري كنيد؟

پاسخ دهيد؟(1-دي ماه 82)

   الف- بازهاي پوريني و پريميديني چه تفاوتي دارند؟

   ب- بازهاي پريميديني مولكول DNA را نام ببريد؟

10-ساختمان DNA را بر اساس مدل واتسون و كريك  بنويسيد؟(1نمره- خرداد 81- مرداد 81-شهريور 82)

11- اجزاي يك نوكلئوتيد را بنويسيد.(0.75-دي ماه و شهريور 81)

12- ويرايش را تعريف كنيد؟(0.75-دي 81)

13- عبارتهاي زير را تعريف كنيد؟(1-خرداد 82)

   الف- دوراهي همانند سازي              

   ب- همانند سازي نيمه حفظ شده

14- جملات زير را با كلمات مناسب پر كنيد؟(0.5- شهريور 82)

    الف- در هنگام همانندسازي DNA  ، دو رشته به كمك آنزيم …………از هم جدا ميشوند.

    ب- همانند سازي DNA به كمك آنزيم………..صورت مي گيرد.

15- آزمايشي را بنويسيد كه گريفيث بر اساس آن نتيجه گرفت كه گپسول باكتري عامل مرگ موش ها نيست؟(0.75- مرداد 82)

16- پاسخ صحيح پرسشهاي زير بنويسيد.(0.75- مرداد 82)

    الف- اگر ترتيب بازهاي بخشي از يك رشته DNA به صورت CAG TAG  باشد ، ترتيب بازهاي رشته ديگر از چپ به راست كدام است؟

    ب- چرا مي گويند همانند سازي DNA به طريقه نيمه حفظ شده است.

    ج- دريك رشته پلي نوكلئوتيدي ،دو نوكلئوتيد از طريق كدام پيوند به هم متصل مي شوند؟

17- عبارتهاي زير بطور دقيق تعريف كنيد؟(1- مرداد 82)

   الف- نوكلئوزوم                                    ب- ژن(0.75- شهريور 81)

18- اهميت خاصيت ويرايشي DNA پليمراز را در فرايند همانند سازي بنويسيد؟(0.5- ديماه 80- شهريور 81)

19- نوكلئوتيد هاي سازنده DNA چه تفاوتي دارند؟(0.5- شهريور 81)

20-الف- ترجمه را تعريف كنيد؟                          ب- كدام آنزيم اشتباهات همانند سازي DNA  را تصحيح مي كند؟(1- مرداد 81)

21- RNA ناقل چه نقشي دارد؟(0.25- دي 80)

فصل ششم

1-در شكل روبرو ساختار يك كروموزوم نشان داده شده است. نام بخشهاي مشخص شده را بنويسيد.(0.5- دي ماه 83)

 

2- ساختمان و عمل دوك تقسيم را بنويسيد.(0.75- دي ماه 83)

3-در مورد تقسيم ميتوز به سوالات زير پاسخ دهيد.( 0.75- دي ماه 83)        

   الف- در كدام مرحله ، كروموزم ها قابل رويت مي شوند؟       

   ب- در كدام مرحله، رشته هاي كروماتيني بوجود مي آيند؟

   ج- در كدام مرحله، دوك از بين مي رود؟

4-همانند سازي كلروپلاست ها در كدام مرحله  ي چرخه سلولي انجام مي گيرد؟(0.25 –شهريور 83)

     الف- G1             ب-G2                 ج- سيتوكينز                 د- ميتوز

5-به سوالات زير در مورد سرطان پاسخ دهيد؟(1–شهريور 83)

    الف- سرطان را تعريف كنيد؟

    ب- 3 مورد از مواردي را كه خطر ابتلا به سرطان را افزايش مي دهند را بنويسيد؟

6-فرمول كروموزومي   11+X  مربوط به اسپرم كدام جانور زير است؟(0.25 - خرداد 83)

   الف- پرنده                 ب- پروانه                 ج- خروس                 د- ملخ

7- اگر جهش ژني مانع توليد پروتئين هاي موثر در سيتوكينز شود پيامد آنرا بر چرخه سلولي بنويسيد؟(0.5- خرداد 83)

 8- شكل روبرو مربوط به يك باكتري است،بخش هاي مشخص شده را نامگذاري كنيد؟(0.75   - خرداد 83)

9-شكل زير مربوط به سلولي با 4=n2 كروموزوم است.(خرداد-81)

   الف- اين طرح مربوط به چه تقسيمي است؟

   ب- كدام مرحله از تقسيم سلولي را نشان مي دهد؟

   ج-به جاي AوB  نامهاي مناسب را در پاسخ نامه خود بنويسيد.

 

10- چرا تقسيم سلول هاي يوكاريوتي پيچيده تر از سلول هاي پروكاريوتي است؟(1- دي ماه 82)

11- هر يك از اعمال زير در كدام مرحله از ميتوز رخ مي دهد؟(1- دي ماه 82)

     الف- ناپديد شدن پوشش هسته                                             ب- حد اكثر فشردگي كروموزمها

     ج- رديف شدن كروموزوم ها در سطح استواي سلول                 د- جدا شدن كروماتيد ها

12- الف- كروماتيد را تعريف كنيد.                                ب- از انواع جهش ها جابجايي را توضيح دهيد؟(1- دي ماه 80)

13- الف- در مرحله G1 (از مراحل چرخه سلولي) چه عملي صورت مي گيرد؟

        ب- سرطان چيست؟

     ج- در مرحله متافاز ميتوز چه پديده اي رخ ميدهد.( 1- دي ماه 80)

14- به پرسش هاي زير پاسخ دهيد:( 0.75-خرداد 81)

     الف- جهش حذفي را تعريف كنيد.

     ب- اين جهش از نظر ژنها چه تاثيري بر سلول جديد دارد؟

15-مراحل تقسيم ميتوز را از آغاز تا پايان بنويسيد.( 1-دي ماه 81)

16-در مورد چرخه سلولی به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1-دی 81)

   الف- همانند سازی          DNA در کدام مرحله از چرخه سلولی رخ می دهد؟

   ب- سیتوکینز چیست؟

   ج-همانند سازی سانتریول ها در چه مرحله ای انجام می شود؟

   د- نقاط وارسی چست؟

17- به سوالات زیر پاسخ دهید؟(0.5- خرداد 82)

  الف- جهش را تعریف کنید؟

  ب- چه عاملی باعث شده است تا یک کروموزوم انسانی با سرعت همانند سازی کند؟

18- درستی یا نادرستی جملات زیر را بنویسید؟(0.5- خرداد 82)

    الف- سانتریول ها ورشته های دوک هر دو از لوله های توخالی ساخته شده اند.

   ب- جنس سانتریول ها و رشته های دوک با هم فرق دارد.

19-به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1-شهریور 82)

    الف- DNA در کدام مرحله از چرخه سلولی همانندسازی می کند؟

    ب- کدام دسته از سلول ها سانتریول ندارند؟

   ج- علت کشیده شدن کروماتید ها به قطبین در آنافاز چیست؟

   د- در سلول های گیاهی کدام اندامک به طور موثر در ساخت دیواره سلولی عمل می کند؟

20- به سوالات زیر پاسخ دهید؟(0.5-شهریور 82)

    الف- ساده ترین تقسیم در چه موجوداتی دیده می شود؟ 

    ب- چه سلول هایی هسته سازمان یافته دارند؟

21- تعیین کنید که :  (1- مرداد 82)

   الف- ملخ نر چند کروموزوم آتوزوم و چند کروموزوم جنسی دارد؟

   ب- تشکیل دوک تقسیم و جدا شدن کروماتید های خواهری هریک در کدام مرحله از میتوز رخ می دهد؟

22- الف- در کدام جانور نر، الگوی کروموزم ای جنسی XO است؟

      ب-در کدام موجودات زنده ، جانور نر کروموزم های جنسی XX دارد؟(0.5- شهریور 81)

23- در سلول های ماهیچه ای مخطط تقسیم سلولی چگونه است. ونتیجه این تقسیم چیست؟(0.75- شهریور 81)

24-الف- سیتوکینز در سلول های جانوری چگونه انجام می شود؟

      ب- شکل زیر کروموزم های غیر همتا را نشان می دهد ، پدیده جابجایی را در این کروموزم ها با رسم شکل نشان دهید؟(1- مرداد 81)                                                                                             

25- در پروفاز میتوز چه اعمالی صورت می گیرد؟( 1- مرداد 81)

 

فصل هفتم

 

1-كاريوتيپ را تعريف كنيد و يك مورد استفاده آنرا بنويسيد؟.(0.75- مرداد 82- دي ماه 83)

2-هريك از موارد زير در كدام چرخه زندگي مشاهده مي شود؟.(0.75- دي ماه 83)

      الف- گامتها از طريق تقسيم ميوز بوجود مي آيند.

      ب- سلول زيگوت تقسيم ميوز انجام مي دهد.

      ج- در مرحله ديپلوئيدي هاگ توليد مي شود.

2-      به پرسش هاي زير درباره تقسيم ميوز پاسخ دهيد. (1 –شهريور 83)

    الف-شكل مقابل چه مرحله اي از ميوز را نشان مي دهد؟

    ب- تتراد در چه مرحله اي از ميوز تشكيل مي شود؟

     ج- نحوه تشكيل تتراد چگونه است؟

4-اهميت تقسيم ميوز را بنويسيد؟(0.75 –شهريور 83)

5-در متافاز I چه پديده اي رخ مي دهد؟( 0.5 –شهريور 83)

6-ضرورت هاپلوئيد بودن گامت ها چيست؟(0.5 –شهريور 83)

7- بكرزايي چيست و چه تفاوتي با كلون كردن دارد؟(0.75 – خرداد 83)

8-چرا در فرايند تخمك زايي ، سيتوكينز سيتوپلاسم را به طور نامساوي تقسيم مي كند؟(0.75 –خرداد 81- خرداد 83)

9- هاگ چیست و به چه طریق تولید می شود؟(0.75- خرداد1 8)

10- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1- دی ماه 81)

    الف- پدیده جدا نشدن کروموزم ها را توضیح دهید؟

   ب- این پدیده در صورت وقوع ، مربوط به چه مرحله ای از میتوز است؟

11-  به پرسشهای زیرپاسخ دهید؟(1- خرداد 82)

    الف- در کدام مرحله از تقسیم سلول   ، سانتریول ها همانند سازی می کنند؟

   ب- با ورود سلول به مرحله میتوز ، سانتریول ها چه وضعیتی پیدا می کنند و نتیجه این عمل چیست؟

12- شکل زیر یکی از مراحل میوز را نشان می دهد:(0.75- خرداد 82)

    الف- نام این مرحله را بنویسید.

    ب- شکل مرحله بعدی را رسم کنید.

   ج- پس از پایان تقسیم، هر یک از سلول های حاصل چند کروموزوم خواهند داشت.

13-در یک سلول دیپلوئید 20 کروموزومی ، یک تقسیم میوز و سپس سه تقسیم میتوز صورت می گیرد. تعداد سلول های حاصل و تعداد کروموزم های هر سلول را بدست آورید.(0.5 – خرداد 82)

14- در چرخه سلولی مربوط به میوز ، در کدام مراحل کروموزم ها تک کروماتیدی هستند؟( 0.75- خرداد 82)

15- سلولی فرضی با 6=n2  وارد میوز می شود.به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1- شهریور 82)

    الف- چند تتراد در این سلول تشکیل می گردد؟                                    ب- تتراد ها در کدام مراحل میوز ایجاد می شوند؟

   ج- در پایان میوز I چند سلول بوجود می آید؟                                        د- تتراد ها در کدام مرحله میوز ایجاد می شوند؟

16- شکل یک سلول فرضی با 4=n2 کروموزمی را در مرحله متافاز میتوز و متافاز I میوز  رسم کنید؟(0.5- شهریور 82)

17- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(0.5- مرداد82)

    الف- در آنافاز I میوز چه عملی صورت می گیرد؟

    ب- ویژگی کروموزم ها در این مرحله را بنویسید؟

18- اگر نحوه استقرار کروموزم ها در متافاز  I سلولی فرضی، مطابق شکل روبرو باشد

     از تقسیم کامل این سلول چند نوع گامت حاصل می شود .چرا؟(0.5-  مرداد82)

 

 

19- کدام سلسله (فرمانرو) ی جانداران ، فاقد چرخه زندگی است.و در چرخه زندگی هاپلوئیدی ، کدام سلول تقسیم میوز انجام می دهد؟(0.5-  مرداد 82)

20- الف- اگر یکی از سلول های انسان ؛ میوز انجام دهد پس از پایان میوز I هر سلول جدید دارای چند کروموزوم خواهد بود؟

      ب- تفاوت کروموزم های سلول حاصل از میوز I و میوز II را بنویسید؟(0.75- شهریور 81)

21- انواع چرخه های زندگی در یوکاریوت ها را نام  ببرید؟( 0.75- شهریور 81)

- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1.5-مرداد 81)

    الف- در پایان تلوفاز I میوز ،ساختار و تعداد کروموزمها، در هر یک از سلول های حاصل چگونه است؟

    ب- اسپروفیت چیست؟

    ج- از انواع تولید مثل غیر جنسی به دو مورد اشاره کنید؟

23- الف- تقسیم میوز را تعریف کنید؟

       ب- کدام پدیده منجر به پیدایش نشانگان داون می شود؟( 0.75- دی 80)

24- الف- تولید مثل غیر جنسی به روش قطعه قطعه شدن در اسپروژیر را توضیح دهید.

       ب- گامتوفیت چیست؟ ( 0.75-دی 80)

 

فصل هشتم

 1-      از آميزش آزمون موش سياه با يك موش قهوه اي ، همه موشهاي حاصل سياه رنگ  شده اند: .(0.75- دي ماه 83)

      الف- كدام صفت غالب است؟

      ب- صفت غالب خالص است يا ناخالص؟ دليل خود را بيان كنيد.

2-      به پرسشهاي زير پاسخ دهيد.(0.75- دي ماه 83)

    الف- مشاهدات نايت از آميزش گياهان نخود فرنگي گلبرگ سفيد و گلبرگ ارغواني چه بود؟

   ب- آزمايش هاي مندل چه تفاوتي با كارهاي نايت داشت؟

3-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد: (1 -شهريور 83)

     الف- تفاوت گلبولهاي قرمز ، در افراد مبتلا به تالاسمي ماژور و تالاسمي مينور در چيست؟

     ب- آميزش دي هيبريدي ، چه نوع آميزشي است؟

4-اگر پدر و مادري سالم ، داراي فرزندي مبتلا به تالاسمي ماژور باشند:  (1 –شهريور 83)

الف-ژنوتيپ پدر و مادر را تعيين كنيد.

ب- با محاسبات ژنتيكي احتمال آنكه فرزند بعدي اين خانواده ، پسري مبتلا به تالاسمي ماژور باشد را بدست آوريد.

          ژن فرد سالم:C                         ژن تالاسمي:c

5-با توجه به دودمانه مقابل استدلال كنيد كه صفت مورد نظر غالب است يا مغلوب؟(0.5 – خرداد 83)

6-هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد؟   (0.75   - خرداد 83)                                                         

    الف- هترو زيگوس                                      ب- الل                       ج- ژنوتيپ

7- مادري با گروه خوني AB و پدري با گروه خوني A ، دختري با گروه خوني B دارند. با ذكر دليل ، ژنوتيپ پدر را بنويسيد.(0.75 - خرداد 83)

8-الف- از انواع رابطه بین آللها ، هم توانی را تعریف کنید؟

     ب- در چه صورت ، فرزندی مبتلا به تالاسمی ماژور متولد می شود؟(1- دی ماه 80)

9- الف- این اصطلاحات را تعریف کنید؟        1- الل                     ب- ژن مغلوب

     ب- قانون تفکیک ژنها را بنویسید؟(1- دی ماه 80)

10- در یک گیاه نخود فرنگی ،رنگ ارغوانی گل،(R) نسبت به رنگ سفید(r) و بلندی ساقه (A)نسبت به کوتاهی(a)آن غالب است.

      الف- فنوتیپ هر یک از ژنوتیپ های زیر را در این گیاه مشخص کنید؟  1-AaRr       2-aarr

     ب- ژنوتیپ های احتمالی گیاه ساقه بلند گل سفید را بنویسید.(1- مرداد 81)

11- الف- قانون تفکیک ژن ها را بنویسید؟

       ب- چه تفاوتی بین همتوانی صفات و صفات غالب ناقص وجود دارد؟(1- مرداد 81)

12- زنی ناقل هموفیلی و مبتلا به تالاسمی مینور با مردی سالم از نظر هموفیلی ولی مبتلا به تالاسمی مینور ازدواج می کند.احتمال بوجود آمدن پسر مبتلا به هموفیلی و

       و تالاسمی ماژور در این خانواده چقدر است؟(1.5- خرداد 81)

13- قانون جور شدن مستقل ژنها را بنویسید.(0.5-خرداد 81)

14- آمیزش آزمون چیست؟(0.75-دی 81)

15- از آمیزش نخود فرنگی پابلند دانه صاف که در هر دو صفت خالص است با نخود فرنگی پا کوتاه دانه چروکیده ،ژنوتیپ و فنوتیپ افراد نسل اول (F1) را   بنویسید.(با نوشتن راه حل) (0.75- دی ماه 81)                                              پاکوتاه=l        پا بلند=L             دانه چروکیده= a          دانه صاف=A 

16- از خود لقاحی نخود فرنگی دانه زرد (Aa)تقریبا چند درصد دانه های حاصل سبز خواهند بود.(0.25- خرداد 82)     1- 25       2- 50     3- 75     4- 100

17- از آمیزش لاله عباسی گل قرمز با لاله عباسی گل سفید، نسل اول همگی گل صورتی شده اند.حال اگر گل صورتی های نسل اول ، عمل خود لقاحی انجام دهند،

       انواع ژنوتیپ های حاصل از این آمیزش را با محاسبات ژنتیکی بنویسید.( 1- خرداد 82)                           الل سفید رنگ=W        الل قرمز رنگ= R      

18- در یک گیاه نخود فرنگی آلل های P  و   p وآلل های A  و a  به ترتیب بیانگر صفات گلبرگ ارغوانی ، گلبرگ سفید دانه صاف و دانه چروکیده می باشد.

      فنوتیپ هر یک از ژنوتیپ های زیر را بنویسید.(1- شهریور 82)

   الف- PPAA                   ب-  Ppaa                 ج-   ppAa                  د- ppaa

19- در نوعی خرگوش ژنوتیپ های WW  رنگ سفید،  BB رنگ سیاه ،و   BW رنگ خاکستری ایجاد می کند.حال اگر دو خرگوش با ژنوتیپ هایBW   ، BW    را با هم آمیزش دهیم:

      الف- ژنوتیپ های جدید در فرزندان را مشخص کنید.

     ب- با استفاده از محاسبات ژنتیکی ، ژنوتیپهای جدید در فرزندان را مشخص کنید.(1- شهریور 82)

20- در خانواده ای  مادر گروه خونی AB و پدر گروه خونی   A وپسر گروه خونیB  دارند.تعیین کنید: (1- مرداد 82)

     الف- ژنوتیپ پدر              ب- نسبت فرزندان ناخالص          ج- احتمال دختری با گروه خونی B

21- با توجه به دودمانه (شجرنامه) مقابل به پرسش های زیر پاسخ دهید:(1- مرداد 82)

      الف- بیماری غالب است یا مغلوب                                                                                                   

       ب- بیماری وابسته به جنس است یا آتوزومی

       ج- فرد شماره 1 خاص است یا ناخالص                                 

      د- با توجه قسمت ب ، این دودمانه چگونگی وراثت کدام بیماری را نشان می دهد؟                                                     

22- گل یک گیاه نخود فرنگی ، دارای گلبرگ های ارغوانی ( فنوتیپ غالب می باشد.برای مشخص کردن ژنوتیپ این گل چه راهی را پیشنهاد می کنید.

        (جواب را با استدلال ژنتیکی بیان کنید.)(1- شهریور 81)

23- به سوالات زیر در مورد صفت سه آللی گروههای خونی پاسخ دهید.(1- شهریور 81)

      الف- برای این صفت چند نوع ژنوتیپ در افراد می توان انتظار داشت.

      ب- چرا افرادی که ژنوتیپ I I  دارند،گروه خونی AB  خواهند داشت؟

      ج- افرادی که گروه خونی A دارند (فنوتیپ A)چه ژنوتیپ هایی ممکن است داشته باشند؟

 

نمونه سوالات تستی زیست سوم دبیرستان

فصل اول

1-اينتر فرون چيست ؟ چه عملي انجام ميدهد؟(1-دي 81)

2-پلاسموسيتها چگونه بوجود مي آيند ودر مبارزه با ميكروبها چه نقشي دارند؟(1-دي81)

3- چرا پاسخ ايمني هومورال ،در برخورد مجدد با يك آنتي ژن خاص شديدتر است؟(1-شهريور82)

4-انواع روشهاي دفاع غير اختصاصي، در بي مهره گان را، نام ببريد.(1-شهريور82)

5-لنفوسيتها از چه سلولهايي منشاء ميگيرندودر چه نوع دفاعي نقش دارند؟(0.5- خرداد82)

6-جاي خالي جملات زير را  با كلمات مناسب پر كنيد(0.5-خرداد 82)

     الف- ماستوسيتهاي موجود در بافتها ، مشابه……………موجود در خون هستند.

    ب-عامل مولد بيماري ايدز………..است.

7- جمله صحيح را مشخص كنيد:( 0.25-خرداد82)

   الف- واكسن ايمني فعال ايجاد ميكند، زيرا دستگاه ايمني تحريك ميشود ودر مقابله باميكروب ،پادتن و سلول خاطره اي را بوجود مي آورد.

   ب- اغلب آنتي ژنها مولكولهاي پروتئيني يا ليپيدي هستند كه در سطح باكتريها و ويروسها قرار دارند.

   ج- در دفاع اختصاصي گروهي از گلبولهاي سفيد به نام لنفوسيتها و نوتروفيل ها وجود دارند.

   د-پروتئين هاي مكمل در برخورد با ميكروب غير فعال شده وساختارهاي حلقه مانندي ايجاد ميكنند كه موجب ايجاد منافذي در غشاء شده و باعث نشت مواد

      درون سلول به خارج و سرانجام مرگ مي شود.

8- دو روش غير فعال شدن آنتي ژنها توسط پادتنها را توضيح دهيد؟(0.75-خرداد 82)

9- تيموس در كدام قسمت بدن واقع شده و چه نقشي در سيستم ايمني دارد؟(0.5-خرداد 81)

10-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد:

     الف-  چرا يك روش دفاع در برابر ميكروبها را روش غير اختصاصي ناميده اند؟(0.5خرداد 81ودي ماه83)

     ب- كدام گروه از گلبولهاي سفيددر دفاع اختصاصي نقش دارند؟(0.5-خرداد 81و دي ماه83)

11- ماستوسيتها به كدام سلولهاي خوني شباهت دارندو چه ماده اي ترشح ميكنند؟(0.5-خرداد 81)

12- سلولها ي Tكشنده باتوليد كدام پروتئين، منافذي درسلولهاي سرطاني بوجودمي آورند وموجب مرگ آنها ميشوند؟(0.25-مرداد 82)

13-طي مراحل بروز آلرژي، پادتن هاي موجود در سطح ماستوسيتها، توسط كدام سلولها ساخته ميشوند؟(0.25-مرداد 82)

14- اينتر فرون را كدام سلولها ميسازند؟ اين ماده چگونه موجب مقاومت سلولهاي سالم در برابر ويروسها ميشود؟(0.5-مرداد 82)

15-دو نوع ماده ذكر كنيد كه در گياهان فعاليت ضد ميكروبي دارند؟(0.5-مرداد 82)

16-فاگوسيتها شامل كدام سلولها ميباشند؟(0.5-مرداد 82)

17- در بيماري اسكلرز متعدد(MS)   به چه علت فعاليت سلولهاي عصبي اختلال پيدا مي كند؟(0.5-شهريور 81)

18- روشهاي اصلي انتقال بيماري ايدز را بنويسيد؟(0.75-شهريور 81)

19- پادتن ها به چه روشي آنتي ژنها را غير فعال ميكنند .توضيح دهيد.(0.75-شهريور 81)

20- الف- التهاب را تعريف كنيد؟    ب- نحوه عمل پروتئين هاي مكمل در برخورد با ميكروب را بنويسيد؟( 1-شهريور 81)

21- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟( 1- شهريور 81)

      الف-ايمني فعال از چه راههايي در بدن بوجود ميآيد؟

      ب- علت پس زدن عضو پيوند شده چيست؟

22 -الف- چرا دفاع غير اختصاصي به اين نام خوانده ميشود؟

       ب-پروتئين هاي مكمل چگونه عمل ميكنند؟{ا-دي ماه 80)

23-    الف- در ايمني هومورال كدام لنفوسيت شركت دارد؟

        ب- اينتر فرون چيست؟

        ج- ايمني فعال را تعريف كنيد. (1-ديماه 80)

24-    مراحل بروز آلرژي ،كه با توجه به شكل نامگذاري شده را نام ببريد.(1-دي ماه 82و83)

 

 

 

25-     الف- چرا يك روش دفاع در برابر ميكروب ها را دفاع اختصاصي ناميده اند؟(0.5-دي ماه 82)

         ب- كدام گروه از گلبولهاي سفيد در دفاع  غيراختصاصي نقش دارند؟ (0.5-دي ماه 83)

26-    دفاع اختصاصي در مورد ميكروبهاي مختلف چگونه عمل مي كند؟(0.5-خرداد 83)

27-    چرا اشك و بزاق خاصيت ضد عفوني كننده دارند؟(0.5- خرداد 83)

28-    محل تكامل لنفوسيتهاي نابلغ در بدن ، چه مناطقي است؟(0.5- خرداد 83)

29-    نمونه هايي از دفاع غير اختصاصي ، در اسفنج ها ونرم تنان را بنويسيد.(0.5-خرداد 83)

30-    با كلمات مناسب جاهاي خالي را پر كنيد؟( 1- شهريور 83)

    الف- اولين دفاع بدن در برابر هجوم ميكروب، از نوع………. است.

     ب- بدنبال خراش و بريدگي ، نوعي پاسخ موضعي ايجاد مي شودكه به آن ………..مي گوييم.

     ج- نشانه مبارزه بدن در برابر عوامل بيماريزا ……….ميباشد.

      د-در بافتهاي آسيب ديده ، مايعي به نام ………. به وجود مي آيد.

31-    در فرايند التهاب ، هيستامين از كجا ترشح مي شود و چه نقشي دارد؟( 0.5-شهريور 83)

32-    دو نوع از پروتئين هاي خون را نام ببريد كه يكي در دفاع اختصاصي و ديگري در دفاع غير اختصاصي نقش داشته باشد.(0.5-شهريور 83)

 

فصل دوم

1-چرا در حالت استراحت نرون ، داخل سلول در مقايسه با خارج سلول منفي تر است؟(0.5-شهريور 83)

2-اگر به مخچه صدمه وارد شودفرد دچار چه مشكلاتي مي شود؟(0.5-شهريور 83)

3-با توجه به شكل مقابل بخشهاي شماره گذاري شده را نام گذاري كنيد. (0.75 – شهريور 83)

 

(شکل نرون)

 

4-موادي را كه از سد خوني-مغزي عبور مي كنند ، نام ببريد.( 0.5-خرداد83)

5-فضاي سيناپسي را تعريف كنيد؟(0.5-خرداد83)

6-انعكاس چيست وچه اهميتي براي موجود زنده دارد؟(1-خرداد83)

7-  ساختمان دستگاه عصبي در پلاناريا را بنويسيد. (1- دي ماه 82)

8- در انعكاس زردپي زير زانو ،نتيجه تحريك نرون حسي و وارد شدن پيام عصبي به نخاع را توضيح دهيد. (1- دي ماه 82)

9-الف- انعكاس را تعريف كنيد.

      ب- سخت شامه از كدام بافت تشكيل شده است؟

      ج- بخش حركتي دستگاه عصبي محيطي ، از دو دستگاه تشكيل شده است، آنها را نام ببريد. (1- دي ماه 82)

10- الف- پتانسيل عمل را در نرون تعريف كنيد.

       ب- با ذكر يك انتقال دهنده عصبي اثر آن را بر پس سيناپس بنويسيد. (1- دي ماه 82)

11-به طور معمول غلظت يون هاي سديم و پتاسيم در داخل و خارج نرون چگونه است؟(0.5- دي ماه 81)

12- مركز عصبي تنظيم هر يك از موارد زير، در كدام بخش مغز قرار دارد. (0.5- دي ماه 81)       الف- ضربان قلب        ب- گرسنگي

13- چه عاملي باعث شده است تا سد خوني- مغزي در دستگاه عصبي پستانداران بوجود آيد.و وجود آن چه اهميتي دارد؟ (1- دي ماه 81)

14-هريك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد؟(1- شهريور 82)              الف- اعصاب حركتي                 ب- جسم پينه اي

15-نقش هر يك از نيمكره هاي راست و چپ مخ را بنويسيد. (1- شهريور 82)

16-    چرا لوب هاي بويايي  ماهي ، در مقايسه با لوبهاي بويايي مغز انسان  بزرگتر است؟(0.5-خرداد 82)

17-     چهار بخش مغز را كه در هنگام تشريح ، در سطح شكمي مغز مشاهده مي شوند را نام ببريد؟(1-خرداد 82)

18-    الف-  نرون پس سيناپسي را توضيح دهيد؟

         ب- انتقال پيام عصبي از نرون پيش سيناپس به نرون  پس سيناپس از چه طريق صورت مي گيرد؟(0.75-خرداد 81)

19-    اجزاء بخش پاييني ساقه مغز را نام ببريد.(0.75- خرداد 81)

20-    نقش مخچه چيست؟(0.5- خرداد 81)

21-    در شكل روبرو كه منحني تغيير پتانسيل غشاء را هنگام ايجاد پتانسيل عمل                                                                   

         نشان ميدهد ،حروف (الف) و (ب) ، هر يك  مربوط به باز شدن                                                                                            

         كدام كانال هاي دريچه دار ميباشند؟  (0.5- مرداد82)

 

 

 

براي هر يك از فعاليت هاي آگاهانه و غير ارادي دستگاه عصبي  پيكري يك نمونه مثال بزنيد؟(0.75- دي ماه 83)

23-با ذكر دليل بنويسيد شكل زير كدام يك از انواع نرون ها را نشان مي دهد؟(0.5- دي ماه 83)

 

 

 

24- در انعكاس زردپي زير زانو وظيفه نرون رابط چيست؟(0.75- دي ماه 83)

25-مواد مخدرعملكردي مشابه به كدام انتقال دهنده عصبي دارندوچگونه ازانتقال پيامهاي دردبه مغزجلوگيري مي كنند؟(0.5-مرداد 82)

26- اثر عصب پاراسمپاتيك را بر فشار خون و فعاليت هاي گوارشي بنويسيد؟(0.5 – مرداد 82)

27- دستگاه عصبي مركزي پلاناريا (از كرم هاي پهن)شامل چيست؟(0.5 –مرداد 82و شهريور 81)

28-نورون ها چه اعمالي انجام ميدهند؟(0.75 –شهريور 81)

29-به پرسش  زير پاسخ دهيد؟(0.25 –شهريور 81)

      « اعصاب سمپاتيك چه اثري بر تعداد تنفس دارد»؟

30-ميلين در نرون هاي ميلين دار چه نقشي دارد؟( 0.5 –شهريور81و مرداد 81)

31- از وظايف دستگاه عصبي  ، پاسخ حركتي را توضيح دهيد؟(0.5 – مرداد 81)

32-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟(1 – مرداد 81)

   الف- نيكوتين در مغز مشابه كدام انتقال دهنده عصبي عمل مي كند؟

    ب-جسم پينه اي چيست؟

    ج- اعصاب پارا سمپاتيك چه اثري بر فشار خون دارند؟

    د- اعصاب سمپاتيك چه اثري بر تعداد تنفس دارند؟

33-    پتانسيل عمل را در نرون تعريف كنيد؟(0.5 – دي ماه 80)

34-    الف-  انعكاس را تعريف كنيد؟

       ب- سخت شامه از كدام بافت تشكيل شده است؟

       ج-بخش حركتي دستگاه عصبي محيطي از دو دستگاه تشكيل شده است، آنها را نام ببريد؟(1- دي ماه 80)

فصل سوم

1-جاي خالي را كامل كنيد. (0.25- خرداد83)

     ((بسياري از پاسخ هاي………از بدن مثل انعكاسها پس از تحريك گيرنده هاي درد شروع به كار ميكنند.))

 2-ساختار و عمل گيرنده هاي حسي پوست را بنويسيد.(1- دي ماه 82)

3-گيرنده هاي درد در چه شرايطي تحريك مي شوند و اهميت احساس درد چيست؟(0.75 –دي ماه 83)

4-چگونه مار زنگي در تاريكي مطلق با نهايت دقت مي تواند طعمه را شكار كند؟(0.75- دي ماه 83)

5-توضيح دهيد چه عاملي باعث مي شود كه خفاش هنگام پژواك سازي كر نشود؟(0.75 – شهريور 83)

6-گيرنده هاي كششي ماهيچه هاي اسكلتي جزكدام گيرنده ها هستند وبه چه محركي حساسند؟(0.75 – شهريور 83)

7- شكل زير يك جوانه چشايي را نشان ميدهد،

نام اجزاي شماره گذاري شده را با ذكر شماره

در پاسخنامه بنويسيد؟(0.5 – خرداد 83)

 

 

8- لايه هاي كره چشم انسان را به ترتيب از خارج به داخل بنويسيد؟(0.75 – خرداد 83)

9- هر يك از بخشهاي چشم پلاناريا را نامگذاري كنيد؟(1- دي ماه 82)

10- انواع گيرنده هاي نوري شبكيه چشم را نام ببريدو تفاوت عمل آنها را بنويسيد؟(1-دي 81،خرداد 82،دي 80)

11-پير چشمي چگونه ايجاد مي شود؟(0.75- خرداد 81و مرداد 82)

12- چشم جامي شكل چيست و در كدام جانور ديده مي شود؟(0.75- خرداد 81)

13- ساده ترين گيرنده نوري چه نام دارد ودر كدام جانور ديده مي شود؟(0.5 – دي ماه 81)

14- نقاشي در حال ترسيم يك منظره است،(0.5 خرداد 82)

      الف- وقتي به موضوع نقاشي خود نگاه مي كند چه تغييري در قطر عدسي چشم او ايجاد مي شود؟

    ب- در هنگام كشيدن طرح و نگاه كردن به صفحه نقاشي  ، عدسي چشم او چه تغييري مي يابد؟

15- در شكل زير هر يك از حروف «الف» و «ب» كدام بخش از چشم انسان را نشان مي دهد؟(0.5- شهريور 82)

16- هر يك از گيرنده هاي حسي زير توسط توسط چه عاملي تحريك مي شوند؟(1- شهريور 82)

   الف- گيرنده هاي درد                   

  ب- گيرنده هاي كششي ماهيچه اي اسكلتي

  ج- گيرنده هاي مكانيكي ديواره رگهاي خوني

17- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟(0.75- مرداد82)

     الف- نوع گيرنده هاي فشار خون كدامند؟

     ب- كدام بخش زبان بيشترين حساسيت را به تلخي نشان مي دهد؟

     ج- خط جانبي در كدام گروه از مهره داران وجود دارد؟

18-زجاجيه كدام بخش چشم را پر كرده است  و چه نقشي دارد؟(0.5 – شهريور 81)

19-استخوان هاي گوش مياني را نام ببريد و نقش آنها را بنويسيد؟(1- شهريور 81)

20- پس از ارتعاشات پرده صماخ توسط امواج صوتي چه اعمالي صورت مي گيرد تا پيام عصبي به مغز برسد؟( 1 – مرداد 81)

22-    شكل زير مناطق چشايي زبان را نشان مي دهد.

     هر يك از مناطق شماره گذاري شده به كدام مزه

     بيشترين حساسيت را نشان مي دهد؟(0.5- مرداد81)

 

23- هنگامي كه سر حركت مي كند، مجراي نيمدايره و سلول هاي مژكدار آن چگونه موقعيت سر را تعيين مي كنند؟(0.75- دي ماه 80)

فصل چهارم

1-هيپوتيروئيديسم در افراد بالغ چه عوارضي توليد ميكند؟(0.75 – دي 81وخرداد و دي ماه 83)

2- چنانچه فردي در دوران كودكي دچار كمبود هورمون تيروئيدي شود، چه اختلالاتي در بدن وي رخ مي دهد؟(0.75 – دي ماه 83)

3-گيرنده هاي هريك از هورمون هاي زير در چه بخشي از سلول هدف قرار دارد؟(0.75 –شهريور 83)

     الف- گلوكاگن                      ب- كورتيزول                        ج- تيروكسين

4-اصطلاح هورمون را تعريف كنيد؟(0.75–شهريور 83)

5-سه غده ترشح كننده هورمون را نام ببريد كه در مغز انسان مستقر باشند.(0.75- خرداد 83)

6-هر يك از هورمون هاي زير از كدام غده تشح مي شود؟(0.5- دي ماه 82)

    الف- گلوكاگن                                      ب- اپي نفرين

7- انواع هورمونهاي هيپوتالاموس كه به هيپوفيز پيشين مي رسندرا نام برده و نقش هر يك را بنويسيد؟(1-دي ماه 82)

8- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد: ( 1-خرداد 81)

   الف- كمبود كدام هورمون سبب مرض قند مي شود؟

   ب- چگونه مرض قند منجر به مرگ مي شود؟

9- گيرنده هاي هورمون در كدام بخش هاي سلول قرار دارندو جنس آنها معمولاً از چيست؟(0.75- خرداد 81)

10- به سؤالات زير پاسخ دهيد: ( 0.75- دي ماه 81)

     الف- چه عاملي موجب تحريك ترشح هورمون كلسي تونين مي شود؟

     ب- تاثير هورمون غده پاراتيروئيد روي سلول هاي استخواني چيست؟

11- پيك هاي شيميايي در دستگاه درون ريز و دستگاه عصبي از نظر عمل چه تفاوتهايي با يكديگر دارند؟(1- خرداد82)

12- هورمون هايي كه موجب افزايش قند خون مي شوند را نام ببريد.(0.5- شهريور 82)

13- در هر يك از موارد زير كدام هورمون نقش دارد؟(1-شهريور 82)

      الف- هنگام فشار هاي روحي مقدار آن در خون افزايش مي يابد.

     ب- در پاسخ به كاهش سديم خون ترشح مي شود.

     ج- در پاسخ به افزايش مقدار كلسيم خون ترشح مي شود.           

     د- به كمك AMP حلقوي ، بر سلول هدف تاثير مي گذارد.

14- جمله زير را كامل كنيد؟(0.5- مرداد 82)

     « هنگامي كه گلوكاگن به گيرنده ويژه خود منتقل مي شود…………فعال مي شود كه آدنوزين تري فسفات داخل سلول را به ……….كه يك پيك دومين

      است تبديل مي كند».

15- پاسخ صحيح پرسشهاي زير را بنويسيد:  (1- مرداد 82)

    الف- كار احتمالي هورمون ملاتونين در انسان چيست؟

   ب- در كدام نوع ديابت تعداد گيرنده هاي انسولين كم است؟

   ج- كدام هورمون باعث مي شود تا غلظت سديم خون افزايش يابد؟

   د- بالا بودن مقدار كلسيم در خون سبب تحريك ترشح كدام هورمون مي شود؟

16- كدام غده در بدن هم نقش برون ريز و هم نقش درون ريز دارد؟( 0.25 –شهريور 81)

17- دستوري كه هورمون به سلول هدف مي دهد به چه عواملي بستگي دارد؟( شهريور 81و خرداد 82)

18- به پرسش هاي زير پاسخ دهيد؟(1.5- مرداد 81)

      الف- مكانيسم خود تنظيمي منفي در تنظيم مقدار ترشح هورمون ها را توضيح دهيد؟

     ب- هورمون پارا تيروئيد ،براي افزايش كلسيم خون ،در استخوان و كليه چه عملي انجام مي دهد؟

     ج- علت ديابت شيرين نوع دو چيست؟

19- الف-گو اتر چيست؟(توضيح درباره گواتر لزم نيست)

       ب- بيماري ديابت شيرين را توضيح دهيد؟(علل بيماري لازم نيست) (0.75- دي ماه 80)

20- الف- گيرنده هورمونهاي تيروئيدي در كدام بخش از سلول قرار دارند؟

        ب- كلسي تونين چه اثري بر بافت استخواني دارد؟

        ج- كدام هورمون سديم خون را افزايش مي دهد؟ (0.75- دي ماه 80)

فصل پنجم

1-      با استفاده از جدول به سوالات زير پاسخ دهيد؟  (0.75- دي ماه 83)                      

الف- نسبت تقريبي پورين ها به پريميدين ها چقدر است؟                      

ب- آيا نسبت ها از اصل چارگف تبعيت مي كنند؟

 

2-ايوري و همكارانش چگونه معلوم كردند كه DNA ماده ي مسئول ترانسفورماسيون است؟(0.75- دي ماه 83)

3-درست يا غلط بودن عبارت هاي زير را بنويسيد؟(1 –شهريور 83)

   الف- بازهاي Aو G ، از نظر ساختار سه بعدي ، مكمل يكديگرند.

   ب- در باكتريها ، دوراهي هاي همانند سازي در چند نقطه بوجود مي آيند.

   ج-در هر كروموزوم انسان ، همانند سازي، در يك انتها شروع و در انتهاي ديگر ، پايان مي يابد.

   د- در يك رشته ي DNA ، هيچ محدوديتي براي تعداد و ترتيب بازها وجود ندارد.

4-يافته هاي چارگف در مورد مولكول DNA چه بود؟(0.5 –شهريور 83)

5-كدام باز تنها در ساختار DNA وجود دارد؟(0.25 – خرداد 83)

    الف- تيمين                       ب- يوراسيل                   ج- آدنين                     د- گوانين

6-جنس مواد آلي تشكيل دهنده نوكلئوزوم را بنويسيد؟(0.5  - خرداد 83)

7-ايوري با انجام چه آزمايشي دريافت كه پروتئين ها عامل ترانسفورماسيون نيستند؟(0.5 – دي ماه 82-خرداد 83)

8-شكل مقابل همانند سازي DNA را نشان مي دهد: ( 0.75 - خرداد 83)

    بخش هاي شماره گذاري شده را نام گذاري كنيد؟

پاسخ دهيد؟(1-دي ماه 82)

   الف- بازهاي پوريني و پريميديني چه تفاوتي دارند؟

   ب- بازهاي پريميديني مولكول DNA را نام ببريد؟

10-ساختمان DNA را بر اساس مدل واتسون و كريك  بنويسيد؟(1نمره- خرداد 81- مرداد 81-شهريور 82)

11- اجزاي يك نوكلئوتيد را بنويسيد.(0.75-دي ماه و شهريور 81)

12- ويرايش را تعريف كنيد؟(0.75-دي 81)

13- عبارتهاي زير را تعريف كنيد؟(1-خرداد 82)

   الف- دوراهي همانند سازي              

   ب- همانند سازي نيمه حفظ شده

14- جملات زير را با كلمات مناسب پر كنيد؟(0.5- شهريور 82)

    الف- در هنگام همانندسازي DNA  ، دو رشته به كمك آنزيم …………از هم جدا ميشوند.

    ب- همانند سازي DNA به كمك آنزيم………..صورت مي گيرد.

15- آزمايشي را بنويسيد كه گريفيث بر اساس آن نتيجه گرفت كه گپسول باكتري عامل مرگ موش ها نيست؟(0.75- مرداد 82)

16- پاسخ صحيح پرسشهاي زير بنويسيد.(0.75- مرداد 82)

    الف- اگر ترتيب بازهاي بخشي از يك رشته DNA به صورت CAG TAG  باشد ، ترتيب بازهاي رشته ديگر از چپ به راست كدام است؟

    ب- چرا مي گويند همانند سازي DNA به طريقه نيمه حفظ شده است.

    ج- دريك رشته پلي نوكلئوتيدي ،دو نوكلئوتيد از طريق كدام پيوند به هم متصل مي شوند؟

17- عبارتهاي زير بطور دقيق تعريف كنيد؟(1- مرداد 82)

   الف- نوكلئوزوم                                    ب- ژن(0.75- شهريور 81)

18- اهميت خاصيت ويرايشي DNA پليمراز را در فرايند همانند سازي بنويسيد؟(0.5- ديماه 80- شهريور 81)

19- نوكلئوتيد هاي سازنده DNA چه تفاوتي دارند؟(0.5- شهريور 81)

20-الف- ترجمه را تعريف كنيد؟                          ب- كدام آنزيم اشتباهات همانند سازي DNA  را تصحيح مي كند؟(1- مرداد 81)

21- RNA ناقل چه نقشي دارد؟(0.25- دي 80)

فصل ششم

1-در شكل روبرو ساختار يك كروموزوم نشان داده شده است. نام بخشهاي مشخص شده را بنويسيد.(0.5- دي ماه 83)

                                                                                                                                                                                                                           

2- ساختمان و عمل دوك تقسيم را بنويسيد.(0.75- دي ماه 83)

3-در مورد تقسيم ميتوز به سوالات زير پاسخ دهيد.( 0.75- دي ماه 83)                                                                                                          

   الف- در كدام مرحله ، كروموزم ها قابل رويت مي شوند؟       

   ب- در كدام مرحله، رشته هاي كروماتيني بوجود مي آيند؟

   ج- در كدام مرحله، دوك از بين مي رود؟

4-همانند سازي كلروپلاست ها در كدام مرحله  ي چرخه سلولي انجام مي گيرد؟(0.25 –شهريور 83)

     الف- G1             ب-G2                 ج- سيتوكينز                 د- ميتوز

5-به سوالات زير در مورد سرطان پاسخ دهيد؟(1–شهريور 83)

    الف- سرطان را تعريف كنيد؟

    ب- 3 مورد از مواردي را كه خطر ابتلا به سرطان را افزايش مي دهند را بنويسيد؟

6-فرمول كروموزومي   11+X  مربوط به اسپرم كدام جانور زير است؟(0.25 - خرداد 83)

   الف- پرنده                 ب- پروانه                 ج- خروس                 د- ملخ

7- اگر جهش ژني مانع توليد پروتئين هاي موثر در سيتوكينز شود پيامد آنرا بر چرخه سلولي بنويسيد؟(0.5- خرداد 83)

 8- شكل روبرو مربوط به يك باكتري است،بخش هاي مشخص شده را نامگذاري كنيد؟(0.75   - خرداد 83)

9-شكل زير مربوط به سلولي با 4=n2 كروموزوم است.(خرداد-81)

   الف- اين طرح مربوط به چه تقسيمي است؟

   ب- كدام مرحله از تقسيم سلولي را نشان مي دهد؟

   ج-به جاي AوB  نامهاي مناسب را در پاسخ نامه خود بنويسيد.

 

10- چرا تقسيم سلول هاي يوكاريوتي پيچيده تر از سلول هاي پروكاريوتي است؟(1- دي ماه 82)

11- هر يك از اعمال زير در كدام مرحله از ميتوز رخ مي دهد؟(1- دي ماه 82)

     الف- ناپديد شدن پوشش هسته                                             ب- حد اكثر فشردگي كروموزمها

     ج- رديف شدن كروموزوم ها در سطح استواي سلول                 د- جدا شدن كروماتيد ها

12- الف- كروماتيد را تعريف كنيد.                                ب- از انواع جهش ها جابجايي را توضيح دهيد؟(1- دي ماه 80)

13- الف- در مرحله G1 (از مراحل چرخه سلولي) چه عملي صورت مي گيرد؟

        ب- سرطان چيست؟

     ج- در مرحله متافاز ميتوز چه پديده اي رخ ميدهد.( 1- دي ماه 80)

14- به پرسش هاي زير پاسخ دهيد:( 0.75-خرداد 81)

     الف- جهش حذفي را تعريف كنيد.

     ب- اين جهش از نظر ژنها چه تاثيري بر سلول جديد دارد؟

15-مراحل تقسيم ميتوز را از آغاز تا پايان بنويسيد.( 1-دي ماه 81)

16-در مورد چرخه سلولی به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1-دی 81)

   الف- همانند سازی          DNA در کدام مرحله از چرخه سلولی رخ می دهد؟

   ب- سیتوکینز چیست؟

   ج-همانند سازی سانتریول ها در چه مرحله ای انجام می شود؟

   د- نقاط وارسی چست؟

17- به سوالات زیر پاسخ دهید؟(0.5- خرداد 82)

  الف- جهش را تعریف کنید؟

  ب- چه عاملی باعث شده است تا یک کروموزوم انسانی با سرعت همانند سازی کند؟

18- درستی یا نادرستی جملات زیر را بنویسید؟(0.5- خرداد 82)

    الف- سانتریول ها ورشته های دوک هر دو از لوله های توخالی ساخته شده اند.

   ب- جنس سانتریول ها و رشته های دوک با هم فرق دارد.

19-به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1-شهریور 82)

    الف- DNA در کدام مرحله از چرخه سلولی همانندسازی می کند؟

    ب- کدام دسته از سلول ها سانتریول ندارند؟

   ج- علت کشیده شدن کروماتید ها به قطبین در آنافاز چیست؟

   د- در سلول های گیاهی کدام اندامک به طور موثر در ساخت دیواره سلولی عمل می کند؟

20- به سوالات زیر پاسخ دهید؟(0.5-شهریور 82)

    الف- ساده ترین تقسیم در چه موجوداتی دیده می شود؟ 

    ب- چه سلول هایی هسته سازمان یافته دارند؟

21- تعیین کنید که :  (1- مرداد 82)

   الف- ملخ نر چند کروموزوم آتوزوم و چند کروموزوم جنسی دارد؟

   ب- تشکیل دوک تقسیم و جدا شدن کروماتید های خواهری هریک در کدام مرحله از میتوز رخ می دهد؟

22- الف- در کدام جانور نر، الگوی کروموزم ای جنسی XO است؟

      ب-در کدام موجودات زنده ، جانور نر کروموزم های جنسی XX دارد؟(0.5- شهریور 81)

23- در سلول های ماهیچه ای مخطط تقسیم سلولی چگونه است. ونتیجه این تقسیم چیست؟(0.75- شهریور 81)

24-الف- سیتوکینز در سلول های جانوری چگونه انجام می شود؟

      ب- شکل زیر کروموزم های غیر همتا را نشان می دهد ، پدیده جابجایی را در این کروموزم ها با رسم شکل نشان دهید؟(1- مرداد 81)

                                                                                                                                                                                    

25- در پروفاز میتوز چه اعمالی صورت می گیرد؟( 1- مرداد 81)

 

فصل هفتم

 

1-كاريوتيپ را تعريف كنيد و يك مورد استفاده آنرا بنويسيد؟.(0.75- مرداد 82- دي ماه 83)

2-هريك از موارد زير در كدام چرخه زندگي مشاهده مي شود؟.(0.75- دي ماه 83)

      الف- گامتها از طريق تقسيم ميوز بوجود مي آيند.

      ب- سلول زيگوت تقسيم ميوز انجام مي دهد.

      ج- در مرحله ديپلوئيدي هاگ توليد مي شود.

2-      به پرسش هاي زير درباره تقسيم ميوز پاسخ دهيد. (1 –شهريور 83)

    الف-شكل مقابل چه مرحله اي از ميوز را نشان مي دهد؟

    ب- تتراد در چه مرحله اي از ميوز تشكيل مي شود؟

     ج- نحوه تشكيل تتراد چگونه است؟

4-اهميت تقسيم ميوز را بنويسيد؟(0.75 –شهريور 83)

5-در متافاز I چه پديده اي رخ مي دهد؟( 0.5 –شهريور 83)

6-ضرورت هاپلوئيد بودن گامت ها چيست؟(0.5 –شهريور 83)

7- بكرزايي چيست و چه تفاوتي با كلون كردن دارد؟(0.75 – خرداد 83)

8-چرا در فرايند تخمك زايي ، سيتوكينز سيتوپلاسم را به طور نامساوي تقسيم مي كند؟(0.75 –خرداد 81- خرداد 83)

9- هاگ چیست و به چه طریق تولید می شود؟(0.75- خرداد1 8)

10- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1- دی ماه 81)

    الف- پدیده جدا نشدن کروموزم ها را توضیح دهید؟

   ب- این پدیده در صورت وقوع ، مربوط به چه مرحله ای از میتوز است؟

11-  به پرسشهای زیرپاسخ دهید؟(1- خرداد 82)

    الف- در کدام مرحله از تقسیم سلول   ، سانتریول ها همانند سازی می کنند؟

   ب- با ورود سلول به مرحله میتوز ، سانتریول ها چه وضعیتی پیدا می کنند و نتیجه این عمل چیست؟

12- شکل زیر یکی از مراحل میوز را نشان می دهد:(0.75- خرداد 82)

    الف- نام این مرحله را بنویسید.

    ب- شکل مرحله بعدی را رسم کنید.

   ج- پس از پایان تقسیم، هر یک از سلول های حاصل چند کروموزوم خواهند داشت.

13-در یک سلول دیپلوئید 20 کروموزومی ، یک تقسیم میوز و سپس سه تقسیم میتوز صورت می گیرد. تعداد سلول های حاصل و تعداد کروموزم های هر سلول را بدست آورید.(0.5 – خرداد 82)

14- در چرخه سلولی مربوط به میوز ، در کدام مراحل کروموزم ها تک کروماتیدی هستند؟( 0.75- خرداد 82)

15- سلولی فرضی با 6=n2  وارد میوز می شود.به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1- شهریور 82)

    الف- چند تتراد در این سلول تشکیل می گردد؟                                    ب- تتراد ها در کدام مراحل میوز ایجاد می شوند؟

   ج- در پایان میوز I چند سلول بوجود می آید؟                                        د- تتراد ها در کدام مرحله میوز ایجاد می شوند؟

16- شکل یک سلول فرضی با 4=n2 کروموزمی را در مرحله متافاز میتوز و متافاز I میوز  رسم کنید؟(0.5- شهریور 82)

17- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(0.5- مرداد82)

    الف- در آنافاز I میوز چه عملی صورت می گیرد؟

    ب- ویژگی کروموزم ها در این مرحله را بنویسید؟

18- اگر نحوه استقرار کروموزم ها در متافاز  I سلولی فرضی، مطابق شکل روبرو باشد

     از تقسیم کامل این سلول چند نوع گامت حاصل می شود .چرا؟(0.5-  مرداد82)

 

 

19- کدام سلسله (فرمانرو) ی جانداران ، فاقد چرخه زندگی است.و در چرخه زندگی هاپلوئیدی ، کدام سلول تقسیم میوز انجام می دهد؟(0.5-  مرداد 82)

20- الف- اگر یکی از سلول های انسان ؛ میوز انجام دهد پس از پایان میوز I هر سلول جدید دارای چند کروموزوم خواهد بود؟

      ب- تفاوت کروموزم های سلول حاصل از میوز I و میوز II را بنویسید؟(0.75- شهریور 81)

21- انواع چرخه های زندگی در یوکاریوت ها را نام  ببرید؟( 0.75- شهریور 81)

- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1.5-مرداد 81)

    الف- در پایان تلوفاز I میوز ،ساختار و تعداد کروموزمها، در هر یک از سلول های حاصل چگونه است؟

    ب- اسپروفیت چیست؟

    ج- از انواع تولید مثل غیر جنسی به دو مورد اشاره کنید؟

23- الف- تقسیم میوز را تعریف کنید؟

       ب- کدام پدیده منجر به پیدایش نشانگان داون می شود؟( 0.75- دی 80)

24- الف- تولید مثل غیر جنسی به روش قطعه قطعه شدن در اسپروژیر را توضیح دهید.

       ب- گامتوفیت چیست؟ ( 0.75-دی 80)

فصل هشتم

 1-      از آميزش آزمون موش سياه با يك موش قهوه اي ، همه موشهاي حاصل سياه رنگ  شده اند: .(0.75- دي ماه 83)

      الف- كدام صفت غالب است؟

      ب- صفت غالب خالص است يا ناخالص؟ دليل خود را بيان كنيد.

2-      به پرسشهاي زير پاسخ دهيد.(0.75- دي ماه 83)

    الف- مشاهدات نايت از آميزش گياهان نخود فرنگي گلبرگ سفيد و گلبرگ ارغواني چه بود؟

   ب- آزمايش هاي مندل چه تفاوتي با كارهاي نايت داشت؟

3-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد: (1 -شهريور 83)

     الف- تفاوت گلبولهاي قرمز ، در افراد مبتلا به تالاسمي ماژور و تالاسمي مينور در چيست؟

     ب- آميزش دي هيبريدي ، چه نوع آميزشي است؟

4-اگر پدر و مادري سالم ، داراي فرزندي مبتلا به تالاسمي ماژور باشند:  (1 –شهريور 83)

الف-ژنوتيپ پدر و مادر را تعيين كنيد.

ب- با محاسبات ژنتيكي احتمال آنكه فرزند بعدي اين خانواده ، پسري مبتلا به تالاسمي ماژور باشد را بدست آوريد.

          ژن فرد سالم:C                         ژن تالاسمي:c

5-با توجه به دودمانه مقابل استدلال كنيد كه صفت مورد نظر غالب است يا مغلوب؟(0.5 – خرداد 83)

6-هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد؟   (0.75   - خرداد 83)                                                                                                                                 

    الف- هترو زيگوس                                      ب- الل                       ج- ژنوتيپ

7- مادري با گروه خوني AB و پدري با گروه خوني A ، دختري با گروه خوني B دارند. با ذكر دليل ، ژنوتيپ پدر را بنويسيد.(0.75 - خرداد 83)

8-الف- از انواع رابطه بین آللها ، هم توانی را تعریف کنید؟

     ب- در چه صورت ، فرزندی مبتلا به تالاسمی ماژور متولد می شود؟(1- دی ماه 80)

9- الف- این اصطلاحات را تعریف کنید؟        1- الل                     ب- ژن مغلوب

     ب- قانون تفکیک ژنها را بنویسید؟(1- دی ماه 80)

10- در یک گیاه نخود فرنگی ،رنگ ارغوانی گل،(R) نسبت به رنگ سفید(r) و بلندی ساقه (A)نسبت به کوتاهی(a)آن غالب است.

      الف- فنوتیپ هر یک از ژنوتیپ های زیر را در این گیاه مشخص کنید؟  1-AaRr       2-aarr

     ب- ژنوتیپ های احتمالی گیاه ساقه بلند گل سفید را بنویسید.(1- مرداد 81)

11- الف- قانون تفکیک ژن ها را بنویسید؟

       ب- چه تفاوتی بین همتوانی صفات و صفات غالب ناقص وجود دارد؟(1- مرداد 81)

12- زنی ناقل هموفیلی و مبتلا به تالاسمی مینور با مردی سالم از نظر هموفیلی ولی مبتلا به تالاسمی مینور ازدواج می کند.احتمال بوجود آمدن پسر مبتلا به هموفیلی و

       و تالاسمی ماژور در این خانواده چقدر است؟(1.5- خرداد 81)

13- قانون جور شدن مستقل ژنها را بنویسید.(0.5-خرداد 81)

14- آمیزش آزمون چیست؟(0.75-دی 81)

15- از آمیزش نخود فرنگی پابلند دانه صاف که در هر دو صفت خالص است با نخود فرنگی پا کوتاه دانه چروکیده ،ژنوتیپ و فنوتیپ افراد نسل اول (F1) را   بنویسید.(با نوشتن راه حل) (0.75- دی ماه 81)                                              پاکوتاه=l        پا بلند=L             دانه چروکیده= a          دانه صاف=A 

16- از خود لقاحی نخود فرنگی دانه زرد (Aa)تقریبا چند درصد دانه های حاصل سبز خواهند بود.(0.25- خرداد 82)     1- 25       2- 50     3- 75     4- 100

17- از آمیزش لاله عباسی گل قرمز با لاله عباسی گل سفید، نسل اول همگی گل صورتی شده اند.حال اگر گل صورتی های نسل اول ، عمل خود لقاحی انجام دهند،

       انواع ژنوتیپ های حاصل از این آمیزش را با محاسبات ژنتیکی بنویسید.( 1- خرداد 82)                           الل سفید رنگ=W        الل قرمز رنگ= R      

18- در یک گیاه نخود فرنگی آلل های P  و   p وآلل های A  و a  به ترتیب بیانگر صفات گلبرگ ارغوانی ، گلبرگ سفید دانه صاف و دانه چروکیده می باشد.

      فنوتیپ هر یک از ژنوتیپ های زیر را بنویسید.(1- شهریور 82)

   الف- PPAA                   ب-  Ppaa                 ج-   ppAa                  د- ppaa

19- در نوعی خرگوش ژنوتیپ های WW  رنگ سفید،  BB رنگ سیاه ،و   BW رنگ خاکستری ایجاد می کند.حال اگر دو خرگوش با ژنوتیپ هایBW   ، BW    را با هم آمیزش دهیم:

      الف- ژنوتیپ های جدید در فرزندان را مشخص کنید.

     ب- با استفاده از محاسبات ژنتیکی ، ژنوتیپهای جدید در فرزندان را مشخص کنید.(1- شهریور 82)

20- در خانواده ای  مادر گروه خونی AB و پدر گروه خونی   A وپسر گروه خونیB  دارند.تعیین کنید: (1- مرداد 82)

     الف- ژنوتیپ پدر              ب- نسبت فرزندان ناخالص          ج- احتمال دختری با گروه خونی B

21- با توجه به دودمانه (شجرنامه) مقابل به پرسش های زیر پاسخ دهید:(1- مرداد 82)

      الف- بیماری غالب است یا مغلوب                                                                                                  

       ب- بیماری وابسته به جنس است یا آتوزومی

       ج- فرد شماره 1 خاص است یا ناخالص                                                                                                

      د- با توجه قسمت ب ، این دودمانه چگونگی وراثت کدام بیماری را نشان می دهد؟                                                     

22- گل یک گیاه نخود فرنگی ، دارای گلبرگ های ارغوانی ( فنوتیپ غالب می باشد.برای مشخص کردن ژنوتیپ این گل چه راهی را پیشنهاد می کنید.

        (جواب را با استدلال ژنتیکی بیان کنید.)(1- شهریور 81)

23- به سوالات زیر در مورد صفت سه آللی گروههای خونی پاسخ دهید.(1- شهریور 81)

      الف- برای این صفت چند نوع ژنوتیپ در افراد می توان انتظار داشت.

      ب- چرا افرادی که ژنوتیپ I I  دارند،گروه خونی AB  خواهند داشت؟

      ج- افرادی که گروه خونی A دارند (فنوتیپ A)چه ژنوتیپ هایی ممکن است داشته باشند؟

فصل نهم

 

1-هر يك از بافتهاي زير چند n كروموزوم هستند.( 1 - دي ماه 83- شهریور 82)

       الف- آندوسپرم                ب- بافت خورش                     ج- آلبومن                           د- پوسته دانه

2- به سوالات زير پاسخ دهيد.

    الف- آب  و مواد معدني گياهان آوند دار از چه طريقي از ريشه به ساير نقاط گياه منتقل مي شود؟(0.5 - دي ماه 83)

    ب- چرا خزه گيان را گياهان بدون آوند مي نامند ؟

3-      پيوند زدن چگونه انجام مي شود؟ (0.5- دي ماه 83)

4-      با ذكر دليل بگوييد آيا اين گفته كه:  « تخمك در گياهان نهان دانه همان گامتوفيت ماده است» صحت دارد؟(0.5 – دي ماه 83)

5-سلول تخم زاي خزه در چه محلي از گياه وجود دارد؟( 0.25  –شهريور 83)

    الف- آركگن                       ب- هاگدان                     ج- پروتال                    د- آنتريدي

6-پروتال سرخس از رشد كدام سلول توليد مي شودوچه ويژگي هايي دارد؟( 1 –شهريور 83)

7- انواع گياهان بي دانه را نام ببريد؟(0.5 –شهريور 83)

8- سلول هاي دانه گرده رسيده نهاندانگان را نام ببريد و نقش آنها را بنويسيد.( 1 – خرداد 83)

9-در رابطه با خزه به سؤالات زير پاسخ دهيد:( 1 - خرداد 83)

   الف- سلول تخم از تركيب كدام سلول ها توليد مي شود؟

   ب- تخم در كدام بخش از گامتوفيت پديد مي آيد؟

   ج- از رشد تخم چه بخشي بوجود مي آيد؟

10- طرح زیر مربوط به چرخه زندگی کدام گیاه است؟ به جای علامت سوال کلمه مناسب کدام است ؟(0.5-  مرداد82)

 

      آرکگن                                          میتوز                      ؟

      آنتریدی           پروتال                هاگ             هاگدان                   اسپروفیت مستقل

                                                                                                                                                                                          

11- شکل روبرو قسمتی از چرخه زندگی سرخس را نشان می دهد.(1- مرداد 81)                                      

الف-  شماره های 1و2 را در برگ امتحان نام گذاری کنید؟                                                               

ب- شماره های 3و4 کدام نوع تقسیم سلولی را معرفی می کنند؟                                                                                                     

                                            

12- شکل قسمتی از چرخه زندگی خزه را نشان می دهد.( 1- شهریور 82)

                                             

  الف- شماره های 1و2 را در برگ امتحانی نام گذاری کنید.

                                                                                                 

   ب- شماره های 3 و 4 کدام تقسیم سلولی را معرفی می کند.

 

13-به جای علامت سوال کلمات مناسب قرار دهید.(0.5- خرداد 82)

      الف- گامتوفیت خزه                      آنتریدی                      ؟

      ب- پروتال سرخس                    ؟                   تخم زا

14- شکل زیر دانه کاج را نشان می دهد.                                                                                                                         

     اجزای شماره گذاری شده را در برگ امتحانی نام گذاری کنید؟(1- خرداد 82)                                                           

15-   اجزای ساختمانی بخش گامتوفیتی خزه را نام ببرید.(0.75- دی 81)                                                                       

16- سلول تخمزا در تخمک باز دانگان چگونه تشکیل می شود؟(1.25- دی ماه 81)

17- اصطلاحات زیر را در سرخس تعریف کنید؟(0.5-خرداد 81)

     الف- هاگینه                                             

      ب- برگ شاخه

18- در شکل مقابل بخشهای مشخص شده را نام گذاری  کنید؟( 0.75- خرداد 81)

 

19 – برای تکثیر گیاه برگ بیدی و گیاه بنفشه آفریقایی از کدام بخش رویشی استفاده می شود.(0.5 – مرداد 82)

20- اجزای ساختمانی دانه گرده نهان دانگان را بنویسید؟(0.75- خرداد 81)

21- پاسخ سوالات زیر را بنویسید؟(1- مرداد 82)

       الف- در دانه گیاه گندم و دانه کاج بافت حاوی مواد غذایی کدام است؟

      ب- گلهای بید و گلهای گل ستاره ،چگونه گرده افشانی میشوند؟

22- تخمک نهانانگان از چه بخش هایی تشکیل شده است؟(0.75- شهریور 81)

23- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1.25- شهریور 81)

     الف- نحوه تشکیل سلول جنسی نر را در خزه بنویسید؟

      ب- چگونگی رسیدن سلول جنسی نر به سلول تخمزا(گامت ماده) را در خزه توضیح دهید.

24-  الف- سلول های درون دانه گرده نهان دانگان را نام ببرید؟ ب- لپه را تعریف کنید؟(1- دی ماه 80)

25- شکل روبرو قسمتی از چرخه زندگی سرخس را نشان می دهد: اجزای شماره گذاری

      شده را با ذکر شماره در  برگه  امتحانی نامگذاری کنید.(1- دی ماه 80)

 

فصل دهم

1-تمايز يك سلول نتيجه چه تغييراتي در آن مي باشد؟(0.5 – دي ماه 83)

2-با ذكر مثال بنويسيد كه از همجوشي پروتو پلاست ها براي ايجاد چه گياهاني استفاده مي شود؟(0.75 – دي ماه 83)

3-در هر دسته آوندي ،كامبيوم آوندي در كجا تشكيل مي شودوبه سمت درون و بيرون ساقه ، چه بافت هايي را مي سازد؟(0.75 – دي ماه 83)

4-مفهوم زيستي اين جمله را بنويسيد«رويان درون دانه زندگي نهفته دارد». (0.5 –شهريور 83)

5-انواع گياهان را از نظر طول عمر  ، نام ببريد.(0.75 -شهريور 83)

6-كامبيوم آوندساز در چه قسمتي از ساقه قرار گرفته و از فعاليت آن به طرف داخل و خارج ، چه آوندهايي حاصل مي شود؟(0.75 –شهريور 83)

7- در جريان رويش دانه لوبيا ، قلاب از كدام بخش رويان حاصل مي شود و چه نقشي دارد؟( 1 – خرداد 83)

8-مريستم هاي پسين در چه بخش هايي از گياهان چوبي به وجود مي آيند و چه نقشي دارند؟( 1- خرداد 83)

 9- تروپیسم ( گرایش) را تعریف کرده و سه مثال از تروپیسم ( گرایشها ) ی متداول را بیان کنید.(1-خرداد 81)

10- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1- خرداد 81)

     الف- ژیبرلین ها در گیاه چه نقشی دارند؟

     ب- کاربرد اکسین ها در کشاورزی چیست؟

11- شرایط محیطی که باعث افزایش اتیلن در گیاه می شوندکدامند؟(1- دی ماه 81)

12- خفتگی دانه یعنی چه؟چه عواملی سبب رفع  حالت خفتگی دانه می شوند؟( 1- دی ماه 81)

13- به پرسش های زیر پاسخ دهید:( 1- خرداد 82)

      الف- مریستم های نخستین در چه بخش هایی از گیاه وجود دارند؟

       ب- در ساختار نخستین ، رشد قطری ریشه وساقه از چه طریقی صورت می گیرد؟

       ج- بافت های نخستین را تعریف کنید؟

14-  دو راه برای رفع خفتگی دانه ها پیشنهاد کنید.و در هر مورد چگونگی رفع خفتگی را توضیح دهید.(1-  خرداد 82)

15- سلول های حاصل از مریستم های نزدیک به نوک ریشه ، چهار گروه متمایز بافتی را بوجود می آورند.آنها را نام ببرید.(1- شهریور 82)

16- در هریک از موارد زیر از کدام هورمون گیاهی استفاده می شود؟ (1- شهریور 82)

     الف- زودرس کردن میوه ها           ب-  ریشه دار کردن قلمه ها            ج-شادابی شاخه های گل              د- رفع خفتگی دانه ها

17- محرک های رشد گیاهان کدامند؟و از کدام هورمون برای ریشه دار کردن قلمه ها استفاده می شود؟( 1- مرداد 82)

18- مریستم های پسین ساقه گیاه کدامند؟و هر یک در چه بخشی از ساقه بوجود می آیند؟( 1- مرداد 82)

19- چرا بریدن سر شاخه های گیاهان، (هرس کردن) سبب پر شاخه و برگ شدن آن ها می شود؟( 1- شهریور 81)

20- مریستم های پسین در چه بخشهایی از گیاهان چوبی به وجود می ایند و چه نقشی دارند؟(1- شهریور 81)

21- پاسخ دهید؟(1- دی ماه 80)

      الف- یک هورمون محرک رشد را در گیاهان نام ببرید.

      ب- نوردورگی را تعریف کنید؟

      ج- آبسزین چگونه تعادل آب در گیاه را تنظیم می کند؟

22- الف- هویج از نظر طول عمر چه نوع گیاهی است؟

       ب- چه بخش هایی از گیاه ، ساختار نخستین را تشکیل می دهند؟(1- دی ماه 80)

23- الف - اصطلاح نمو در زیست شناسی چه مفهومی دارد؟

       ب- پروتوپلاست چیست؟( 1- مرداد 81)

24- الف- اکسین چگونه باعث خمیدگی ساقه به سمت نور می شود؟

        ب- یکی از هورمون هایی که موجب ریزش برگ می شوند را نام ببرید؟( 1- مرداد 81)

فصل یازدهم

1-هر يك از هورمون هاي LHو FSH چه تاثيري بر اعمال بيضه ها دارند؟(مرداد81-  دي ماه 83)

2-به پرسش هاي زير پاسخ دهيد؟(0.75 – دي ماه 83)

   الف- چه عاملي موجب ورود تخمگ از تخمدان به لوله فالوپ مي شود؟

   ب- چه عواملي موجب حركت تخمك از لوله فالوپ به سمت رحم مي شوند؟

3-لقاح داخلي در چه گروههايي از جانوران ديده مي شود؟(0.75 – دي ماه 83)

4-تفاوت اندازه سلول تخم پرندگان و پستانداران را با ذكر مثال بنويسيد.(1.5-شهريور 83)

5-اعمال بيضه توسط كدام هورمونها تنظيم ميشود؟(0.5 –شهريور 83)

6-به سوالات زير پاسخ دهيد: ( 0.5 - خرداد 83)

   الف- منظور از بلوغ نهايي اسپرم چيست؟

   ب-بلوغ نهايي اسپرم در چه بخشي از بيضه صورت مي گيرد؟

7- وظايف دستگاه توليد مثلي در زن را بنويسيد؟(0.75 – خرداد 83)

8- هر يك از منحني هاي «الف» و «ب» مربوط به كدام هورمون تخمداني است؟(0.75- خرداد81

     در قسمت «ج» در چرخه تخمداني چه واقعه اي رخ مي دهد؟                                  - خرداد 83)

 

 

9- هر يك از وقايع زير تحت تاثير چه هورمون هايي صورت مي گيرد؟

      الف- ضخيم و پر خون شدن ديواره رحم                                   

       ب- حفظ ديواره رحم                     

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

 

 

10- با توجه به شکل زیر به سوالات پاسخ دهید. (1- خرداد   82)          (شکل رحم در زنده زا)                                                                                                                                          

   الف- شکل نشان دهنده چه نوع تولید مثل جنسی در جانوران است.                                         

   ب- بخش مشخص شده را نامگذاری کنید.

   ج- این نوع تولید مثل، در کدام گروه از جانوران مشاهده می شود.                                                                                          

                                                                                                                                                                                

11- اندوخته غذایی تخمک به طور عمده از چه موادی است؟(0.5-خرداد 81)

12- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(0.75-خرداد81)

      الف- جفت چگونه ایجاد می شود؟

      ب- وظیفه جفت چیست؟

13- چه عواملی موجب اختلال در اسپرم زایی می شود؟(0.5- دی ماه 81)

14- در دوزیستان:    (1- دی ماه 81)

        الف- لقاح داخلی است یا خارجی؟                               ب- نحوه انجام لقاح در دوزیستان چگونه است؟

15- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1- دی ماه 81)

       الف-تنظیم بلوغ گامت ها و تشکیل جسم زرد ، در کدام یک از مراحل چرخه تخمدان رخ می دهند؟

       ب- از جسم زرد چه هورمون هایی ترشح می شوند؟

16- اسپرم و تخمک ها را از نظر اندازه و تحرک با یکدیگر مقایسه کنید؟(1- خرداد 82)

17- پرده های اطراف رویان را نام ببرید و نقش هر یک را بنویسید؟( 1- شهریور 82)

18- به سوالات زیر پاسخ دهید؟( 0.5- شهریور 82)

     الف- یک نمونه از جانورانی که لقاح خارجی دارند نام ببرید؟

     ب- اولین مهره دارانی که تخم گذاری در خشکی را آغاز کردند کدام گروه می باشند؟

19- مقدار کدام هورمون هیپوفیزی در نیمه چرخه جنسی افزایش می یابد. وئنتیجه آن چیست؟( 0.5- شهریور 82)

20- نقش اپی دیدیم در دستگاه تولید مثلی مرد چیست؟(0.5- مرداد 82)

21- اندوخته غذایی تخمک جانوران ، مخلوطی از کدام مواد است؟( 0.5- مرداد 82)

22- در حدود چند روز بعد از لقاح، بلاستوسیت به جداره رحم متصل می شود. و این عمل چه نامیده می شود؟(0.5- مرداد 82)

23- طرح مقابل منحنی مقدار تغییرات هورمون های

هیپوفیز پیشین و فولیکول های تخمدان را نشان می دهد.

نام هورمون های الف و ب را بنویسید؟(0.5- مرداد 82)

 

24- جسم زرد چیست و تحت تاثیر چه هورمونی تشکیل می شود؟ (0.75- شهریور 81)

25- هورمون های هیپوفیزی موثر در فعالیت غدد جنسی کدامند؟اثر هر کدام را در جنس نر بنویسید.( 1- شهریور 81)

26- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1- مرداد 81)

     الف- از جسم زرد چه هورمون هایی ترشح می شود؟

     ب- در کدام مرحله از دوران زندگی زن ،گامت های نابالغ تقسیم خود را آغاز می کنندودر چه مرحله ای از میوز I  این تقسیم متوقف می شود؟(1 – مرداد 81)

27-  به چه دلیل میزان اندوخته در تخمک پرندگان ( در مقایسه با پستانداران) بسیار زیاد است؟(0.5- مرداد 81)

28- الف- تخمک گذاری را تعریف کنید؟

      ب- بلاستوسیت چیست؟             ج- جفت را تعریف کنید؟(1- دی ماه80)

29- الف-  LH چه اثری بر بیضه دارد؟

       ب- استروژن چه اثری بر فولیکول دارد؟

       ج- اووم چیست؟

       د- پروستات چه ماده ای ترشح می کند؟ ( 1- دی ماه 80)

 

نمونه سوالات تشریحی نهایی زیست سوم دبیرستان

فصل اول

1-اينتر فرون چيست ؟ چه عملي انجام ميدهد؟(1-دي 81)

2-پلاسموسيتها چگونه بوجود مي آيند ودر مبارزه با ميكروبها چه نقشي دارند؟(1-دي81)

3- چرا پاسخ ايمني هومورال ،در برخورد مجدد با يك آنتي ژن خاص شديدتر است؟(1-شهريور82)

4-انواع روشهاي دفاع غير اختصاصي، در بي مهره گان را، نام ببريد.(1-شهريور82)

5-لنفوسيتها از چه سلولهايي منشاء ميگيرندودر چه نوع دفاعي نقش دارند؟(0.5- خرداد82)

6-جاي خالي جملات زير را  با كلمات مناسب پر كنيد(0.5-خرداد 82)

     الف- ماستوسيتهاي موجود در بافتها ، مشابه……………موجود در خون هستند.

    ب-عامل مولد بيماري ايدز………..است.

7- جمله صحيح را مشخص كنيد:( 0.25-خرداد82)

   الف- واكسن ايمني فعال ايجاد ميكند، زيرا دستگاه ايمني تحريك ميشود ودر مقابله باميكروب ،پادتن و سلول خاطره اي را بوجود مي آورد.

   ب- اغلب آنتي ژنها مولكولهاي پروتئيني يا ليپيدي هستند كه در سطح باكتريها و ويروسها قرار دارند.

   ج- در دفاع اختصاصي گروهي از گلبولهاي سفيد به نام لنفوسيتها و نوتروفيل ها وجود دارند.

   د-پروتئين هاي مكمل در برخورد با ميكروب غير فعال شده وساختارهاي حلقه مانندي ايجاد ميكنند كه موجب ايجاد منافذي در غشاء شده و باعث نشت مواد

      درون سلول به خارج و سرانجام مرگ مي شود.

8- دو روش غير فعال شدن آنتي ژنها توسط پادتنها را توضيح دهيد؟(0.75-خرداد 82)

9- تيموس در كدام قسمت بدن واقع شده و چه نقشي در سيستم ايمني دارد؟(0.5-خرداد 81)

10-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد:

     الف-  چرا يك روش دفاع در برابر ميكروبها را روش غير اختصاصي ناميده اند؟(0.5خرداد 81ودي ماه83)

     ب- كدام گروه از گلبولهاي سفيددر دفاع اختصاصي نقش دارند؟(0.5-خرداد 81و دي ماه83)

11- ماستوسيتها به كدام سلولهاي خوني شباهت دارندو چه ماده اي ترشح ميكنند؟(0.5-خرداد 81)

12- سلولها ي Tكشنده باتوليد كدام پروتئين، منافذي درسلولهاي سرطاني بوجودمي آورند وموجب مرگ آنها ميشوند؟(0.25-مرداد 82)

13-طي مراحل بروز آلرژي، پادتن هاي موجود در سطح ماستوسيتها، توسط كدام سلولها ساخته ميشوند؟(0.25-مرداد 82)

14- اينتر فرون را كدام سلولها ميسازند؟ اين ماده چگونه موجب مقاومت سلولهاي سالم در برابر ويروسها ميشود؟(0.5-مرداد 82)

15-دو نوع ماده ذكر كنيد كه در گياهان فعاليت ضد ميكروبي دارند؟(0.5-مرداد 82)

16-فاگوسيتها شامل كدام سلولها ميباشند؟(0.5-مرداد 82)

17- در بيماري اسكلرز متعدد(MS)   به چه علت فعاليت سلولهاي عصبي اختلال پيدا مي كند؟(0.5-شهريور 81)

18- روشهاي اصلي انتقال بيماري ايدز را بنويسيد؟(0.75-شهريور 81)

19- پادتن ها به چه روشي آنتي ژنها را غير فعال ميكنند .توضيح دهيد.(0.75-شهريور 81)

20- الف- التهاب را تعريف كنيد؟    ب- نحوه عمل پروتئين هاي مكمل در برخورد با ميكروب را بنويسيد؟( 1-شهريور 81)

21- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟( 1- شهريور 81)

      الف-ايمني فعال از چه راههايي در بدن بوجود ميآيد؟

      ب- علت پس زدن عضو پيوند شده چيست؟

22 -الف- چرا دفاع غير اختصاصي به اين نام خوانده ميشود؟

       ب-پروتئين هاي مكمل چگونه عمل ميكنند؟{ا-دي ماه 80)

23-    الف- در ايمني هومورال كدام لنفوسيت شركت دارد؟

        ب- اينتر فرون چيست؟

        ج- ايمني فعال را تعريف كنيد. (1-ديماه 80)

24-    مراحل بروز آلرژي ،كه با توجه به شكل نامگذاري شده را نام ببريد.(1-دي ماه 82و83)

 

 

 

25-     الف- چرا يك روش دفاع در برابر ميكروب ها را دفاع اختصاصي ناميده اند؟(0.5-دي ماه 82)

         ب- كدام گروه از گلبولهاي سفيد در دفاع  غيراختصاصي نقش دارند؟ (0.5-دي ماه 83)

26-    دفاع اختصاصي در مورد ميكروبهاي مختلف چگونه عمل مي كند؟(0.5-خرداد 83)

27-    چرا اشك و بزاق خاصيت ضد عفوني كننده دارند؟(0.5- خرداد 83)

28-    محل تكامل لنفوسيتهاي نابلغ در بدن ، چه مناطقي است؟(0.5- خرداد 83)

29-    نمونه هايي از دفاع غير اختصاصي ، در اسفنج ها ونرم تنان را بنويسيد.(0.5-خرداد 83)

30-    با كلمات مناسب جاهاي خالي را پر كنيد؟( 1- شهريور 83)

    الف- اولين دفاع بدن در برابر هجوم ميكروب، از نوع………. است.

     ب- بدنبال خراش و بريدگي ، نوعي پاسخ موضعي ايجاد مي شودكه به آن ………..مي گوييم.

     ج- نشانه مبارزه بدن در برابر عوامل بيماريزا ……….ميباشد.

      د-در بافتهاي آسيب ديده ، مايعي به نام ………. به وجود مي آيد.

31-    در فرايند التهاب ، هيستامين از كجا ترشح مي شود و چه نقشي دارد؟( 0.5-شهريور 83)

32-    دو نوع از پروتئين هاي خون را نام ببريد كه يكي در دفاع اختصاصي و ديگري در دفاع غير اختصاصي نقش داشته باشد.(0.5-شهريور 83)

 

فصل دوم

1-چرا در حالت استراحت نرون ، داخل سلول در مقايسه با خارج سلول منفي تر است؟(0.5-شهريور 83)

2-اگر به مخچه صدمه وارد شودفرد دچار چه مشكلاتي مي شود؟(0.5-شهريور 83)

3-با توجه به شكل مقابل بخشهاي شماره گذاري شده را نام گذاري كنيد. (0.75 – شهريور 83)

 

(شکل نرون)

 

4-موادي را كه از سد خوني-مغزي عبور مي كنند ، نام ببريد.( 0.5-خرداد83)

5-فضاي سيناپسي را تعريف كنيد؟(0.5-خرداد83)

6-انعكاس چيست وچه اهميتي براي موجود زنده دارد؟(1-خرداد83)

7-  ساختمان دستگاه عصبي در پلاناريا را بنويسيد. (1- دي ماه 82)

8- در انعكاس زردپي زير زانو ،نتيجه تحريك نرون حسي و وارد شدن پيام عصبي به نخاع را توضيح دهيد. (1- دي ماه 82)

9-الف- انعكاس را تعريف كنيد.

      ب- سخت شامه از كدام بافت تشكيل شده است؟

      ج- بخش حركتي دستگاه عصبي محيطي ، از دو دستگاه تشكيل شده است، آنها را نام ببريد. (1- دي ماه 82)

10- الف- پتانسيل عمل را در نرون تعريف كنيد.

       ب- با ذكر يك انتقال دهنده عصبي اثر آن را بر پس سيناپس بنويسيد. (1- دي ماه 82)

11-به طور معمول غلظت يون هاي سديم و پتاسيم در داخل و خارج نرون چگونه است؟(0.5- دي ماه 81)

12- مركز عصبي تنظيم هر يك از موارد زير، در كدام بخش مغز قرار دارد. (0.5- دي ماه 81)       الف- ضربان قلب        ب- گرسنگي

13- چه عاملي باعث شده است تا سد خوني- مغزي در دستگاه عصبي پستانداران بوجود آيد.و وجود آن چه اهميتي دارد؟ (1- دي ماه 81)

14-هريك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد؟(1- شهريور 82)              الف- اعصاب حركتي                 ب- جسم پينه اي

15-نقش هر يك از نيمكره هاي راست و چپ مخ را بنويسيد. (1- شهريور 82)

16-    چرا لوب هاي بويايي  ماهي ، در مقايسه با لوبهاي بويايي مغز انسان  بزرگتر است؟(0.5-خرداد 82)

17-     چهار بخش مغز را كه در هنگام تشريح ، در سطح شكمي مغز مشاهده مي شوند را نام ببريد؟(1-خرداد 82)

18-    الف-  نرون پس سيناپسي را توضيح دهيد؟

         ب- انتقال پيام عصبي از نرون پيش سيناپس به نرون  پس سيناپس از چه طريق صورت مي گيرد؟(0.75-خرداد 81)

19-    اجزاء بخش پاييني ساقه مغز را نام ببريد.(0.75- خرداد 81)

20-    نقش مخچه چيست؟(0.5- خرداد 81)

21-    در شكل روبرو كه منحني تغيير پتانسيل غشاء را هنگام ايجاد پتانسيل عمل                                                                   

         نشان ميدهد ،حروف (الف) و (ب) ، هر يك  مربوط به باز شدن                                                                                            

         كدام كانال هاي دريچه دار ميباشند؟  (0.5- مرداد82)

 

 

 

براي هر يك از فعاليت هاي آگاهانه و غير ارادي دستگاه عصبي  پيكري يك نمونه مثال بزنيد؟(0.75- دي ماه 83)

23-با ذكر دليل بنويسيد شكل زير كدام يك از انواع نرون ها را نشان مي دهد؟(0.5- دي ماه 83)

 

 

 

24- در انعكاس زردپي زير زانو وظيفه نرون رابط چيست؟(0.75- دي ماه 83)

25-مواد مخدرعملكردي مشابه به كدام انتقال دهنده عصبي دارندوچگونه ازانتقال پيامهاي دردبه مغزجلوگيري مي كنند؟(0.5-مرداد 82)

26- اثر عصب پاراسمپاتيك را بر فشار خون و فعاليت هاي گوارشي بنويسيد؟(0.5 – مرداد 82)

27- دستگاه عصبي مركزي پلاناريا (از كرم هاي پهن)شامل چيست؟(0.5 –مرداد 82و شهريور 81)

28-نورون ها چه اعمالي انجام ميدهند؟(0.75 –شهريور 81)

29-به پرسش  زير پاسخ دهيد؟(0.25 –شهريور 81)

      « اعصاب سمپاتيك چه اثري بر تعداد تنفس دارد»؟

30-ميلين در نرون هاي ميلين دار چه نقشي دارد؟( 0.5 –شهريور81و مرداد 81)

31- از وظايف دستگاه عصبي  ، پاسخ حركتي را توضيح دهيد؟(0.5 – مرداد 81)

32-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟(1 – مرداد 81)

   الف- نيكوتين در مغز مشابه كدام انتقال دهنده عصبي عمل مي كند؟

    ب-جسم پينه اي چيست؟

    ج- اعصاب پارا سمپاتيك چه اثري بر فشار خون دارند؟

    د- اعصاب سمپاتيك چه اثري بر تعداد تنفس دارند؟

33-    پتانسيل عمل را در نرون تعريف كنيد؟(0.5 – دي ماه 80)

34-    الف-  انعكاس را تعريف كنيد؟

       ب- سخت شامه از كدام بافت تشكيل شده است؟

       ج-بخش حركتي دستگاه عصبي محيطي از دو دستگاه تشكيل شده است، آنها را نام ببريد؟(1- دي ماه 80)

فصل سوم

1-جاي خالي را كامل كنيد. (0.25- خرداد83)

     ((بسياري از پاسخ هاي………از بدن مثل انعكاسها پس از تحريك گيرنده هاي درد شروع به كار ميكنند.))

 2-ساختار و عمل گيرنده هاي حسي پوست را بنويسيد.(1- دي ماه 82)

3-گيرنده هاي درد در چه شرايطي تحريك مي شوند و اهميت احساس درد چيست؟(0.75 –دي ماه 83)

4-چگونه مار زنگي در تاريكي مطلق با نهايت دقت مي تواند طعمه را شكار كند؟(0.75- دي ماه 83)

5-توضيح دهيد چه عاملي باعث مي شود كه خفاش هنگام پژواك سازي كر نشود؟(0.75 – شهريور 83)

6-گيرنده هاي كششي ماهيچه هاي اسكلتي جزكدام گيرنده ها هستند وبه چه محركي حساسند؟(0.75 – شهريور 83)

7- شكل زير يك جوانه چشايي را نشان ميدهد،

نام اجزاي شماره گذاري شده را با ذكر شماره

در پاسخنامه بنويسيد؟(0.5 – خرداد 83)

 

 

8- لايه هاي كره چشم انسان را به ترتيب از خارج به داخل بنويسيد؟(0.75 – خرداد 83)

9- هر يك از بخشهاي چشم پلاناريا را نامگذاري كنيد؟(1- دي ماه 82)

10- انواع گيرنده هاي نوري شبكيه چشم را نام ببريدو تفاوت عمل آنها را بنويسيد؟(1-دي 81،خرداد 82،دي 80)

11-پير چشمي چگونه ايجاد مي شود؟(0.75- خرداد 81و مرداد 82)

12- چشم جامي شكل چيست و در كدام جانور ديده مي شود؟(0.75- خرداد 81)

13- ساده ترين گيرنده نوري چه نام دارد ودر كدام جانور ديده مي شود؟(0.5 – دي ماه 81)

14- نقاشي در حال ترسيم يك منظره است،(0.5 خرداد 82)

      الف- وقتي به موضوع نقاشي خود نگاه مي كند چه تغييري در قطر عدسي چشم او ايجاد مي شود؟

    ب- در هنگام كشيدن طرح و نگاه كردن به صفحه نقاشي  ، عدسي چشم او چه تغييري مي يابد؟

15- در شكل زير هر يك از حروف «الف» و «ب» كدام بخش از چشم انسان را نشان مي دهد؟(0.5- شهريور 82)

16- هر يك از گيرنده هاي حسي زير توسط توسط چه عاملي تحريك مي شوند؟(1- شهريور 82)

   الف- گيرنده هاي درد                   

  ب- گيرنده هاي كششي ماهيچه اي اسكلتي

  ج- گيرنده هاي مكانيكي ديواره رگهاي خوني

17- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد؟(0.75- مرداد82)

     الف- نوع گيرنده هاي فشار خون كدامند؟

     ب- كدام بخش زبان بيشترين حساسيت را به تلخي نشان مي دهد؟

     ج- خط جانبي در كدام گروه از مهره داران وجود دارد؟

18-زجاجيه كدام بخش چشم را پر كرده است  و چه نقشي دارد؟(0.5 – شهريور 81)

19-استخوان هاي گوش مياني را نام ببريد و نقش آنها را بنويسيد؟(1- شهريور 81)

20- پس از ارتعاشات پرده صماخ توسط امواج صوتي چه اعمالي صورت مي گيرد تا پيام عصبي به مغز برسد؟( 1 – مرداد 81)

22-    شكل زير مناطق چشايي زبان را نشان مي دهد.

     هر يك از مناطق شماره گذاري شده به كدام مزه

     بيشترين حساسيت را نشان مي دهد؟(0.5- مرداد81)

 

23- هنگامي كه سر حركت مي كند، مجراي نيمدايره و سلول هاي مژكدار آن چگونه موقعيت سر را تعيين مي كنند؟(0.75- دي ماه 80)

فصل چهارم

1-هيپوتيروئيديسم در افراد بالغ چه عوارضي توليد ميكند؟(0.75 – دي 81وخرداد و دي ماه 83)

2- چنانچه فردي در دوران كودكي دچار كمبود هورمون تيروئيدي شود، چه اختلالاتي در بدن وي رخ مي دهد؟(0.75 – دي ماه 83)

3-گيرنده هاي هريك از هورمون هاي زير در چه بخشي از سلول هدف قرار دارد؟(0.75 –شهريور 83)

     الف- گلوكاگن                      ب- كورتيزول                        ج- تيروكسين

4-اصطلاح هورمون را تعريف كنيد؟(0.75–شهريور 83)

5-سه غده ترشح كننده هورمون را نام ببريد كه در مغز انسان مستقر باشند.(0.75- خرداد 83)

6-هر يك از هورمون هاي زير از كدام غده تشح مي شود؟(0.5- دي ماه 82)

    الف- گلوكاگن                                      ب- اپي نفرين

7- انواع هورمونهاي هيپوتالاموس كه به هيپوفيز پيشين مي رسندرا نام برده و نقش هر يك را بنويسيد؟(1-دي ماه 82)

8- به پرسشهاي زير پاسخ دهيد: ( 1-خرداد 81)

   الف- كمبود كدام هورمون سبب مرض قند مي شود؟

   ب- چگونه مرض قند منجر به مرگ مي شود؟

9- گيرنده هاي هورمون در كدام بخش هاي سلول قرار دارندو جنس آنها معمولاً از چيست؟(0.75- خرداد 81)

10- به سؤالات زير پاسخ دهيد: ( 0.75- دي ماه 81)

     الف- چه عاملي موجب تحريك ترشح هورمون كلسي تونين مي شود؟

     ب- تاثير هورمون غده پاراتيروئيد روي سلول هاي استخواني چيست؟

11- پيك هاي شيميايي در دستگاه درون ريز و دستگاه عصبي از نظر عمل چه تفاوتهايي با يكديگر دارند؟(1- خرداد82)

12- هورمون هايي كه موجب افزايش قند خون مي شوند را نام ببريد.(0.5- شهريور 82)

13- در هر يك از موارد زير كدام هورمون نقش دارد؟(1-شهريور 82)

      الف- هنگام فشار هاي روحي مقدار آن در خون افزايش مي يابد.

     ب- در پاسخ به كاهش سديم خون ترشح مي شود.

     ج- در پاسخ به افزايش مقدار كلسيم خون ترشح مي شود.           

     د- به كمك AMP حلقوي ، بر سلول هدف تاثير مي گذارد.

14- جمله زير را كامل كنيد؟(0.5- مرداد 82)

     « هنگامي كه گلوكاگن به گيرنده ويژه خود منتقل مي شود…………فعال مي شود كه آدنوزين تري فسفات داخل سلول را به ……….كه يك پيك دومين

      است تبديل مي كند».

15- پاسخ صحيح پرسشهاي زير را بنويسيد:  (1- مرداد 82)

    الف- كار احتمالي هورمون ملاتونين در انسان چيست؟

   ب- در كدام نوع ديابت تعداد گيرنده هاي انسولين كم است؟

   ج- كدام هورمون باعث مي شود تا غلظت سديم خون افزايش يابد؟

   د- بالا بودن مقدار كلسيم در خون سبب تحريك ترشح كدام هورمون مي شود؟

16- كدام غده در بدن هم نقش برون ريز و هم نقش درون ريز دارد؟( 0.25 –شهريور 81)

17- دستوري كه هورمون به سلول هدف مي دهد به چه عواملي بستگي دارد؟( شهريور 81و خرداد 82)

18- به پرسش هاي زير پاسخ دهيد؟(1.5- مرداد 81)

      الف- مكانيسم خود تنظيمي منفي در تنظيم مقدار ترشح هورمون ها را توضيح دهيد؟

     ب- هورمون پارا تيروئيد ،براي افزايش كلسيم خون ،در استخوان و كليه چه عملي انجام مي دهد؟

     ج- علت ديابت شيرين نوع دو چيست؟

19- الف-گو اتر چيست؟(توضيح درباره گواتر لزم نيست)

       ب- بيماري ديابت شيرين را توضيح دهيد؟(علل بيماري لازم نيست) (0.75- دي ماه 80)

20- الف- گيرنده هورمونهاي تيروئيدي در كدام بخش از سلول قرار دارند؟

        ب- كلسي تونين چه اثري بر بافت استخواني دارد؟

        ج- كدام هورمون سديم خون را افزايش مي دهد؟ (0.75- دي ماه 80)

فصل پنجم

1-      با استفاده از جدول به سوالات زير پاسخ دهيد؟  (0.75- دي ماه 83)                      

الف- نسبت تقريبي پورين ها به پريميدين ها چقدر است؟                      

ب- آيا نسبت ها از اصل چارگف تبعيت مي كنند؟

 

2-ايوري و همكارانش چگونه معلوم كردند كه DNA ماده ي مسئول ترانسفورماسيون است؟(0.75- دي ماه 83)

3-درست يا غلط بودن عبارت هاي زير را بنويسيد؟(1 –شهريور 83)

   الف- بازهاي Aو G ، از نظر ساختار سه بعدي ، مكمل يكديگرند.

   ب- در باكتريها ، دوراهي هاي همانند سازي در چند نقطه بوجود مي آيند.

   ج-در هر كروموزوم انسان ، همانند سازي، در يك انتها شروع و در انتهاي ديگر ، پايان مي يابد.

   د- در يك رشته ي DNA ، هيچ محدوديتي براي تعداد و ترتيب بازها وجود ندارد.

4-يافته هاي چارگف در مورد مولكول DNA چه بود؟(0.5 –شهريور 83)

5-كدام باز تنها در ساختار DNA وجود دارد؟(0.25 – خرداد 83)

    الف- تيمين                       ب- يوراسيل                   ج- آدنين                     د- گوانين

6-جنس مواد آلي تشكيل دهنده نوكلئوزوم را بنويسيد؟(0.5  - خرداد 83)

7-ايوري با انجام چه آزمايشي دريافت كه پروتئين ها عامل ترانسفورماسيون نيستند؟(0.5 – دي ماه 82-خرداد 83)

8-شكل مقابل همانند سازي DNA را نشان مي دهد: ( 0.75 - خرداد 83)

    بخش هاي شماره گذاري شده را نام گذاري كنيد؟

پاسخ دهيد؟(1-دي ماه 82)

   الف- بازهاي پوريني و پريميديني چه تفاوتي دارند؟

   ب- بازهاي پريميديني مولكول DNA را نام ببريد؟

10-ساختمان DNA را بر اساس مدل واتسون و كريك  بنويسيد؟(1نمره- خرداد 81- مرداد 81-شهريور 82)

11- اجزاي يك نوكلئوتيد را بنويسيد.(0.75-دي ماه و شهريور 81)

12- ويرايش را تعريف كنيد؟(0.75-دي 81)

13- عبارتهاي زير را تعريف كنيد؟(1-خرداد 82)

   الف- دوراهي همانند سازي              

   ب- همانند سازي نيمه حفظ شده

14- جملات زير را با كلمات مناسب پر كنيد؟(0.5- شهريور 82)

    الف- در هنگام همانندسازي DNA  ، دو رشته به كمك آنزيم …………از هم جدا ميشوند.

    ب- همانند سازي DNA به كمك آنزيم………..صورت مي گيرد.

15- آزمايشي را بنويسيد كه گريفيث بر اساس آن نتيجه گرفت كه گپسول باكتري عامل مرگ موش ها نيست؟(0.75- مرداد 82)

16- پاسخ صحيح پرسشهاي زير بنويسيد.(0.75- مرداد 82)

    الف- اگر ترتيب بازهاي بخشي از يك رشته DNA به صورت CAG TAG  باشد ، ترتيب بازهاي رشته ديگر از چپ به راست كدام است؟

    ب- چرا مي گويند همانند سازي DNA به طريقه نيمه حفظ شده است.

    ج- دريك رشته پلي نوكلئوتيدي ،دو نوكلئوتيد از طريق كدام پيوند به هم متصل مي شوند؟

17- عبارتهاي زير بطور دقيق تعريف كنيد؟(1- مرداد 82)

   الف- نوكلئوزوم                                    ب- ژن(0.75- شهريور 81)

18- اهميت خاصيت ويرايشي DNA پليمراز را در فرايند همانند سازي بنويسيد؟(0.5- ديماه 80- شهريور 81)

19- نوكلئوتيد هاي سازنده DNA چه تفاوتي دارند؟(0.5- شهريور 81)

20-الف- ترجمه را تعريف كنيد؟                          ب- كدام آنزيم اشتباهات همانند سازي DNA  را تصحيح مي كند؟(1- مرداد 81)

21- RNA ناقل چه نقشي دارد؟(0.25- دي 80)

فصل ششم

1-در شكل روبرو ساختار يك كروموزوم نشان داده شده است. نام بخشهاي مشخص شده را بنويسيد.(0.5- دي ماه 83)

                                                                                                                                                                                                                           

2- ساختمان و عمل دوك تقسيم را بنويسيد.(0.75- دي ماه 83)

3-در مورد تقسيم ميتوز به سوالات زير پاسخ دهيد.( 0.75- دي ماه 83)                                                                                                          

   الف- در كدام مرحله ، كروموزم ها قابل رويت مي شوند؟       

   ب- در كدام مرحله، رشته هاي كروماتيني بوجود مي آيند؟

   ج- در كدام مرحله، دوك از بين مي رود؟

4-همانند سازي كلروپلاست ها در كدام مرحله  ي چرخه سلولي انجام مي گيرد؟(0.25 –شهريور 83)

     الف- G1             ب-G2                 ج- سيتوكينز                 د- ميتوز

5-به سوالات زير در مورد سرطان پاسخ دهيد؟(1–شهريور 83)

    الف- سرطان را تعريف كنيد؟

    ب- 3 مورد از مواردي را كه خطر ابتلا به سرطان را افزايش مي دهند را بنويسيد؟

6-فرمول كروموزومي   11+X  مربوط به اسپرم كدام جانور زير است؟(0.25 - خرداد 83)

   الف- پرنده                 ب- پروانه                 ج- خروس                 د- ملخ

7- اگر جهش ژني مانع توليد پروتئين هاي موثر در سيتوكينز شود پيامد آنرا بر چرخه سلولي بنويسيد؟(0.5- خرداد 83)

 8- شكل روبرو مربوط به يك باكتري است،بخش هاي مشخص شده را نامگذاري كنيد؟(0.75   - خرداد 83)

9-شكل زير مربوط به سلولي با 4=n2 كروموزوم است.(خرداد-81)

   الف- اين طرح مربوط به چه تقسيمي است؟

   ب- كدام مرحله از تقسيم سلولي را نشان مي دهد؟

   ج-به جاي AوB  نامهاي مناسب را در پاسخ نامه خود بنويسيد.

 

10- چرا تقسيم سلول هاي يوكاريوتي پيچيده تر از سلول هاي پروكاريوتي است؟(1- دي ماه 82)

11- هر يك از اعمال زير در كدام مرحله از ميتوز رخ مي دهد؟(1- دي ماه 82)

     الف- ناپديد شدن پوشش هسته                                             ب- حد اكثر فشردگي كروموزمها

     ج- رديف شدن كروموزوم ها در سطح استواي سلول                 د- جدا شدن كروماتيد ها

12- الف- كروماتيد را تعريف كنيد.                                ب- از انواع جهش ها جابجايي را توضيح دهيد؟(1- دي ماه 80)

13- الف- در مرحله G1 (از مراحل چرخه سلولي) چه عملي صورت مي گيرد؟

        ب- سرطان چيست؟

     ج- در مرحله متافاز ميتوز چه پديده اي رخ ميدهد.( 1- دي ماه 80)

14- به پرسش هاي زير پاسخ دهيد:( 0.75-خرداد 81)

     الف- جهش حذفي را تعريف كنيد.

     ب- اين جهش از نظر ژنها چه تاثيري بر سلول جديد دارد؟

15-مراحل تقسيم ميتوز را از آغاز تا پايان بنويسيد.( 1-دي ماه 81)

16-در مورد چرخه سلولی به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1-دی 81)

   الف- همانند سازی          DNA در کدام مرحله از چرخه سلولی رخ می دهد؟

   ب- سیتوکینز چیست؟

   ج-همانند سازی سانتریول ها در چه مرحله ای انجام می شود؟

   د- نقاط وارسی چست؟

17- به سوالات زیر پاسخ دهید؟(0.5- خرداد 82)

  الف- جهش را تعریف کنید؟

  ب- چه عاملی باعث شده است تا یک کروموزوم انسانی با سرعت همانند سازی کند؟

18- درستی یا نادرستی جملات زیر را بنویسید؟(0.5- خرداد 82)

    الف- سانتریول ها ورشته های دوک هر دو از لوله های توخالی ساخته شده اند.

   ب- جنس سانتریول ها و رشته های دوک با هم فرق دارد.

19-به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1-شهریور 82)

    الف- DNA در کدام مرحله از چرخه سلولی همانندسازی می کند؟

    ب- کدام دسته از سلول ها سانتریول ندارند؟

   ج- علت کشیده شدن کروماتید ها به قطبین در آنافاز چیست؟

   د- در سلول های گیاهی کدام اندامک به طور موثر در ساخت دیواره سلولی عمل می کند؟

20- به سوالات زیر پاسخ دهید؟(0.5-شهریور 82)

    الف- ساده ترین تقسیم در چه موجوداتی دیده می شود؟ 

    ب- چه سلول هایی هسته سازمان یافته دارند؟

21- تعیین کنید که :  (1- مرداد 82)

   الف- ملخ نر چند کروموزوم آتوزوم و چند کروموزوم جنسی دارد؟

   ب- تشکیل دوک تقسیم و جدا شدن کروماتید های خواهری هریک در کدام مرحله از میتوز رخ می دهد؟

22- الف- در کدام جانور نر، الگوی کروموزم ای جنسی XO است؟

      ب-در کدام موجودات زنده ، جانور نر کروموزم های جنسی XX دارد؟(0.5- شهریور 81)

23- در سلول های ماهیچه ای مخطط تقسیم سلولی چگونه است. ونتیجه این تقسیم چیست؟(0.75- شهریور 81)

24-الف- سیتوکینز در سلول های جانوری چگونه انجام می شود؟

      ب- شکل زیر کروموزم های غیر همتا را نشان می دهد ، پدیده جابجایی را در این کروموزم ها با رسم شکل نشان دهید؟(1- مرداد 81)

                                                                                                                                                                                    

25- در پروفاز میتوز چه اعمالی صورت می گیرد؟( 1- مرداد 81)

 

فصل هفتم

 

1-كاريوتيپ را تعريف كنيد و يك مورد استفاده آنرا بنويسيد؟.(0.75- مرداد 82- دي ماه 83)

2-هريك از موارد زير در كدام چرخه زندگي مشاهده مي شود؟.(0.75- دي ماه 83)

      الف- گامتها از طريق تقسيم ميوز بوجود مي آيند.

      ب- سلول زيگوت تقسيم ميوز انجام مي دهد.

      ج- در مرحله ديپلوئيدي هاگ توليد مي شود.

2-      به پرسش هاي زير درباره تقسيم ميوز پاسخ دهيد. (1 –شهريور 83)

    الف-شكل مقابل چه مرحله اي از ميوز را نشان مي دهد؟

    ب- تتراد در چه مرحله اي از ميوز تشكيل مي شود؟

     ج- نحوه تشكيل تتراد چگونه است؟

4-اهميت تقسيم ميوز را بنويسيد؟(0.75 –شهريور 83)

5-در متافاز I چه پديده اي رخ مي دهد؟( 0.5 –شهريور 83)

6-ضرورت هاپلوئيد بودن گامت ها چيست؟(0.5 –شهريور 83)

7- بكرزايي چيست و چه تفاوتي با كلون كردن دارد؟(0.75 – خرداد 83)

8-چرا در فرايند تخمك زايي ، سيتوكينز سيتوپلاسم را به طور نامساوي تقسيم مي كند؟(0.75 –خرداد 81- خرداد 83)

9- هاگ چیست و به چه طریق تولید می شود؟(0.75- خرداد1 8)

10- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1- دی ماه 81)

    الف- پدیده جدا نشدن کروموزم ها را توضیح دهید؟

   ب- این پدیده در صورت وقوع ، مربوط به چه مرحله ای از میتوز است؟

11-  به پرسشهای زیرپاسخ دهید؟(1- خرداد 82)

    الف- در کدام مرحله از تقسیم سلول   ، سانتریول ها همانند سازی می کنند؟

   ب- با ورود سلول به مرحله میتوز ، سانتریول ها چه وضعیتی پیدا می کنند و نتیجه این عمل چیست؟

12- شکل زیر یکی از مراحل میوز را نشان می دهد:(0.75- خرداد 82)

    الف- نام این مرحله را بنویسید.

    ب- شکل مرحله بعدی را رسم کنید.

   ج- پس از پایان تقسیم، هر یک از سلول های حاصل چند کروموزوم خواهند داشت.

13-در یک سلول دیپلوئید 20 کروموزومی ، یک تقسیم میوز و سپس سه تقسیم میتوز صورت می گیرد. تعداد سلول های حاصل و تعداد کروموزم های هر سلول را بدست آورید.(0.5 – خرداد 82)

14- در چرخه سلولی مربوط به میوز ، در کدام مراحل کروموزم ها تک کروماتیدی هستند؟( 0.75- خرداد 82)

15- سلولی فرضی با 6=n2  وارد میوز می شود.به سوالات زیر پاسخ دهید؟(1- شهریور 82)

    الف- چند تتراد در این سلول تشکیل می گردد؟                                    ب- تتراد ها در کدام مراحل میوز ایجاد می شوند؟

   ج- در پایان میوز I چند سلول بوجود می آید؟                                        د- تتراد ها در کدام مرحله میوز ایجاد می شوند؟

16- شکل یک سلول فرضی با 4=n2 کروموزمی را در مرحله متافاز میتوز و متافاز I میوز  رسم کنید؟(0.5- شهریور 82)

17- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(0.5- مرداد82)

    الف- در آنافاز I میوز چه عملی صورت می گیرد؟

    ب- ویژگی کروموزم ها در این مرحله را بنویسید؟

18- اگر نحوه استقرار کروموزم ها در متافاز  I سلولی فرضی، مطابق شکل روبرو باشد

     از تقسیم کامل این سلول چند نوع گامت حاصل می شود .چرا؟(0.5-  مرداد82)

 

 

19- کدام سلسله (فرمانرو) ی جانداران ، فاقد چرخه زندگی است.و در چرخه زندگی هاپلوئیدی ، کدام سلول تقسیم میوز انجام می دهد؟(0.5-  مرداد 82)

20- الف- اگر یکی از سلول های انسان ؛ میوز انجام دهد پس از پایان میوز I هر سلول جدید دارای چند کروموزوم خواهد بود؟

      ب- تفاوت کروموزم های سلول حاصل از میوز I و میوز II را بنویسید؟(0.75- شهریور 81)

21- انواع چرخه های زندگی در یوکاریوت ها را نام  ببرید؟( 0.75- شهریور 81)

- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1.5-مرداد 81)

    الف- در پایان تلوفاز I میوز ،ساختار و تعداد کروموزمها، در هر یک از سلول های حاصل چگونه است؟

    ب- اسپروفیت چیست؟

    ج- از انواع تولید مثل غیر جنسی به دو مورد اشاره کنید؟

23- الف- تقسیم میوز را تعریف کنید؟

       ب- کدام پدیده منجر به پیدایش نشانگان داون می شود؟( 0.75- دی 80)

24- الف- تولید مثل غیر جنسی به روش قطعه قطعه شدن در اسپروژیر را توضیح دهید.

       ب- گامتوفیت چیست؟ ( 0.75-دی 80)

فصل هشتم

 1-      از آميزش آزمون موش سياه با يك موش قهوه اي ، همه موشهاي حاصل سياه رنگ  شده اند: .(0.75- دي ماه 83)

      الف- كدام صفت غالب است؟

      ب- صفت غالب خالص است يا ناخالص؟ دليل خود را بيان كنيد.

2-      به پرسشهاي زير پاسخ دهيد.(0.75- دي ماه 83)

    الف- مشاهدات نايت از آميزش گياهان نخود فرنگي گلبرگ سفيد و گلبرگ ارغواني چه بود؟

   ب- آزمايش هاي مندل چه تفاوتي با كارهاي نايت داشت؟

3-به پرسشهاي زير پاسخ دهيد: (1 -شهريور 83)

     الف- تفاوت گلبولهاي قرمز ، در افراد مبتلا به تالاسمي ماژور و تالاسمي مينور در چيست؟

     ب- آميزش دي هيبريدي ، چه نوع آميزشي است؟

4-اگر پدر و مادري سالم ، داراي فرزندي مبتلا به تالاسمي ماژور باشند:  (1 –شهريور 83)

الف-ژنوتيپ پدر و مادر را تعيين كنيد.

ب- با محاسبات ژنتيكي احتمال آنكه فرزند بعدي اين خانواده ، پسري مبتلا به تالاسمي ماژور باشد را بدست آوريد.

          ژن فرد سالم:C                         ژن تالاسمي:c

5-با توجه به دودمانه مقابل استدلال كنيد كه صفت مورد نظر غالب است يا مغلوب؟(0.5 – خرداد 83)

6-هر يك از اصطلاحات زير را تعريف كنيد؟   (0.75   - خرداد 83)                                                                                                                                 

    الف- هترو زيگوس                                      ب- الل                       ج- ژنوتيپ

7- مادري با گروه خوني AB و پدري با گروه خوني A ، دختري با گروه خوني B دارند. با ذكر دليل ، ژنوتيپ پدر را بنويسيد.(0.75 - خرداد 83)

8-الف- از انواع رابطه بین آللها ، هم توانی را تعریف کنید؟

     ب- در چه صورت ، فرزندی مبتلا به تالاسمی ماژور متولد می شود؟(1- دی ماه 80)

9- الف- این اصطلاحات را تعریف کنید؟        1- الل                     ب- ژن مغلوب

     ب- قانون تفکیک ژنها را بنویسید؟(1- دی ماه 80)

10- در یک گیاه نخود فرنگی ،رنگ ارغوانی گل،(R) نسبت به رنگ سفید(r) و بلندی ساقه (A)نسبت به کوتاهی(a)آن غالب است.

      الف- فنوتیپ هر یک از ژنوتیپ های زیر را در این گیاه مشخص کنید؟  1-AaRr       2-aarr

     ب- ژنوتیپ های احتمالی گیاه ساقه بلند گل سفید را بنویسید.(1- مرداد 81)

11- الف- قانون تفکیک ژن ها را بنویسید؟

       ب- چه تفاوتی بین همتوانی صفات و صفات غالب ناقص وجود دارد؟(1- مرداد 81)

12- زنی ناقل هموفیلی و مبتلا به تالاسمی مینور با مردی سالم از نظر هموفیلی ولی مبتلا به تالاسمی مینور ازدواج می کند.احتمال بوجود آمدن پسر مبتلا به هموفیلی و

       و تالاسمی ماژور در این خانواده چقدر است؟(1.5- خرداد 81)

13- قانون جور شدن مستقل ژنها را بنویسید.(0.5-خرداد 81)

14- آمیزش آزمون چیست؟(0.75-دی 81)

15- از آمیزش نخود فرنگی پابلند دانه صاف که در هر دو صفت خالص است با نخود فرنگی پا کوتاه دانه چروکیده ،ژنوتیپ و فنوتیپ افراد نسل اول (F1) را   بنویسید.(با نوشتن راه حل) (0.75- دی ماه 81)                                              پاکوتاه=l        پا بلند=L             دانه چروکیده= a          دانه صاف=A 

16- از خود لقاحی نخود فرنگی دانه زرد (Aa)تقریبا چند درصد دانه های حاصل سبز خواهند بود.(0.25- خرداد 82)     1- 25       2- 50     3- 75     4- 100

17- از آمیزش لاله عباسی گل قرمز با لاله عباسی گل سفید، نسل اول همگی گل صورتی شده اند.حال اگر گل صورتی های نسل اول ، عمل خود لقاحی انجام دهند،

       انواع ژنوتیپ های حاصل از این آمیزش را با محاسبات ژنتیکی بنویسید.( 1- خرداد 82)                           الل سفید رنگ=W        الل قرمز رنگ= R      

18- در یک گیاه نخود فرنگی آلل های P  و   p وآلل های A  و a  به ترتیب بیانگر صفات گلبرگ ارغوانی ، گلبرگ سفید دانه صاف و دانه چروکیده می باشد.

      فنوتیپ هر یک از ژنوتیپ های زیر را بنویسید.(1- شهریور 82)

   الف- PPAA                   ب-  Ppaa                 ج-   ppAa                  د- ppaa

19- در نوعی خرگوش ژنوتیپ های WW  رنگ سفید،  BB رنگ سیاه ،و   BW رنگ خاکستری ایجاد می کند.حال اگر دو خرگوش با ژنوتیپ هایBW   ، BW    را با هم آمیزش دهیم:

      الف- ژنوتیپ های جدید در فرزندان را مشخص کنید.

     ب- با استفاده از محاسبات ژنتیکی ، ژنوتیپهای جدید در فرزندان را مشخص کنید.(1- شهریور 82)

20- در خانواده ای  مادر گروه خونی AB و پدر گروه خونی   A وپسر گروه خونیB  دارند.تعیین کنید: (1- مرداد 82)

     الف- ژنوتیپ پدر              ب- نسبت فرزندان ناخالص          ج- احتمال دختری با گروه خونی B

21- با توجه به دودمانه (شجرنامه) مقابل به پرسش های زیر پاسخ دهید:(1- مرداد 82)

      الف- بیماری غالب است یا مغلوب                                                                                                  

       ب- بیماری وابسته به جنس است یا آتوزومی

       ج- فرد شماره 1 خاص است یا ناخالص                                                                                                

      د- با توجه قسمت ب ، این دودمانه چگونگی وراثت کدام بیماری را نشان می دهد؟                                                     

22- گل یک گیاه نخود فرنگی ، دارای گلبرگ های ارغوانی ( فنوتیپ غالب می باشد.برای مشخص کردن ژنوتیپ این گل چه راهی را پیشنهاد می کنید.

        (جواب را با استدلال ژنتیکی بیان کنید.)(1- شهریور 81)

23- به سوالات زیر در مورد صفت سه آللی گروههای خونی پاسخ دهید.(1- شهریور 81)

      الف- برای این صفت چند نوع ژنوتیپ در افراد می توان انتظار داشت.

      ب- چرا افرادی که ژنوتیپ I I  دارند،گروه خونی AB  خواهند داشت؟

      ج- افرادی که گروه خونی A دارند (فنوتیپ A)چه ژنوتیپ هایی ممکن است داشته باشند؟

فصل نهم

 

1-هر يك از بافتهاي زير چند n كروموزوم هستند.( 1 - دي ماه 83- شهریور 82)

       الف- آندوسپرم                ب- بافت خورش                     ج- آلبومن                           د- پوسته دانه

2- به سوالات زير پاسخ دهيد.

    الف- آب  و مواد معدني گياهان آوند دار از چه طريقي از ريشه به ساير نقاط گياه منتقل مي شود؟(0.5 - دي ماه 83)

    ب- چرا خزه گيان را گياهان بدون آوند مي نامند ؟

3-      پيوند زدن چگونه انجام مي شود؟ (0.5- دي ماه 83)

4-      با ذكر دليل بگوييد آيا اين گفته كه:  « تخمك در گياهان نهان دانه همان گامتوفيت ماده است» صحت دارد؟(0.5 – دي ماه 83)

5-سلول تخم زاي خزه در چه محلي از گياه وجود دارد؟( 0.25  –شهريور 83)

    الف- آركگن                       ب- هاگدان                     ج- پروتال                    د- آنتريدي

6-پروتال سرخس از رشد كدام سلول توليد مي شودوچه ويژگي هايي دارد؟( 1 –شهريور 83)

7- انواع گياهان بي دانه را نام ببريد؟(0.5 –شهريور 83)

8- سلول هاي دانه گرده رسيده نهاندانگان را نام ببريد و نقش آنها را بنويسيد.( 1 – خرداد 83)

9-در رابطه با خزه به سؤالات زير پاسخ دهيد:( 1 - خرداد 83)

   الف- سلول تخم از تركيب كدام سلول ها توليد مي شود؟

   ب- تخم در كدام بخش از گامتوفيت پديد مي آيد؟

   ج- از رشد تخم چه بخشي بوجود مي آيد؟

10- طرح زیر مربوط به چرخه زندگی کدام گیاه است؟ به جای علامت سوال کلمه مناسب کدام است ؟(0.5-  مرداد82)

 

      آرکگن                                          میتوز                      ؟

      آنتریدی           پروتال                هاگ             هاگدان                   اسپروفیت مستقل

                                                                                                                                                                                          

11- شکل روبرو قسمتی از چرخه زندگی سرخس را نشان می دهد.(1- مرداد 81)                                      

الف-  شماره های 1و2 را در برگ امتحان نام گذاری کنید؟                                                               

ب- شماره های 3و4 کدام نوع تقسیم سلولی را معرفی می کنند؟                                                                                                     

                                            

12- شکل قسمتی از چرخه زندگی خزه را نشان می دهد.( 1- شهریور 82)

                                             

  الف- شماره های 1و2 را در برگ امتحانی نام گذاری کنید.

                                                                                                 

   ب- شماره های 3 و 4 کدام تقسیم سلولی را معرفی می کند.

 

13-به جای علامت سوال کلمات مناسب قرار دهید.(0.5- خرداد 82)

      الف- گامتوفیت خزه                      آنتریدی                      ؟

      ب- پروتال سرخس                    ؟                   تخم زا

14- شکل زیر دانه کاج را نشان می دهد.                                                                                                                         

     اجزای شماره گذاری شده را در برگ امتحانی نام گذاری کنید؟(1- خرداد 82)                                                           

15-   اجزای ساختمانی بخش گامتوفیتی خزه را نام ببرید.(0.75- دی 81)                                                                       

16- سلول تخمزا در تخمک باز دانگان چگونه تشکیل می شود؟(1.25- دی ماه 81)

17- اصطلاحات زیر را در سرخس تعریف کنید؟(0.5-خرداد 81)

     الف- هاگینه                                             

      ب- برگ شاخه

18- در شکل مقابل بخشهای مشخص شده را نام گذاری  کنید؟( 0.75- خرداد 81)

 

19 – برای تکثیر گیاه برگ بیدی و گیاه بنفشه آفریقایی از کدام بخش رویشی استفاده می شود.(0.5 – مرداد 82)

20- اجزای ساختمانی دانه گرده نهان دانگان را بنویسید؟(0.75- خرداد 81)

21- پاسخ سوالات زیر را بنویسید؟(1- مرداد 82)

       الف- در دانه گیاه گندم و دانه کاج بافت حاوی مواد غذایی کدام است؟

      ب- گلهای بید و گلهای گل ستاره ،چگونه گرده افشانی میشوند؟

22- تخمک نهانانگان از چه بخش هایی تشکیل شده است؟(0.75- شهریور 81)

23- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1.25- شهریور 81)

     الف- نحوه تشکیل سلول جنسی نر را در خزه بنویسید؟

      ب- چگونگی رسیدن سلول جنسی نر به سلول تخمزا(گامت ماده) را در خزه توضیح دهید.

24-  الف- سلول های درون دانه گرده نهان دانگان را نام ببرید؟ ب- لپه را تعریف کنید؟(1- دی ماه 80)

25- شکل روبرو قسمتی از چرخه زندگی سرخس را نشان می دهد: اجزای شماره گذاری

      شده را با ذکر شماره در  برگه  امتحانی نامگذاری کنید.(1- دی ماه 80)

 

فصل دهم

1-تمايز يك سلول نتيجه چه تغييراتي در آن مي باشد؟(0.5 – دي ماه 83)

2-با ذكر مثال بنويسيد كه از همجوشي پروتو پلاست ها براي ايجاد چه گياهاني استفاده مي شود؟(0.75 – دي ماه 83)

3-در هر دسته آوندي ،كامبيوم آوندي در كجا تشكيل مي شودوبه سمت درون و بيرون ساقه ، چه بافت هايي را مي سازد؟(0.75 – دي ماه 83)

4-مفهوم زيستي اين جمله را بنويسيد«رويان درون دانه زندگي نهفته دارد». (0.5 –شهريور 83)

5-انواع گياهان را از نظر طول عمر  ، نام ببريد.(0.75 -شهريور 83)

6-كامبيوم آوندساز در چه قسمتي از ساقه قرار گرفته و از فعاليت آن به طرف داخل و خارج ، چه آوندهايي حاصل مي شود؟(0.75 –شهريور 83)

7- در جريان رويش دانه لوبيا ، قلاب از كدام بخش رويان حاصل مي شود و چه نقشي دارد؟( 1 – خرداد 83)

8-مريستم هاي پسين در چه بخش هايي از گياهان چوبي به وجود مي آيند و چه نقشي دارند؟( 1- خرداد 83)

 9- تروپیسم ( گرایش) را تعریف کرده و سه مثال از تروپیسم ( گرایشها ) ی متداول را بیان کنید.(1-خرداد 81)

10- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1- خرداد 81)

     الف- ژیبرلین ها در گیاه چه نقشی دارند؟

     ب- کاربرد اکسین ها در کشاورزی چیست؟

11- شرایط محیطی که باعث افزایش اتیلن در گیاه می شوندکدامند؟(1- دی ماه 81)

12- خفتگی دانه یعنی چه؟چه عواملی سبب رفع  حالت خفتگی دانه می شوند؟( 1- دی ماه 81)

13- به پرسش های زیر پاسخ دهید:( 1- خرداد 82)

      الف- مریستم های نخستین در چه بخش هایی از گیاه وجود دارند؟

       ب- در ساختار نخستین ، رشد قطری ریشه وساقه از چه طریقی صورت می گیرد؟

       ج- بافت های نخستین را تعریف کنید؟

14-  دو راه برای رفع خفتگی دانه ها پیشنهاد کنید.و در هر مورد چگونگی رفع خفتگی را توضیح دهید.(1-  خرداد 82)

15- سلول های حاصل از مریستم های نزدیک به نوک ریشه ، چهار گروه متمایز بافتی را بوجود می آورند.آنها را نام ببرید.(1- شهریور 82)

16- در هریک از موارد زیر از کدام هورمون گیاهی استفاده می شود؟ (1- شهریور 82)

     الف- زودرس کردن میوه ها           ب-  ریشه دار کردن قلمه ها            ج-شادابی شاخه های گل              د- رفع خفتگی دانه ها

17- محرک های رشد گیاهان کدامند؟و از کدام هورمون برای ریشه دار کردن قلمه ها استفاده می شود؟( 1- مرداد 82)

18- مریستم های پسین ساقه گیاه کدامند؟و هر یک در چه بخشی از ساقه بوجود می آیند؟( 1- مرداد 82)

19- چرا بریدن سر شاخه های گیاهان، (هرس کردن) سبب پر شاخه و برگ شدن آن ها می شود؟( 1- شهریور 81)

20- مریستم های پسین در چه بخشهایی از گیاهان چوبی به وجود می ایند و چه نقشی دارند؟(1- شهریور 81)

21- پاسخ دهید؟(1- دی ماه 80)

      الف- یک هورمون محرک رشد را در گیاهان نام ببرید.

      ب- نوردورگی را تعریف کنید؟

      ج- آبسزین چگونه تعادل آب در گیاه را تنظیم می کند؟

22- الف- هویج از نظر طول عمر چه نوع گیاهی است؟

       ب- چه بخش هایی از گیاه ، ساختار نخستین را تشکیل می دهند؟(1- دی ماه 80)

23- الف - اصطلاح نمو در زیست شناسی چه مفهومی دارد؟

       ب- پروتوپلاست چیست؟( 1- مرداد 81)

24- الف- اکسین چگونه باعث خمیدگی ساقه به سمت نور می شود؟

        ب- یکی از هورمون هایی که موجب ریزش برگ می شوند را نام ببرید؟( 1- مرداد 81)

فصل یازدهم

1-هر يك از هورمون هاي LHو FSH چه تاثيري بر اعمال بيضه ها دارند؟(مرداد81-  دي ماه 83)

2-به پرسش هاي زير پاسخ دهيد؟(0.75 – دي ماه 83)

   الف- چه عاملي موجب ورود تخمگ از تخمدان به لوله فالوپ مي شود؟

   ب- چه عواملي موجب حركت تخمك از لوله فالوپ به سمت رحم مي شوند؟

3-لقاح داخلي در چه گروههايي از جانوران ديده مي شود؟(0.75 – دي ماه 83)

4-تفاوت اندازه سلول تخم پرندگان و پستانداران را با ذكر مثال بنويسيد.(1.5-شهريور 83)

5-اعمال بيضه توسط كدام هورمونها تنظيم ميشود؟(0.5 –شهريور 83)

6-به سوالات زير پاسخ دهيد: ( 0.5 - خرداد 83)

   الف- منظور از بلوغ نهايي اسپرم چيست؟

   ب-بلوغ نهايي اسپرم در چه بخشي از بيضه صورت مي گيرد؟

7- وظايف دستگاه توليد مثلي در زن را بنويسيد؟(0.75 – خرداد 83)

8- هر يك از منحني هاي «الف» و «ب» مربوط به كدام هورمون تخمداني است؟(0.75- خرداد81

     در قسمت «ج» در چرخه تخمداني چه واقعه اي رخ مي دهد؟                                  - خرداد 83)

 

 

9- هر يك از وقايع زير تحت تاثير چه هورمون هايي صورت مي گيرد؟

      الف- ضخيم و پر خون شدن ديواره رحم                                   

       ب- حفظ ديواره رحم                     

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

 

 

10- با توجه به شکل زیر به سوالات پاسخ دهید. (1- خرداد   82)          (شکل رحم در زنده زا)                                                                                                                                          

   الف- شکل نشان دهنده چه نوع تولید مثل جنسی در جانوران است.                                         

   ب- بخش مشخص شده را نامگذاری کنید.

   ج- این نوع تولید مثل، در کدام گروه از جانوران مشاهده می شود.                                                                                          

                                                                                                                                                                                

11- اندوخته غذایی تخمک به طور عمده از چه موادی است؟(0.5-خرداد 81)

12- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(0.75-خرداد81)

      الف- جفت چگونه ایجاد می شود؟

      ب- وظیفه جفت چیست؟

13- چه عواملی موجب اختلال در اسپرم زایی می شود؟(0.5- دی ماه 81)

14- در دوزیستان:    (1- دی ماه 81)

        الف- لقاح داخلی است یا خارجی؟                               ب- نحوه انجام لقاح در دوزیستان چگونه است؟

15- به پرسشهای زیر پاسخ دهید؟(1- دی ماه 81)

       الف-تنظیم بلوغ گامت ها و تشکیل جسم زرد ، در کدام یک از مراحل چرخه تخمدان رخ می دهند؟

       ب- از جسم زرد چه هورمون هایی ترشح می شوند؟

16- اسپرم و تخمک ها را از نظر اندازه و تحرک با یکدیگر مقایسه کنید؟(1- خرداد 82)

17- پرده های اطراف رویان را نام ببرید و نقش هر یک را بنویسید؟( 1- شهریور 82)

18- به سوالات زیر پاسخ دهید؟( 0.5- شهریور 82)

     الف- یک نمونه از جانورانی که لقاح خارجی دارند نام ببرید؟

     ب- اولین مهره دارانی که تخم گذاری در خشکی را آغاز کردند کدام گروه می باشند؟

19- مقدار کدام هورمون هیپوفیزی در نیمه چرخه جنسی افزایش می یابد. وئنتیجه آن چیست؟( 0.5- شهریور 82)

20- نقش اپی دیدیم در دستگاه تولید مثلی مرد چیست؟(0.5- مرداد 82)

21- اندوخته غذایی تخمک جانوران ، مخلوطی از کدام مواد است؟( 0.5- مرداد 82)

22- در حدود چند روز بعد از لقاح، بلاستوسیت به جداره رحم متصل می شود. و این عمل چه نامیده می شود؟(0.5- مرداد 82)

23- طرح مقابل منحنی مقدار تغییرات هورمون های

هیپوفیز پیشین و فولیکول های تخمدان را نشان می دهد.

نام هورمون های الف و ب را بنویسید؟(0.5- مرداد 82)

 

24- جسم زرد چیست و تحت تاثیر چه هورمونی تشکیل می شود؟ (0.75- شهریور 81)

25- هورمون های هیپوفیزی موثر در فعالیت غدد جنسی کدامند؟اثر هر کدام را در جنس نر بنویسید.( 1- شهریور 81)

26- به پرسش های زیر پاسخ دهید؟(1- مرداد 81)

     الف- از جسم زرد چه هورمون هایی ترشح می شود؟

     ب- در کدام مرحله از دوران زندگی زن ،گامت های نابالغ تقسیم خود را آغاز می کنندودر چه مرحله ای از میوز I  این تقسیم متوقف می شود؟(1 – مرداد 81)

27-  به چه دلیل میزان اندوخته در تخمک پرندگان ( در مقایسه با پستانداران) بسیار زیاد است؟(0.5- مرداد 81)

28- الف- تخمک گذاری را تعریف کنید؟

      ب- بلاستوسیت چیست؟             ج- جفت را تعریف کنید؟(1- دی ماه80)

29- الف-  LH چه اثری بر بیضه دارد؟

       ب- استروژن چه اثری بر فولیکول دارد؟

       ج- اووم چیست؟

       د- پروستات چه ماده ای ترشح می کند؟ ( 1- دی ماه 80)

 

زندگی نامه شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی

سعدی

 

شیخ مصلح الدین سعدی

شیخ مُصلِح الدین مُشرف بن عَبدُالله مشهور به سعدی شیرازی (۶۰۰ (هجری قمری) ؟ - ۶۹۰ (هجری قمری) ؟) (۱۲۰۰ (میلادی) ؟ - ۱۲۹۰ (میلادی) ؟) از مهمترین شاعران و نویسندگان زبان فارسی است.

زندگینامه

سعدی در شیراز دیده به جهان گشود. خانواده‌اش از دین‌آموختگان بودند و پدرش در دستگاه دیوانی اتابک سعد بن زنگی، فرمانروای فارس شاغل بود. پس از درگذشت پدر، سعدی که هنوز نوجوان بود، به توصیه اتابک برای ادامه تحصیل عازم بغداد شد و در مدرسه مشهور نظامیه و دیگر حوزه‌های علمی آن شهر به دانش‌آموزی پرداخت. تا ۶۲۳ (هجری قمری) (۱۲۲۶ (میلادی)) سعدی به عنوان طالب علم در بغداد ماند و از محضر استادانی چون شیخ ابوالفرج جوزی و شیخ شهاب‌الدین سهروردی بهره برد. پس از دانش‌آموختگی تصمیم به ترک بغداد گرفت ولی چون ایالت فارس ناامن و محل تاخت و تاز مغولان بود، به شیراز بازنگشت و برای حج گزاردن و جهانگردی یک رشته سفرهای طولانی را در پیش گرفت.

در این که سعدی از چه سرزمین‌هایی دیدن کرده میان پژوهندگان اختلاف نظر است و به حکایات خود سعدی هم نمی‌توان چندان اعتماد کرد، زیرا بسیاری از آنها پایه نمادین و اخلاقی دارند نه واقعی. مسلم است که شاعر به عراق، شام و حجاز سفر کرده است و شاید از هندوستان، ترکستان، آسیای صغیر، غزنه، آذربایجان، فلسطین، یمن و افریقای شمالی هم دیدار کرده باشد. او در این سفرهای سخت ماجراهای بسیار از سر گذراند که اسارتش به دست فرانک‌ها و بردگی در کار ساختمان برج و باروی شهر طرابلس از آن جمله است.

پس از حدود سی سال جهانگردی، وقتی سعدی به زادگاه خود بازگشت، مردی کهنسال بود (۱۲۵۵ (میلادی)) و ابوبکر بن سعد بن زنگی بر فارس حکومت می‌کرد. سال‌های باقیمانده عمر سعدی به موعظه و نگارش گذشت. با استفاده از تجربه‌ها و آموخته‌هایش کتاب بوستان را در سال ۶۵۵ (هجری قمری) (۱۲۵۷ (میلادی)) به نظم، و گلستان را در سال ۶۵۶ (هجری قمری) (۱۲۵۸ (میلادی)) به نظم و نثر نگاشت.

آثار سعدی

گلستان سعدی

گلستان سعدی نام کتابی است که سعدی در میانه‌های عمر و یک سال پس از نوشتن بوستان (کتاب نخستش) آن را به نثر روان فارسی نوشت. از نثرهای روان، و بی‌مانند گلستان است که آن را استاد سخن می‌دانند. سعدی در همان ابتدا و در دیباچه‌ گلستان، کتاب خود را با نثری آغاز می‌کند که به واقع نشان دهنده چیرگی او در سخنوری و دانش او در واژه گزینی فارسی است. رفتار شاهان، منش درویشان، مزایای سکوت، جوانی و پیری از جمله موضوعاتی است که سعدی در هشت باب گلستان از آنها سخن می‌راند. پایان یافتن گلستان به دست سعدی برابر است با زمانی که مغولان به وسیله هلاکوخان موفق به فتح بغداد شدند.

 

گاهشمار

·          ۱۲۰۰ (میلادی) ؟- سعدی در شیراز به دنیا می‌آید.

·          ۱۲۰۶ (میلادی) - تموچین عنوان چنگیزخان می‌گیرد.

·          ۱۲۲۰ (میلادی) - خوارزم‌شاه از چنگیزخان شکست می‌خورد.تحصیلات ابتدایی سعدی در شیراز پایان می‌یابد.

·          ۱۲۲۶ (میلادی) - تحصیلات سعدی در مدرسه نظامیه بغداد تمام می‌شود.

·          ۱۲۲۷ (میلادی) - چنگیزخان می‌میرد.

·          ۱۲۴۱ (میلادی) - قسمت بزرگی از سرزمین روسیه زیر سلطه باتوخان در می‌آید.

·          ۱۲۴۳ (میلادی) - مغول‌ها از رومی‌ها در نزدیکی سیواس شکست می‌خورند.

·          ۱۲۵۶ (میلادی) - دوره مسافرت‌های سعدی پایان می‌یابد.

·          ۱۲۵۷ (میلادی) - نوشتن بوستان سعدی تمام می‌شود.

·          ۱۲۵۸ (میلادی) - نوشتن گلستان سعدی تمام می‌شود. هلاکوخان بغداد را فتح می‌کند.

·          ۱۲۵۹ (میلادی) - دوران بازنشستگی سعدی شروع می‌شود.

·          ۱۲۷۱ (میلادی) - مارکوپولو از پارس به چین مسافرت می‌کند.

·          ۱۲۷۳ (میلادی) - مولانا جلال‌الدین رومی می‌میرد.

·          ۱۲۹۰ (میلادی) ؟ - سعدی در شیراز می‌میرد.

سعدی تخلص و شهرت «مشرف الدین بن مصلح الدین» ، مشهور به «شیخ سعدی» یا «شیخ شیراز» و یا «شیخ» و همچنین معروف به «افصح المتکلمین» است.

درباره نام و نام پدر شاعر و همچنین تاریخ تولد سعدی اختلاف بسیار است. سال تولد او را از 571 تا 606 هجری قمری احتمال داده اند و درباره تاریخ درگذشتش هم سالهای 690 تا 695 را نوشته اند.

زندگی نامه

سعدی در شیراز پای به دایره هستی نهاد. هنوز کودکی بیش نبود که پدرش در گذشت. آنچه مسلم است این که اغلب افراد خانواده وی اهل علم و دین و دانش بودند. سعدی پس از تحصیل مقدمات علوم از شیراز به بغداد رفت و در مدرسه نظامیه به تکمیل دانش خود پرداخت.

از محضر ابوالفرج بن الجوزی و همچنین شهاب الدین عمر سهروردی استفاده ها برد. سپس به حجاز و شام «سوریه» رفت و زیارت حج به جا آورد. در شهر شام «سوریه» به وعظ و سیاحت و عبادت پرداخت.

در روزگار سلطنت اتابک ابوبکر بن سعد به شیراز بازگشت و در همین ایام دو اثر جاودان بوستان و گلستان را آفرید و به نام «اتابک» و پسرش سعد بن ابوبکر کرد.

پس از زوال حکومت سلغریان، سعدی بار دیگر از شیراز خارج شد و به بغداد و حجاز رفت. در بازگشت به شیراز، با آن که مورد احترام و تکریم بزرگان فارس بود، بنابر مشهور عزلت گُزید و در زاویه ای به خلوت و ریاضت مشغول شد.

آثار سعدی بسیارند و اغلب در مجموعه ای که کلیات دیوان سعدی نامیده می شود؛ به چاپ رسیده است. بوستان، گلستان و دیوان غزلیات و قصاید از معروفترین آنها به شمار می روند.

سعدی، شاعر جهاندیده، جهانگرد و سالک سرزمینهای دور و غریب بود؛ او خود را با تاجران ادویه و کالا و زوار اماکن مقدس همراه می کرد. از پادشاهان حکایتها شنیده و روزگار را با آنان به مدارا می گذراند.

سفاکی و سخاوتشان را نیک می شناخت و گاه عطایشان را به لقایشان می بخشید. با عاشقان و پهلوانات و مدعیان و شیوخ و صوفیان و رندان به جبر و اختیار همنشین می شد و خامی روزگار جوانی را به تجربه سفرهای مکرر به پختگی دوران پیری پیوند می زد.

سفرهای سعدی تنها جستجوی تنوع، طلب دانش و آگاهی از رسوم و فرهنگهای مختلف نبود؛ بلکه هر سفر تجربه ای معنوی نیز به شمار می آمد.

سنت تصوف اسلامی همواره مبتنی بر سیر و سلوک عارف در جهان آفاق و انفس بود و سالک، مسافری است که باید در هر دو وادی، سیری در خور استعداد داشته باشد؛ یعنی سفری در درون و سفری در بیرون.

وارد شدن سعدی به حلقه شیخ شهاب الدین سهروردی خود گواه این مدعاست.

ره آورد این سفرها برای شاعر، علاوه بر تجارب معنوی و دنیوی، انبوهی از روایت، قصه ها و مشاهدات بود که ریشه در واقعیت زندگی داشت؛ چنان که هر حکایت گلستان، پنجره ای رو به زندگی می گشاید و گویی هر عبارتش از پس هزاران تجربه و آزمایش به شیوه ای یقینی بیان می شود. گویی، هر حکایت پیش از آن که وابسته به دنیای تخیل و نظر باشد، حاصل دنیای تجارب عملی است.

شاید یکی از مهمترین عوامل دلنشینی پندها و اندرزهای سعدی در میان عوام و خواص، وجه عینی بودن آنهاست. اگرچه لحن کلام و نحوه بیان هنرمندانه آنها نیز سهمی عمده در ماندگاری این نوع از آثارش دارد.

از سویی، بنا بر روایت خود سعدی، خلق آثار جاودانی همچون گلستان و بوستان در چند ماه، بیانگر این نکته است که این شاعر بزرگ از چه مایه دانایی، توانایی، تجارب اجتماعی و عرفانی و ادبی برخوردار بوده است.

باری، آثار سعدی علاوه بر آن که عصاره و چکیده اندیشه ها و تأملات عرفانی و اجتماعی و تربیتی وی است، آیینه خصایل و خلق و خوی و منش ملتی کهنسال است و از همین رو هیچ وقت شکوه و درخشش خود را از دست نخواهد داد.



معدودی از ویژگیهای سبکی آثار سعدی چنینند:

ویژگی های آثار سعدی

نکات دستوری
در آثار سعدی به صحیح ترین شکل ممکن رعایت شده است. عنصر وزن و موسیقی، منجر به نقض یا پیش و پس شدن حاد دستوری در جملات نمی شود و سعدی به ظریفترین و طبیعی ترین حالت ممکن در لحن و زبان، با وجود تگنای وزن، از عهده این مهم بر می آید.

دیوان غزلیات سعدی را به تفأل باز می کنیم:

ای که گفتی هیچ مشکل چون فراق یار نیست

گر امید وصل باشد، همچنان دشوار نیست

نوک مژگانم به سرخی بر بیاض روی زرد

قصه دل می نویسد حاجت گفتار نیست

در آن نفس که بمیرم در آرزوی تو باشم

بدان امید دهم جان که خاک کوی تو باشم

به وقت صبح قیامت، که سر زخاک برآرم

به گفتگوی تو خیزم، به جستجوی تو باشم

حدیث روضه نگویم، گل بهشت نبویم

جمال حور نجویم، دوان به سوی تو باشم

ایجاز

خلاصه گویی و یا پیراستن شعر از کلمات زاید و اضافی و دوری از عبارت پردازیهای بیهوده ای که نه تنها نقش خاصی در ساختار کلی شعر ندارد، بلکه باعث پریشانی در روابط کلمات با یکدیگر و نهایتاً جملات می شوند و به نحو چشمگیری از زیبایی کلام می کاهند، در شعر و کلام سعدی نقش ویژه ای دارد.
ساختار شعر سعدی کم کردن یا افزودن کلمه ای را خارج از قاعده و بی توجه به بافت کلی کلام بر نمی تابد. از سویی این ایجاز که در نهایت زیبایی و اعتدال است، منجر به اغراقهای ظریف تخیلی و تغزلی می شود و زبان شعر را از غنایی بیشتر برخوردار می کند:

گفتم آهن دلی کنم چندی

ندهم دل به هیچ دلبندی

به دلت کز دلم به در نکنم

سخت تر زین مخواه سوگندی

ریش فرهاد بهترک می بود

گر نه شیرین نمک پراکندی

کاشکی خاک بودمی در راه

تا مگر سایه بر من افکندی ...

ایجاز سعدی، ایجاز میان تهی و سبک نیست، بلکه پرمایه و گرانبار از اندیشه و درد است. بی فایده نیست اگر حکایتی را از گلستان»نیز نقل کنیم و به عیان ببینیم که سعدی چه مایه از معنی را در چه مقدار از سخن می گنجاند:

حکایت: پادشاهی پارسایی را دید، گفت: هیچت از ما یاد آید؟ گفت: بلی، وقتی که خدا را فراموش می کنم.

حکایت: هندویی نفط اندازی همی آموخت. حکیمی گفت: تو را که خانه نئین است، بازی نه این است»

موسیقی
سعدی از موسیقی و عوامل موسیقی ساز در سبک و زبان اشعارش سود می جوید. وی اغلب از اوزان عروضی استفاده میکند.

علاوه بر اوزان عروضی، شاعر به شیوه مؤثری از عواملی بهره می برد که هر کدام به نوعی موسیقی کلام او را افزایش می دهند؛ عواملی همچون انواع جناس، هم حروفیهای آشکار و پنهان، واج آرایی، تکرار کلمات، تکیه های مناسب، موازنه های هماهنگ لفظی در ادبیات و لف و نشرهای مرتب و ...

استفاده از این عناصر به گونه ای هنرمندانه و زیرکانه صورت می گیرد که شنونده یا خواننده شعر او پیش از آن که متوجه صنایع به کار رفته در شعر او شود، مسحور زیبایی و هماهنگی و لطافت آنها می شود.

در غزل زیر سعدی نهایت استفاده را از عوامل موسیقی زای زبان برده است، بی آن که سخنش رنگ تکلف و تصنع به خود بگیرد. تکرارهای هنرمندانه کلمات، همحروفیها و وزن مناسب شعر و همچنین لحن عاطفی و تعزلی همچون شکری هستند که در این شعر و

اشعار دیگر او به صورت شربتی گوارا در می آیند تا ما جز شیرینی کلام، چیز دیگر ننیوشیم:

بگذار تا مقابل روی تو بگذریم

دزدیده در شمایل خوب تو بنگریم

شوق است در جدایی و جور است در نظر

هم جور به که طاقت شوقت نیاوریم

روی ار به روی ما نکنی حکم از آن تست

باز آ که روی در قدمانت بگستریم

ما را سری است با تو که گر خلق روزگار

دشمن شوند و سر برود، هم بر آن سریم

گفتی زخاک بیشتر نه که از خاک کمتریم

ما با توایم و با تو نه ایم اینت بوالعجب

در حلقه ایم با تو و چون حلقه بر دریم

از دشمنان برند شکایت به دوستان

چون دوست دشمن است شکایت کجا بریم؟

طنز و ظرافت
طنز و ظرافت جایگاه ویژه ای در ساختار سبکی آثار سعدی دارد. البته خاستگاه این طنز به نوع نگاه و تفکر این شاعر بزرگ بر می گردد. طنز سعدی، سرشار از روح حیات و سرزندگی است.سعدی به یاری لحن طنز، عبوسی و خشکی را از کلام خویش پس می زند و شور و حرکت را بدان باز می گرداند. با همین طنز، تیغ کلامش را تیز و برنده و اثرگذار می کند.
طنز، نیش همراه با نوش است؛ زخمی در کنار مرهم. سالها بعد، لسان الغیب، حافظ شیرازی ابعاد عمیق دیگری به طنز شاعرانه بخشید و از آن در بازی شعر خود استفاده ها برد:

با محتسب شهر بگویید که زنهار

در مجلس ما سنگ مینداز که جام است

یا

کسان عتاب کنندم که ترک عشق بگوی

به نقد اگر نکُشد عشقم، این سخن بکشد

زندگی نامه دهخدا

گزیده زندگی و شخصیت دهخدا

استاد علی اکبر دهخدا از خبره ترین و فعال ترین استادان ادبیات فارسی در روزگار معاصر است که بزرگترین خدمت به زبان فارسی در این دوران را انجام داده. لغت نامه بزرگ دهخدا که در بیش از پنجاه جلد به چاپ رسیده است و شامل همه لغات زبان فارسی با معنای دقیق و اشعار و اطلاعاتی درباره آنهاست و کتاب امثال و حکم که شامل همه ضرب المثل ها و احادیث و حکمت ها در زبان فارسی است خود به تنهایی نشان دهنده دانش و شخصیت علمی استاد دهخدا هستند. دهخدا به غیر از زبان فارسی به زبانهای عربی و فرانسوی هم تسلط داشته و فرهنگ فرانسوی به فارسی او نیز هم اکنون در دست چاپ می باشد.
دهخدا علاوه بر این که دانشمند و محقق بزرگی بود مبارز جدی و کوشایی نیز در انقلاب مشروطه محسوب می شد. او مبارزه را نیز از راه نوشتن ادامه می داد و مطالب خود علیه رژیم مستبد قاجار را در روزنامه صور اسرافیل که از روزنامه های پرفروش و مطرح آن زمان بود چاپ می کرد.
لغت نامه که بزرگترین و مهمترین اثر دهخدا محسوب می شود 45 تا 50 سال از وقت دهخدا را گرفت. یعنی سالها بیش از آنچه که حکیم ابوالقاسم فردوسی صرف شاهنامه خود کرد. لغت نامه نه تنها گنجینه ای گرانبها برای زبان فارسی است، بلکه معانی و تفسیرات و شروح تاریخی بسیاری از کلمات عربی را نیز داراست.

علی اكبر دهخدا در حدود سال 1297 هـ. ق (1257 خورشیدی) در تهران متولد شد. اگرچه اصلیت او قزوینی بود ولی پدرش خانباباخان كه از ملاكان متوسط قزوين بود، پيش از ولادت وی از قزوين به تهران آمد و در اين شهر اقامت گزيد. هنگامي كه او ده ساله بود. پدرش فوت كرد، و فردی به نام میرزا یوسف خان قیم او شد. دو سال بعد میرزا یوسف خان نیز درگذشت و اموال پدر دهخدا هم به فرزندان میرزا یوسف خان رسید.
در آن زمان يكي از فضلای عصر بنام شيخ غلامحسين بروجردی که از دوستان خانوادگی آنها بود کار تدریس دهخدا را به عهده گرفت و دهخدا تحصیلات قدیمی را در کنار او آموخت. وی حجره ای در مدرسه حاج شيخ هادی (در خيابان حاج شيخ هادی) داشت، وی مردی مجرد بود و بتدريس زبان عربي و علوم دينی مشغول بود. استاد دهخدا غالباً اظهار مي كردند كه هر چه دارند، بر اثر تعليم آن بزرگ مرد بوده است. بعدها كه مدرسه سياسی در تهران افتتاح شد، دهخدا در آن مدرسه مشغول تحصيل گرديد و با مبانی علوم جدید و زبان فرانسوی آشنا شد.
معلم ادبيات فارسی آن مدرسه محمد حسين فروغی مؤسس روزنامه تربيت و پدر ذكاءالملك فروغی بود، آن مرحوم گاه تدريس ادبيات كلاس را به عهده دهخدا مي گذاشت. چون منزل دهخدا در جوار منزل مرحوم آيه الله حاج شيخ هادی نجم آبادی بود، وي از اين حسن جوار استفاده كامل مي برد و با وجود صغر سن مانند اشخاص سالخورده از محضر آن بزرگوار بهره مند مي گشت. در همين ايام به تحصيل زبان فرانسه پرداخت و پس از درس خواندن در آن مدرسه به خدمت وزارت امور خارجه در آمد. بعداً در سال 1281 هنگامي كه 24 سال داشت معاون الدوله غفاری که به وزیر مختاری ايران در کشورهای بالكان منصوب شده بود، دهخدا را با خود به اروپا برد، و استاد حدود دو سال و نیم در اروپا و بيشتر در وين پايتخت اتريش اقامت داشت، و در آنجا زبان فرانسه و معلومات جديد را تكميل كرد.
مراجعت دهخدا به ايران مقارن با آ‎غاز مشروطيت بود. او در حدود سال 1325 هجری قمری (1285 هجری شمسی) با همكاري مرحوم جهانگيرخان و مرحوم قاسم خان روزنامه صور اسرافيل را منتشر كرد. این روزنامه از جرايد معروف و مهم صدر مشروطيت بود، جذابترين قسمت آن روزنامه ستون فكاهی بود كه بعنوان «چرند پرند» بقلم استاد و با امضاي «دخو» نوشته می شد، و سبك نگارش آن در ادبيات فارسی بی سابقه بود و مكتب جديدی را در عالم روزنامه نگاری ايران و نثر معاصر پديد آورد. وی مطالب انتقادی و سياسی را با روش فكاهی طی مقالات خود در آن زمان منتشر می کرد. پس از تعطيل مجلس شوراي ملی در دوره محمد علی شاه، آزادیخواهان ناچار از کشور خارج شدند. دهخدا نیز به استانبول و از آنجا نیز به اروپا رفت.
وي در پاريس با علامه محمد قزوينی معاشر بود، سپس به سويس رفت و در «ايوردن» سويس نيز سه شماره از «صوراسرافيل» را به کمک میرزا ابوالحسن خان پیر نیا (معاضد الدوله) منتشر كرد. آنگاه دوباره به استانبول رفته و در سال 1327 هجری قمری با مساعدت جمعی از ايرانيان تحت عنوان مکور كه در تركيه بودند روزنامه ای بنام «سروش» به زبان فارسي انتشار داد. پس از اينكه مجاهدين تهران را فتح كردند و محمد علي شاه خلع گرديد، دهخدا از تهران و كرمان به نمايندگي مجلس شوراي ملی انتخاب شد، و با استدعای احرار و سران مشروطيت از عثمانی به ايران بازآمده به مجلس شورای ملی رفت.
در دوران جنگ بين المللی اول که از سال 1914 تا 1918 میلادی به طول انجامید دهخدا در يكي از قراي چهار محال بختياري منزوي بود و پس از جنگ به تهران بازگشته از كارهاي سياسي كناره گرفت، و به خدمات علمي و ادبي و فرهنگي مشغول شد، و مدتي رياست دفتر (كابينه) وزارت معارف، رياست تفتيش وزارت عدليه، رياست مدرسه علوم سياسي و سپس رياست مدرسة عالي حقوق و علوم سياسي تهران به او محول گرديد تا اینکه سه چها روز قبل از شهریور 1320 و خلع سلطنت رضا خان از ریاست آنجا معزول شد و از آن زمان تا پايان حيات بيشتر به مطالعه و تحقيق و تحرير مصنفات گرانبهاي خويش مشغول بود.
دهخدا گاه برای تفنن شعر نیز می سرود. اما شاعری حرفه اصلی او نبود. این منظومه های معدود را دکتر محمد معین آنها را در کتابی گردآوری کرده دكتر محمد معين اشعار دهخدا را به سه دسته تقسيم مي كند كه عبارت است از :نخست اشعاري كه به سبك متقدمان سروده است و بعضی از اين نوع دارای جزالت و استحكامی است كه تشخيص آنها از گفته هاي شعراي قديم دشوار مي نمايد. دوم :اشعاری است كه در آنها تجدد ادبی بكار رفته است .بسياري از اديبان معاصر مسمط يادآر ز شمع مرده ياد آر دهخدا را نخستين نمونه شعرنو بشمار مي آورند. دهخدا شعر یاد آر ز شمع مرده یاد آر که آن را در زیر مشاهده می کنید را در یادبود میرزا جهانگیر خان شیرازی، مدیر روزنامه صور اسرافیل سروده است.

ای مرغ سحر، چو این شب تار،****بگذاشت ز سر سیاهکاری
وز تحفه روح بخش اسحار****رفت از سر خفتگان خماری
بگشود گره ز زلف زر تار ****محبوبه نیلگون عماری
یزدان به کمال شد پدیدار****واهریمن زشتخو حصاری

یاد آر ز شمع مرده، یاد آر

ای مونس یوسف اندر این بند****تعبیر عیان چو شد تو را خواب
دل پر ز شعف، لب از شکر خند****محسود عدو به کام اصحاب
رفتی بر یار خویش و پیوند****آزاد تر از نسیم و مهتاب
زان کو همه شام با تو یک چند****در آرزوی وصال احباب

اختر به سحر شمرده یاد آر

چون باغ شود دوباره خرم****ای بلبل مستمند مسکین
وز سنبل و سوری و سپرغم****آفاق نگارخانه ی چین
گل سرخ و به رخ عرق ز شبنم****تو داده ز کف قرار و تمکین
زان نوگل پیش رس که در غم****ناداده به نار شوق تسکین

 

از سردی دی، فسرده یاد آر

ای همره تیه پور عمران****بگذشت چو این سنین معدود
وان شاهد نغز بزم عرفان****بنمود چو وعد خویش مشهود
وز مذبح زر چو شد به کیوان****هر صبح شميم عنبر و عود
زان كو به گناه قوم نادان**** در حسرت روي ارض موعود

برباديه جان سپرده ،يادآر

چون گشت زنو زمانه آباد ****ای کودك دوره طلايي
وز طاعت بندگان خود شاد****بگرفت ز سر خدا ،خدايي
نه رسم ارم ،نه اسم شداد **** گل بست زبان ژاژخايي
زان كس كه ز نوك تيغ جلاد****ماخوذ بجرم حق ستايي

تسنيم وصال خورده ،يادآر

علامه دهخدا در ساعت شش وسه ربع بعد از ظهر روز دوشنبه هفتم اسفند ماه 1334 شمسي در سن 77 سالگی پس از عمری خدمت به سیاست و فرهنگ و علم و ادب ایران در خانة مسكوني خويش واقع در خيابان ايرانشهر (جلال بايار) تهران به رحمت ايزدی پيوست. جنازه آ ن مرحوم در بامداد روز چهارشنبه به شهر ری مشايعت و در ابن بابويه در مقبره خانوادگی مدفون گرديد.

مبارزات سیاسی دهخدا
وقتی دهخدا از سفر بالکان بازگشت، انقلاب مشروطه کم و بیش آغاز شده بود. او که همیشه به فکر پیشرفت و ترقی مملکت خود بود، انقلاب مشروطه را راه مناسبی برای رسیدن به این هدف می دید. او در آغاز ورود به ایران، از طرف امین الضرب مهدوی به عنوان معاون و مترجم موسیو دوبروک، مهندس بلژیکی اداره شوسه خراسان استخدام شد. از همین زمان دیگران از نامه های اداری و نحوه کار دهخدا استعدادهای او خصوصا استعدادش در نویسندگی را شناخته بودند.
شش سال بعد، وقتی مشروطه در کشور اعلام شده بود و مشروطه خواهان در حال تلاش برای بیدار کردن مردم از خواب غفلت بودند دهخدا از طرف میرزا جهانگیر خان شیرازی و میرزا قاسم خان تبریزی به عنوان نویسنده ای در روزنامه صور اسرافیل، به تهران دعوت شد. ورود دهخدا به روزنامه صور اسرافیل در واقع آغاز فعالیتهای سیاسی دهخدا بود.
روزنامه صور اسرافیل که در حقیقت یک هفته نامه بود و به طور هفتگی منتشر می شد، نه ماه پس از اعلام مشروطیت در روز پنج شنبه هفدهم ربیع الاول سال 1325 قمری در محل کتابخانه تربیت واقع در خیابان ناصری تهران آغاز به انتشار کرد. تنها شش شماره از این روزنامه در آنجا منتشر شد و پس از آن محل انتشار آن به جای دیگری انتقال یافت.
صور اسرافیل یکی از اساسی ترین سلاح های مشروطه خواهان بود که تیراژ هر شماره آن در حدود بیست و چهار هزار نسخه بود. این روزنامه به طرز ماهرانه ای و برای اولین بار در ایران توانسته بود طنز و اخبار و مقالات سیاسی و نیازهای مردم آن زمان را به طور دلپذیر و مردم پسندی در قالب یک روزنامه چاپ کند. شاید این اولین روزنامه ایرانی بود که مردم کوچه و بازار نیز آن را می خواندند. آن زمان مردم تهران به غیر از شاهنامه خوانی و افسانه گویی و کارهایی از این قبیل سرگرمی دیگری به نام روزنامه خواندن نیز داشتند. مردم دسته دسته می نشستند و با شور و شوق از کودکان روزنامه فروش روزنامه ای را می خریدند که هم مایه تفریحشان بود و هم نیازها و مشکلاتشان را مطرح می کرد.
از میان مطالب این روزنامه آنچه بیش از همه طرفدار داشت و باعث شهرت روزنامه شده بود ستونی بود به نام چرند و پرند که با امضای دخو به چاپ می رسید و نویسنده آن دهخدا بود. نوشته های دهخدا در ستون چرند و پرند از دو نظر قابل توجه هستند. اولا سبک نوشتار دهخدا در این مقالات که می توان آنها را به نوعی سبکی جدید در نگارش فارسی دانست. بنا به تایید بسیاری از مورخین سبک نگارش او در چرند و پرند سبکی کاملا نو بود و بسیاری از نوشته های امروزی برگرفته از آن سبک هستند. همچنین استدلال ها و طعنه های سیاسی دهخدا در دفاع از مشروطه در نوع خود بی نظیر بودند و تاثیر زیادی در طرفداری مردم از حکومت مشروطه داشتند.
صور اسرافیل در طول مدت انتشار پنج بار متوقف شد. وقفه اول و دوم آن هر دو به خاطر مقالات تند و تیز روزنامه بودند و در هر دو بار روزنامه برای مدتی منتشر نشد. پس از مدتی روزنامه مجددا توقیف شد و محل چاپ روزنامه نیز مورد غارت و حمله قرار گرفت. در بار چهارم وقفه در انتشار طولانی شد و دلیل آن بیماری دهخدا ذکر می شد. آخرین توقف در کار چاپ روزنامه سه روز قبل از به توپ بستن مجلس شورای ملی بود. پس از حاکم شدن فضای رعب و وحشت در جامعه دهخدا و تقی زاده و سید جمال الدین واعظ و تعدادی دیگر در خانه ای نزدیک مجلس شورای ملی پنهان شدند و سپس به مدت بیست و پنج روز به عنوان پناهنده سیاسی در سفارت انگلیس به سر بردند تا اینکه بالاخره محمد علی شاه با هر تدبیری که بود آنها را از آنجا بیرونشان آورد و راهی تبعیدشان کرد.
دهخدا ابتدا به نزد محمد خان قزوینی در پاریس رفت و پس از مدتی از آنجا خود را به شهر ایوردن سوئیس رساند و در آنجا نیز سه شماره دیگر از روزنامه صور اسرافیل را به هر زحمتی که بود به چاپ رساند و با هزار دردسر به تهران فرستاد. مدتی بعد از آن عازم استانبول شد و در آنجا روزنامه فارسی سروش را به کمک ایرانیان آنجا منتشر کرد که حدود پانزده شماره از آن منتشر شد.
سرانجام پس از پیروزی مشروطه خواهان، دهخدا به عنوان نماینده مجلس از دو شهر تهران و کرمان انتخاب شد و به تهران بازگشت و به مجلس شورای ملی رفت.
پس از شروع جنگ جهانی اول، دهخدا که دیگر طاقت شلوغی و خونریزی را نداشت به یکی از دهات چهارمحال بختیاری منزوی می شود. اما زندگی سیاسی دهخدا در اینجا به پایان نمی رسد. چند سال بعد، وقتی بحث ملی شدن صنعت نفت مطرح شده بود، دهخدا جسورانه به دفاع از آن پرداخت و مقالاتی را نیز بر علیه حکومت استبدادی انگلستان نوشت.
طرفداری دهخدا از مصدق و یارانش تا به آنجا بود که وقتی کودتای بیست و هشت مرداد به پیروزی رسیده بود و سربازان شاه به دنبال دکتر فاطمی یار وفادار دکتر مصدق می گشتند تا او را دستگیر کنند به خانه دهخدا ریختند و و خانه او را برای پیدا کردن دکتر فاطمی به هم ریختند و چون او را نیافتند، دهخدا را بازداشتش کردند و با شکنجه های بسیار سعی کردند تا حرفی از زیر زبان آن پیرمرد بیرون بکشند. سرانجام نیز چون به نتیجه ای نرسیدند پیکر نیمه جان او را در دالان خانه اش رها کردند. او سرانجام در سن 77 سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد.

لغت نامه دهخدا
همان گونه که پیداست لغت نامه مهم ترین و اساسی ترین اثر دهخدا و حتی شاید همه نویسندگان معاصر است و بیشتر شهرت و احترامی که دهخدا داراست به خاطر لغتنامه اوست. بنا به باور بسیاری چنین کار بزرگ و چنین سرمایه گذاری عظیمی برای زبان فارسی را به غیر از دهخدا تنها فردوسی انجام داده بود. تالیف لغت نامه دهخدا تاثیر بزرگی در پایداری و جاودانگی زبان فارسی گذاشت. امروز در ایران به هر کتابخانه ای که برویم از میزان مراجعانی که در جستجوی معنای کلمه ای یا مطلبی علمی مجلدات لغت نامه دهخدا را ورق می زنند می توانیم به به راحتی ارزش و اهمیت این کتاب را درک کنیم.
همه لغات فارسی و نام شهرها و روستاها و کلمات علمی و اشخاص بزرگ و حتی لغات عربی را می توان در لغت نامه دهخدا یافت. در جلوی هر کلمه ای، معنای لغوی کلمه، موارد استعمال آن، طرز تلفظ صحیح آن، اشعاری با آن و بسیاری اطلاعات دیگر درباره آن قرار دارد. لغت نامه دهخدا هم دایره المعارف است و هم کتاب مرجع علم های گوناگون و هم لغت نامه. وجود این کتاب در هر خانه یا کتابخانه یا جای دیگری نعمتی بزرگ محسوب می شود.
لغت نامه که دهخدا پنجاه سال یعنی بیشتر عمر خود را صرف آن کرد از پایه سه چهار میلیون فیشی تالیف شده است که دهخدا شب و روز به جمع آوری آنها مشغول بود. به گفته خود او و نزدیکانش او هیچ روزی از کار فیش برداری برای لغت نامه غافل نشد مگر دو روز به خاطر فوت مادرش و دو روز به خاطر بیماری سختی که داشت.
فکر ایجاد لغت نامه ای جامع که هم معنای همه لغات فارسی را داشته باشد و هم اطلاعات لازم درباره همه چیز را به خواننده بدهد از همان زمانی که دهخدا در یکی از قرای بختیاری منزوی بود در ذهنش خطور کرده بود. آن طور که آگاهان نوشته اند وی چند میلیون فیش از روی متون معتبر استادان نظم و نثر فارسی و عربی، لغت نامه های چاپی و خطی، کتب تاریخ و جغرافیا، طب، ریاضی، هندسه، هیأت، حکمت، کلام، فقه و... فراهم آورده بود. البته نقل می کنند که او بیشتر یادداشت ها را از روی ذهن خود می نوشته است. خود وی در یکی از یادداشتهای پراکنده اش برای لغت نامه می نویسد: همه لغات فارسی زبانان تا کنون احیا و در جایی جمع آوری نشده، مقداری از لغات مستعمل در لغت نامه ها در کتب خصوصا در شعر، گرد آمده است که ما آنها را در اینجا نقل کرده ایم. ولی از سوی دیگر هزاران لغت فارسی و غیر فارسی در تداول به کار می رود که تا کنون کسی آنها را گرد نیاورده و اگر گرد آورده به چاپ نرسانیده است. ما بسیاری از این لغات را به تدریج از حافظه نقل و سپس آنها را الفبایی کرده ایم. ولی باید دانست که برای به خاطر آوردن چند ده هزار کلمه و الفبایی کردن آن عمر هفت کرکس می باید... و این کار بی هیچ فصل و قطعی، بیرون از بیماری صعب چند روزه و دو روز رحلت مادرم رحمه ا... علیها که این شغل تعطیل شد و دقایقی چند که برای ضروریات حیات در روز، و می توانم گفت که بسیار شبها نیز، در خواب و در میان نوم و یقظه در این کار بودم. چه بارها که در شب از بستر بر می خاستم و پلیته می کردم و چیز می نوشتم.
دهخدا در سال 1324 هجری شمسی ميليونها فيشی را كه در تهيه ي لغت نامه فراهم كرده بود توسط مجلس شوراي ملي به ملت ايران هديه كردومجلس نيز قانونی را تصويب كرد كه اين ميراث عظيم چاپ شود و موسسه ای نیز به نام لغت نامه دهخدا برای مدیریت کار چاپ لغت نامه و ادامه راه دهخدا تاسیس شود. مدتی بعد از تصویب طرح چاپ لغت نامه در مجلس شورای ملی دهخدا فوت کرد و از آن زمان به بعد کار هماهنگی و مدیریت لغت نامه به وصیت خود دهخدا به عهده دکتر محمد معین گذارده شد. او که خود فردی فرهیخته بود و در ادبیات فارسی تبحر فراوان داشت و کتاب فرهنگ فارسی شش جلدی معین از آثار گرانبهای اوست به خوبی از عهده ادامه این کار خطیر بر آمد. پس از فوت دکتر معین نیز این کار به وسیله دکتر سید جعفر شهیدی و ابوالحسن شعرائی و دکتر دبیر سیاقی و دیگران دنبال شد و به پایان رسید.
تا زمانی که دهخدا زنده بود چهار هزار و دویست صفحه از لغت نامه تهیه شده بود در حالی که لغت نامه ای که امروز وجود دارد در پنجاه جلد و بیست و شش هزار صفحه به چاپ رسیده است. همچنین به تازگی سی دی لغت نامه دهخدا نیز توسط موسسه دهخدا که زیرمجموعه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران است تولید و عرضه شده است. به علت ارزش فرهنگی و علمی لغت نامه و نقش خطیر آن در زبان فارسی از تولید و عرضه سی دی یا کتاب لغت نامه دهخدا توسط شرکت ها و اداره های دیگر جلوگیری می شود. همچنین به تازگی مجلس در حال بررسی این طرح است که کتاب لغت نامه را از قانون حقوق مصنفان مجزا نگه دارد زیرا بر اساس این قانون هر کتابی پس از گذشتن سی سال از زمان چاپش قابل چاپ شدن توسط هر چاپخانه ای است. اما به خاطر وضعیت خاص لغت نامه دهخدا قرار است قانونی تصویب شود که بر اساس آن به جز موسسه دهخدا هیچ موسسه دیگری نتواند دست به تولید و توزیع کتاب یا سی دی لغت نامه دهخدا بزند.

سایر آثار دهخدا
به غیر از لغت نامه که بزرگترین و پر ارزش ترین اثر دهخدا است دهخدا کتاب های دیگری را نیز تالیف کرده است. با ارزش ترین کتاب دهخدا پس از لغت نامه کتاب امثال و حکم است. کتاب امثال و حکم کتابی است که در آن همه ضرب المثل ها و حکمت ها و آیات قرآن و اشعار و اخبار و احادیثی که در زبان فارسی مصطلح هستند جمع آوری شده اند.
دهخدا خود نقل مي كرد كه در كودكي شبي بالاي بام خوابيده بود و دربارة يكي از مثلهاي متداول در زبان فارسي مي انديشيد،‌ از اسم «مثل» آگاه نبود، همين قدر درك مي كرد آن جمله از نوع كلمات و لغات معمول نيست. قلم برداشت و چند تا از آن نوع يادداشت كرد. اين نخستين قدمي بود كه در راه تدوين امثال و لغات پارسي برداشت.
هنگامی که دهخدا و یارانش در حال تهیه فیش و یادداشت برای لغات لغت نامه دهخدا بودند، اعتماد الدوله قراگزلو که در آن زمان وزیر معارف بود به دهخدا پیشنهاد داد که با توجه به این که با وسایل امروزی چاپ لغت نامه میسر نیست و تالیف لغت نامه کاری بسیار طولانی است، امثال، حکمت ها، احادیث و... را در کتابی جداگانه جمع آوری کند و منتشر سازد. دهخدا نیز این پیشنهاد را پذیرفت و به این ترتیب امثال و حکم را در بین سالهای 1308 و 1311 به چاپ رسانید و در پایان کتاب فهرست اعلامی نیز به آن افزود.
گروهی خرده گرفتند كه عنوان كتاب « امثال و حكم» است ولي در طی آن، اصطلاحات و كنايات و اخبار و احاديثی كه مثل نيستند،‌ فراوان آمده. دهخدا به نگارنده اظهار داشت: من خود متوجه اين نكته بودم، ولي از انتخاب عنوانی طویل نظير « امثال و حكم و مصطلحات و كنايات و اخبار و احاديث ...» خودداری و بعنوان ساده « امثال و حكم» اكتفا كردم. راه ديگر هم حذف اصطلاحات و كنايات و غيره بود،‌ كه اگر استاد بدين كار دست می زد، خوانندگان خود را از فوايد بسيار محروم مي كرد.
نكته ديگر در باب اين كتاب، مقدمه نداشتن آن است. اصولاً،‌ استاد علامه در باب مقدمه كتابهاي خود احتياطی عجيب مقرون به وسواس داشت. در پاسخ سؤال نگارنده، راجع به علت عدم تحرير مقدمه براي امثال و حكم اظهار داشت: « در زبان فرانسوي هفده لغت پيدا كردم كه در فرهنگهاي عربي و فارسي همة آنها را «مثل» ترجمه كرده اند و در فرهنگهاي بزرگ فرانسوی، تعريفهايی كه براي آنها نوشته اند، مقنع نيست و نمي توان با آن تعريفات آنها را از يكديگر تميز داد. ناگريز توسط يكي از استادان فرانسوی دانشكده حقوق نامه ای به فرهنگستان فرانسه نوشتم و اختلاف دقيق مفهوم آن هفده لغت را خواستار شدم. پاسخي كه رسيد، تكرار مطالبی بود كه در لغتهای فرانسوی آمده بود، و به هيچ وجه مرا اقناع نكرد. از اين رو از نوشتن مقدمه و تعريف مثل و حكمت و غيره خودداري كردم. و كتاب را بدون مقدمه منتشر ساختم.
همان طور که در قبل هم اشاره شد، دهخدا به زبان فرانسوی نیز تسلط زیادی داشت. او چند کتاب را از زبان فرانسوی به فارسی ترجمه کرده است که البته هنوز به چاپ نرسیده اند. از آن جمله کتاب عظمت و انحطاط رومیان است که نوشته شده توسط منتسکیو نویسنده سرشناس فرانسوی است.
کتاب دیگری که دهخدا از زبان فرانسوی به فارسی ترجمه کرده است کتاب روح القوانین است که این کتاب نیز توسط منتسکیو تالیف شده است.
همچنین استاد از آغاز جوانی تا اواخر عمر به تأليف فرهنگ فرانسه به فارسی مشغول بودند. مواد اين كتاب فراهم گرديده؛‌ و آن شامل لغات علمی، ادبی، تاريخی، جغرافيايی و طبی به زبان فرانسه با معادل آنها در زبانهاي فارسی و عربي است. مرحوم دهخدا اين معادلها را تتبع دقيق در ساليان متمادي از متون امهات كتب فارسی و عربی استخراج كرده اند. اين كتاب نيز به طبع نرسيده است.
از دیگر آثار دهخدا کتاب شرح حال ابوریحان بیرونی است که مقارن هزارة تولد بيرونی تأليف و به جاي پنج شماره مجله آموزش و پرورش از انتشارات اداره كل نگارش وزارت فرهنگ در مهرماه 1324 منتشر گرديده، و سپس عين آن در لغت نامه تجديد طبع شده است.
اثر دیگر دهخدا تعلیقات بر دیوان ناصرخسرو قبادیانی است. ديوان قصايد و مقطعات حكيم ناصر خسرو به ضميمه روشنايی نامه و سعادت نامه به تصحيح مرحوم حاج سيد نصرالله تقوی و مقدمه آقای تقی زاده و تعليقات آقای مينوی در تهران به سالهاي 1304 ـ 1307 هجری شمسی به طبع رسيده است. يادداشتهای علامه دهخدا در تصحيح اشعار و بعضی نكات با مقدمه ای دلكش از صفحة 619 ديوان مزبور به بعد چاپ شده است. بعدها نيز مرحوم اديب پيشاوری در تصحيح برخی اشعار ناصر نظراتی اظهار كرده اند كه در پايان ديوان خود آن مرحوم كه به اهتمام مرحوم عبدالرسولي در 1312 در تهران طبع شده، به عنوان «رساله نقد حاضر» به چاپ رسيده است. آقای مسرور هم در مجلة ارمغان سال دوازدهم انتقاداتی بر تصحيحات استاد منتشر كرده اند.
از دیگر کارهای دهخدا می توان به ديوان سيد حسن غزنوی ملقب به اشرف اشاره کرد که به اهتمام آقای مدرس رضوی در تهران به سال 1328 به طبع رسيده است. آقاي مدرس پس از اتمام متن ديوان، آن را به نظر علامه دهخدا و استاد فروزانفر رسانيدند و يادداشتهای ايشان را در تصحيح اشعار در پايان كتاب جای دادند. تصحيحات مرحوم دهخدا در صفحات 361 ـ 376 آن كتاب مندرج است.

منابع تحقیق:
روزنامه همشهری - تاریخ 29 اردیبهشت سال 1380
ویژه نامه تهران روزنامه همشهری - شماره خرداد سال 1380
پایگاه اطلاع رسانی خبرگزاری BBC – مقاله سی دی های جعلی لغت نامه دهخدا
مرکز اطلاع رسانی شهر قزوین
شبکه اطلاع رسانی مدارس ایران
یادداشت ناشر کتاب امثال و حکم
پایگاه اطلاع رسانی سازمان ایرانشناسی
پایگاه اطلاع رسانی علمی آموزشی فرهنگسرا
لوح فشرده لغت نامه دهخدا – انتشارات دانشگاه تهران
زندگی نامه دکتر محمد معین - پایگاه اطلاع رسانی بنیاد اندیشه اسلامی
پایگاه اطلاع رسانی موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

 

واقعه غدیر خم

اهميت حجه الوداع

هجرت پيامبر اكرم صلي الله عليه و اله و سلم و خروج آن حضرت از مكه معظمه نقطه عطفي در تاريخ اسلام به شمار مي آيد و بعد از اين هجرت، حضرت سه بار به مكه سفر كرده اند.

بار اول در سال هشتم پس از صلح حديبيه به عنوان عمره وارد مكه شدند و طبق قراردادي كه با مشركين بسته بودند فوراً بازگشتند.

بار دوم در سال نهم به عنوان فتح مكه وارد اين شهر شدند، و پس از پايان برنامه ها و برچيدن بساط كفر و شرك و بت پرستي به طائف رفتند و هنگام بازگشت به مكه آمده و عمره بجا آوردند و سپس به مدينه بازگشتند.

سومين و آخرين بار بعد از  هجرت كه پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم وارد مكه شدند در سال دهم هجري بعنوان حجه الوداع بود كه حضرت براي اولين بار به طور رسمي اعلان حج دادند تا همه مردم در حد امكان حاضر شوند.

در اين سفر دو مقصد اساسي در نظر بود، و آن عبارت بود از دو حكم مهم از قوانين اسلام كه هنوز براي مردم به طور كامل و رسمي تبيين نشده بود: يكي حج، و ديگري مسئله خلافت و ولايت و جانشيني بعد از پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم.

---

آغاز سفر حج

پس از اعلان عمومي، مهاجرين و انصار و قبايل اطراف مدينه و مكه و حتي بلاد يمن و غير آن بسوي مكه سرازير شدند تا جزئيات احكام حج را شخصاً از پيامبرشان بياموزند و در اولين سفر رسمي حضرت، به عنوان حج شركت داشته باشند. اضافه بر آنكه حضرت اشاراتي فرموده بودند كه امسال سال آخر عمر من است و اين مي توانست باعث شركت همه جانبه مردم باشد.

جمعيتي حدود يكصد و بيست هزار نفر (گاهي بيشتر از آن را هم نقل كرده اند) در مراسم حج شركت كردند كه فقط هفتاد هزار نفر آنان از مدينه به همراه حضرت حركت كرده بودند، بطوريكه لبيك گويان از مدينه تا مكه متصل بودند.

حضرت چند روز به ماه ذي الحجه مانده از مدينه خارج شدند و بعد از ده روز طي مسافت در روز سه شنبه پنجم ذي الحجه وارد مكه شدند.

اميرالمومنين عليه السلام هم كه قبلاً از طرف حضرت به يمن و نجران براي دعوت به اسلام و جمع آوري خمس و زكات و جزيه رفته بودند به همراه عده اي در حدود دوازده هزار نفر از اهل يمن براي ايام حج به مكه رسيدند.

با رسيدن ايام حج در روز نهم ذي الحجه حضرت به موقف عرفات رفتند و بعد از آن اعمال حج را يكي پس از ديگري انجام دادند، و در هر مورد واجبات و مستحبات آن را براي مردم بيان فرمودند.

---

خطابه اول در مني

در عرفات دستور الهي نازل شد كه علم و ودايع انبياء عليهم السلام را به علي بن ابي طالب عليه السلام منتقل كند و او را به عنوان خليفه و جانشين خود معرفي كند.

در مني پيامبر صلي اله عليه و اله و سلم اولين خطابه خود را ايراد فرمودند كه در واقع يك زمينه سازي براي خطبه غدير بود. در اين خطبه ابتدا اشاره به امنيت اجتماعي مسلمين از نظر جان و مال و آبروي مردم نمودند، و سپس خونهاي بناحق ريخته شده و اموال بناحق گرفته شده در جاهليت را رسماً مورد عفو قرار دادند تا كينه توزيها از ميان برداشته شود و جوّ اجتماع براي تامين امنيت آماده شود. سپس مردم را برحذر داشتند كه مبادا بعد از او اختلاف كنند و بر روي يكديگر شمشير بكشند.

در اينجا تصريح فرمودند كه:

اگر من نباشم علي بن ابي طالب در مقابل متخلفين خواهد ايستاد.

سپس حديث ثقلين بر لسان مبارك حضرت جاري شد و فرمودند:

من دو چيز گرانبها در ميان شما باقي مي گذارم كه اگر به اين دو تمسك كنيد هرگز گمراه نمي شويد: كتاب خدا و عترتم يعني اهل بيتم.

اشاره اي هم داشتند به اينكه عده اي از همين اصحاب من روز قيامت به جهنم برده مي شوند.

نكته جالب توجه اينكه در اين خطابه، اميرالمومنين عليه السلام سخنان حضرت را براي مردم تكرار مي كردند تا آنان كه دورتر بودند بشنوند.

---

خطابه دوم در مسجد خيف در مني

در روز سوم از توقف در مني، بار ديگر حضرت فرمان دادند تا مردم در مسجد خيف اجتماع كنند. در آنجا نيز خطابه اي ايراد فرمودند كه ضمن آن صريحاً از مردم خواستند كه گفته هاي ايشان را خوب به خاطر بسپارند و به غائبان برسانند.

در اين خطبه به اخلاص عمل و دلسوزي براي امام مسلمين و تفرقه نينداختن سفارش فرمودند و تساوي همه مسلمانان در برابر حقوق و قوانين الهي را اعلام كردند. بعد از آن بار ديگر متعرض مسئله خلافت شدند و حديث ثقلين بر لسان حضرت جاري شد، و بار ديگر براي غدير زمينه را آماده كردند.

در اين مقطع، منافقين كاملاً احساس خطر كردند و قضيه را جدي گرفتند و برنامه هاي خود را آغاز كردند و پيمان نامه نوشتند و هم قسم شدند.

---

لقب اميرالمؤمنين

در مكه جبرئيل، لقب اميرالمؤمنين را به عنوان اختصاص آن به علي بن ابي طالب عليه السلام از جانب الهي آورد، اگر چه اين لقب قبلاً نيز براي آن حضرت تعيين شده بود.

پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم هم دستور دادند تا يك يك اصحابش نزد علي عليه السلام بروند و به عنوان اميرالمؤمنين بر او سلام كنند و السلام عليك يا اميرالمؤمنين بگويند، و بدينوسيله در زمان حيات خود، از آنان اقرار بر امير بودن علي عليه السلام گرفت.

در اينجا ابوبكر و عمر به عنوان اعتراض به پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم گفتند: آيا اين حقي از طرف خدا و رسولش است؟ حضرت غضبناك شده فرمودند: حقي از طرف خدا و رسولش است، خداوند اين دستور را به من داده است.

---

اعلان رسمي براي حضور در غدير

با اينكه انتظار مي رفت پيامبر خدا در اولين و آخرين سفر حج خود مدتي در مكه بمانند، ولي بلافاصله پس از اتمام حج حضرت به منادي خود بلال دستور دادند تا به مردم اعلان كند: فردا كسي جز معلولان نبايد باقي بماند، و همه بايد حركت كنند تا در وقت معين در غدير خم حاضر باشند.

غدير كمي قبل از جحفه كه محل افتراق اهل مدينه و اهل مصر و اهل عراق و اهل نجد بود به امر خاص الهي انتخاب شد. در اين مكان، آبگير و درختان كهنسالي وجود داشت. هم اكنون نيز، غدير محل شناخته شده اي در دويست و بيست كيلومتري مكه و به فاصله دو ميل قبل از جحفه به طرف مكه قرار دارد، و مسجد غدير و محل نصب اميرالمؤمنين عليه السلام محل عبادت و زيارت زائران است.

براي مردم بسيار جالب توجه بود كه پيامبرشان - بعد از ده سال دوري از مكه – بدون آنكه مدتي اقامت كنند تا مسلمانان به ديدارشان بيايند و مسايل خود را مطرح كنند، بعد از اتمام مراسم حج فوراً از مكه خارج شدند و مردم را نيز به خروج از مكه و حضور در غدير امر نمودند.

صبح آن روز كه پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم از مكه حركت كردند، سيل جمعيت كه بيش از صد و بيست هزار نفر (و به قولي صد و چهل هزار، و به قول ديگر صد و هشتاد هزار نفر) تخمين زده مي شدند به همراه حضرت حركت كردند. حتي عده اي حدود دوازده هزار نفر از اهل يمن كه مسيرشان به سمت شمال نبود همراه حضرت تا غدير آمدند.

---

اجتماع خطابه و جزئيات خطبه

همينكه به منطقه كراع الغميم - كه غديرخم در آن واقع شده – رسيدند، حضرت مسير حركت خود را به طرف راست جاده و به سمت غدير تغيير دادند و فرمودند:

أَيُّهَا النَّاسُ أَجِيبُوا دَاعِيَ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّه

اي مردم، دعوت كننده خدا را اجابت كنيد كه من پيام آور خدايم.

و اين كنايه از آن بود كه هنگام ابلاغ پيام مهمي فرا رسيده است.

سپس فرمان دادند تا منادي ندا كند: «همه مردم متوقف شوند و آنانكه پيش رفته اند بازگردند و آنانكه پشت سر هستند توقف كنند» تا آهسته آهسته همه جمعيت در محل از پيش تعيين شده جمع گردند. و نيز دستور دادند: كسي زير درختان كهنسالي كه در آنجا بود نرود و آن موضع خالي بماند.

پس از اين دستور همه مركبها متوقف شدند، و كساني كه پيشتر رفته بودند بازگشتند و همه مردم در منطقه غدير پياده شدند و هر يك براي خود جايي پيدا كردند، و كم كم آرام گرفتند.

شدت گرما در اثر حرارت آفتاب و داغی زمین سوزنده و به حدی ناراحت کننده بود که مردم و حتی خود حضرت گوشه ای از لباس خود را به سرانداخته و گوشه ای از آن را زیرپای خود قرار داده بودند، و عده ای از شدت گرما عبای خود را به پایشان پیچیده بودند.

از سوی دیگر، پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم سلمان و ابوذر و مقداد را فراخواندند و به آنان دستور دادند تا به محل درختان کهنسال بروند و آنجا را آماده کنند. آنها خارهای زیر درختان را کندند و سنگهای ناهموار را جمع کردند و زیر درختان را جارو کردند و آب پاشیدند. در فاصله بین دو درخت روی شاخه ها پارچه ای انداختند تا سایبانی از آفتاب باشد، و آن محل برای برنامه سه روزه ای که حضرت در نظر داشتند کاملاً مساعد شود.

سپس در زیر سایبان، سنگها را روی هم چیدند و از رواندازهای شتران و سایر مرکبها هم کمک گرفتند و منبری به بلندی قامت حضرت ساختند و روی آن پارچه ای انداختند، و آنرا طوری بر پا کردند که نسبت به دو طرف جمعیت در وسط قرار بگیرد و پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم هنگام سخنرانی مشرف بر مردم باشد تا صدای حضرت به همه برسد و همه او را ببینند.

البته ربیعه بن امیه بن خلف کلام حضرت را برای مردم تکرار می کرد تا افرادی که دورتر قرار داشتند مطالب را بهتر بشنوند.

---

پیامبر و امیرالمؤمنین علیهما السّلام بر فراز منبر

انتظار مردم به پایان رسید. ابتدا منادی حضرت ندای نماز جماعت داد، و سپس نماز ظهر را به جماعت خواندند.

بعد از آن مردم ناظر بودند که پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم بر فراز آن منبر ایستادند و امیرالمؤمنین علیه السلام را فراخواندند و به ایشان دستور دادند بالای منبر بیایند و در سمت راستشان بایستند. قبل از شروع خطبه، امیرالمومنین علیه السلام یک پله پایین تر بر فراز منبر در طرف راست حضرت ایستاده بودند.

سپس آن حضرت نگاهی به راست و چپ جمعت نمودند و منتظر شدند تا مردم کاملاً جمع شوند. پس از آماده شدن مردم، پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم سخنرانی تاریخی و آخرین خطابه رسمی خود را برای جهانیان آغاز کردند.

---

دو اقدام عملی بر فراز منبر

در اثناء خطبه، پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم دو اقدام عملی بر فراز منبر انجام دادند که بسیار جالب توجه بود:

1- علی بن ابی طالب علیه السلام بر فراز دست پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم

پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم پس از مقدمه چینی و ذکر مقام خلافت و ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام، برای آنکه تا آخر روزگار راه هرگونه شک و شبهه بسته باشد و هر تلاشی در این راه در نطفه خنثی شود، ابتدا مطلب را به طور لسانی اشاره کردند، و سپس به صورت عملی برای مردم بیان کردند. بدین ترتیب که ابتدا فرمودند:

باطن قرآن و تفسیر آنرا برای شما بیان نمی کند مگر این کسی که من دست او را می گیرم و او را بلند می کنم و بازویش را گرفته او را بالا می برم. 

بعد از آن، حضرت گفته خود را عملی کردند، و بازوی علی بن ابی طالب علیه السلام را گرفتند. در این هنگام امیرالمؤمنین علیه السلام دست خود را به سمت صورت حضرت باز کردند تا آنکه دستهای هر دویشان به سوی آسمان قرار گرفت. سپس پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم امیرالمومنین علیه السلام را از جا بلند کردند تا حدی که پاهای آن حضرت محاذی زانوهای پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم قرار گرفت و مردم سفیدی زیر بغل آن دو را دیدند، که تا آن روز دیده نشده بود. در این حال فرمودند:

هر کس من مولی و صاحب اختیار اویم این علی مولی و صاحب اختیار اوست.

2- بیعت با قلبها و زبانها

اقدام دیگر حضرت آن بود که چون بیعت گرفتن از فرد فرد آن جمعیت انبوه، ار طرفی غیر ممکن بود و از سوی دیگر امکان داشت افراد به بهانه های مختلف از بیعت شانه خالی کنند و حضور نیابند، و در نتیجه نتوان التزام عملی و گواهی قانونی از آنان گرفت، لذا حضرت در اواخر سخنانشان فرمودند: ای مردم، چون با یک کف دست و با این وقت کم و با این سیل جمعیت، امکان بیعت برای همه وجود ندارد، پس شما همگی این سخنی را که من می گویم تکرار کنید و بگویید:

ما فرمان تو را که از جانب خداوند درباره علی بن ابی طالب و امامان از فرزندانش به ما رساندی اطاعت می کنیم و به آن راضی هستیم، و با قلب و جان و زبان و دستمان با تو بر این مدعا بیعت می کنیم ... عهد و پیمان در این باره برای ایشان از ما، از قلبها و جانها و زبانها و ضمایر و دستمان گرفته شد. هر کس به دستش توانست وگرنه با زبانش بدان اقرار کرده است.

پیداست که حضرت، عین کلامی را که می بایست مردم تکرار کنند به آنان القا فرمودند و عبارات آن را مشخص کردند تا هر کس به شکل خاصی برای خود اقرار نکند، بلکه همه به آنچه حضرت از آنان می خواهد التزام دهند و بر سر آن بیعت نمایند.

وقتی کلام پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم پایان یافت همه مردم سخن او را تکرار کردند و بدینوسیله بیعت عمومی گرفته شد.

---

بیعت مردان

پس از پایان خطبه، مردم به سوی پیامبر و امیرالمؤمنین صلوات الله علیهما و آلهما هجوم آورند، و با ایشان به عنوان بیعت دست می دادند، و هم به پیامبر و هم به امیرالمؤمنین علیهما السلام تبریک و تهنیت می گفتند، و پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم هم می فرمودند: اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي فَضَّلَنَا عَلَى جَمِيعِ الْعَالَمِين‏.

عبارت تاریخ چنین است: پس از اتمام خطبه، صدای مردم بلند شد که: آری، شنیدیم و طبق فرمان خدا و رسول با قلب و جان و زبان و دستمان اطاعت می کنیم. بعد به سوی پیامبر و امیرالمومنین صلوات الله علیهما و آلهما ازدحام کردند و برای بیعت سبقت می گرفتند و با ایشان دست بیعت می دادند.

برای آنکه رسمیت مسئله محکم تر شود، وآن جمعیت انبوه بتوانند مراسم بیعت را به طور منظم و برنامه ریزی شده ای انجام دهند، پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم دستور دادند تا دو خیمه برپا شود. یکی را مخصوص خودشان قرار دادند تا در آن جلوس نمایند، و امر کردند تا مردم جمع شوند.

پس از آن مردم دسته دسته در خیمه پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم حضور می یافتند و با آن حضرت بیعت نموده و به او تبریک و تهنیت می گفتند. سپس در خیمه مخصوص امیرالمومنین علیه السلام حاضر می شدند و به عنوان امام و خلیفه بعد از پیامبرشان با او بیعت می کردند و به عنوان امیرالمومنین بر او سلام می کردند، و این مقام والا را به آن حضرت تبریک و تهنیت می گفتند.

نکته قابل توجهی که در هیچیک از پیروزی های پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم – چه در جنگها و چه سایر مناسبتها و حتی فتح مکه – سراغ نداریم، این است که حضرت در روز غدیر مکرر می فرمود:

به من تبریک بگویید، به من تهنیت بگویید، زیرا خداوند مرا به نبوت و اهل بیتم را به امامت اختصاص داده است .

و این نشانه فتح بزرگ و در هم شکستن کامل سنگرهای کفر و نفاق است.

برنامه بیعت و تهنیت تا سه روز ادامه داشت، و این مدت را حضرت در غدیر اقامت داشتند.

بسیار بجاست که در این مقطع به قطعه جالبی از تاریخ این بیعت اشاره کنیم:

اولین کسانی که در غدیر با امیرالمؤمنین علیه السلام بیعت نمودند و خود را از دیگران جلو انداختند همانهایی بودند که زودتر از همه آنرا شکستند و پیش از همه پیمان خود را زیر پا گذاشتند. آنان عبارت بودند از: ابوبکر، عمر، عثمان، طلحه و زبیر، که بعد از پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم یکی پس از دیگری رو در روی امیرالمؤمنین علیه السلام ایستادند.

جالبتر اینکه عمر بعد از بیعت این کلمات را بر زبان می راند:

افتخار برایت باد، گوارایت باد ای پسر ابی طالب، خوشا به حالت ای ابا الحسن، اکنون تو مولای من و مولای هر مرد و زن مومنی شده ای!

نکته دیگری که بار دیگر چهره دو رویان را روشن ساخت این بود که پس از امر پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم همه مردم بدون چون و چرا با امیرالمؤمنین  علیه السلام بیعت می کردند، ولی ابوبکر و عمر با آنکه پیش از همه خود را برای بیعت به میان انداخته بودند قبل از بیعت به صورت اعتراض گفتند: آیا این امر از طرف خداوند است یا از طرف رسولش (یعنی: از جانب خود می گویی)؟ حضرت فرمودند: از طرف خدا و رسولش است، و نیز فرمودند: آری حق است از طرف خدا و رسولش که علی امیرالمؤمنین است.

---

بیعت زنان

پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم دستور دادند تا ظرف آبی آوردند، و پرده ای زدند که نیمی از ظرف آب در یک سوی پرده و نیم دیگر آن در سوی دیگر قرار بگیرد، تا زنان با قرار دادن دست خود در یک سوی آب، و قرار دادن امیرالمومنین علیه السلام دستشان را در سوی دیگر با حضرت بیعت کنند؛ به این صورت بیعت زنان هم انجام گرفت.

همچنين دستور دادند تا زنان هم به حضرتش تبريك و تهنيت بگويند، و اين دستور را درباره همسران خويش مؤكد داشتند.

يادآور مي شود كه بانوي بزرگ اسلام حضرت فاطمه زهرا عليها السلام از حاضرين در غدير بودند. همچنين كليه همسران پيامبر صلی الله عليه و اله و سلم در آن مراسم حضور داشتند.

---

عمامه سحاب

پيامبر صلی الله عليه و اله و سلم در اين مراسم عمامه خود را كه سحاب نام داشت، به عنوان تاج افتخار بر سر اميرالمومنين عليه السلام قرار دادند و انتهاي عمامه را بر دوش آن حضرت آويزان نمودند و فرمودند: عمامه تاج عرب است.

خود اميرالمومنين در اين باره چنين فرموده اند:

پيامبر در روز غديرخم عمامه اي بر سرم بستند و يك طرفش را بر دوشم آويختند و فرمودند: خداوند در روز بدر و حنين، مرا بوسيله ملائكه اي كه چنين عمامه اي به سر داشتند ياري نمود.

---

شعر غدير

بخش ديگري از مراسم پر شور غدير، درخواست حسان بن ثابت بود. او به حضرت عرض كرد: يا رسول الله، اجازه مي فرماييد شعري را كه درباره علي بن ابي طالب (به مناسبت اين واقعه عظيم) سروده ام بخوانم؟

حضرت فرمودند: بخوان ببركت خداوند.

حسان گفت:

            اي بزرگان قريش، سخن مرا به گواهي و امضاي پيامبر گوش كنيد.

و سپس اشعاري را كه در همانجا سروده بود خواند كه به عنوان يك سند تاريخي از غدير ثبت شد و به يادگار ماند. ذيلاً متن عربي شعر حسان و سپس ترجمه آنرا معني آوريم:

	أَ لَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ النَّبِيَّ مُحَمَّداً	لَدَى دَوْحِ خُمٍّ حِينَ قَامَ مُنَادِياً
	وَ قَدْ جَاءَهُ جِبْرِيلُ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ	بِأَنَّكَ مَعْصُومٌ فَلَا تَكُ وَانِياً
	وَ بَلِّغْهُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ رَبُّهُمْ	وَ إِنْ أَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ وَ حَاذَرْتَ بَاغِياً
	عَلَيْكَ فَمَا بَلَّغْتَهُمْ عَنْ إِلَهِهِمْ	رِسَالَتَهُ إِنْ كُنْتَ تَخْشَى الْأَعَادِيَا
	فَقَامَ بِهِ إِذْ ذَاكَ رَافِعُ كَفِّهِ	بِيُمْنَى يَدَيْهِ مُعْلِنَ الصَّوْتِ عَالِياً
	فَقَالَ لَهُمْ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ مِنْكُمْ	وَ كَانَ لِقَوْلِي حَافِظاً لَيْسَ نَاسِياً
	فَمَوْلَاهُ مِنْ بَعْدِي عَلِيٌّ وَ إِنَّنِي	بِهِ لَكُمْ دُونَ الْبَرِيَّةِ رَاضِياً
	فَيَا رَبِّ مَنْ وَالَى عَلِيّاً فَوَالِهِ	وَ كُنْ لِلَّذِي عَادَى عَلِيّاً مُعَادِياً
	وَ يَا رَبِّ فَانْصُرْ نَاصِرِيهِ لِنَصْرِهِمْ	إِمَامَ الْهُدَى كَالْبَدْرِ يَجْلُو الدَّيَاجِيَا
	وَ يَا رَبِّ فَاخْذُلْ خَاذِلِيهِ وَ كُنْ لَهُمْ	إِذَا وُقِفُوا يَوْمَ الْحِسَابِ مُكَافِيَا

آيا نمي دانيد كه محمد پيامبر خدا صلي الله عليه و اله و سلم كنار درختان غديرخم با حالت ندا ايستاد، و اين در حالي بود كه جبرئيل از طرف خداوند پيام آورده بود كه در اين امر سستي مكن كه تو محفوظ خواهي بود، و آنچه از طرف خداوند بر تو نازل شده به مردم برسان، و اگر نرساني و از ظالمان بترسي و از دشمنان حذر كني رسالت پروردگارشان را نرسانده اي.

در اينجا بود كه پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم دست علي عليه السلام را با دست راست بلند كرد و با صداي بلند فرمود: هر كس از شما كه من مولاي او هستم و سخن مرا بياد مي سپارد و فراموش نمي كند، مولاي او بعد از من علي است، و من فقط به او – نه به ديگري – به عنوان جانشين خود براي شما راضي هستم. پروردگارا هر كس علي را دوست بدارد او را دوست بدار، و هر كس با علي دشمني كند او را دشمن بدار. پروردگارا ياري كنندگان او را ياري فرما بخاطر نصرتشان امام هدايت كننده اي را كه در تاريكيها مانند ماه شب چهارده روشني مي بخشد. پروردگارا خوار كنندگان او را خوار كن و روز قيامت كه براي حساب مي ايستند خودت جزا بده.

---

ظهور جبرئيل در غدير

مسئله ديگري كه پس از خطبه پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم پيش آمد و بار ديگر حجت را بر همگان تمام كرد، اين بود كه مردي زيبا صورت و خوشبوي را ديدند كه در كنار مردم ايستاده بود و مي گفت:

بخدا قسم، روزي مانند امروز هرگز نديدم. چقدر كار پسر عمويش را مؤكد نمود، و براي او پيماني بست كه جز كافر به خداوند و رسولش آنرا برهم نمي زند. واي بر كسي كه پيمان او را بشكند.

در اينجا عمر نزد پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم آمد و گفت: شنيدي اين مرد چه گفت؟! حضرت فرمودند: آيا او را شناختي؟ گفت: نه. حضرت فرمودند:

او روح الامين جبرئيل بود. تو مواظب باش اين پيمان را نشكني، كه اگر چنين كني خدا و رسول و ملائكه و مومنان از تو بيزار خواهند بود!

---

معجزه غدير، امضاي الهي

واقعه عجيبي كه به عنوان يك معجزه، امضاي الهي را بر خط پايان غدير ثبت كرد جريان حارث فهري بود. در آخرين ساعات از روز سوم، او به همراه دوازده نفر از اصحابش نزد پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم آمد و گفت:

اي محمد! سه سوال از تو دارم: آيا شهادت به يگانگي خداوند و پيامبري خودت را از جانب پروردگارت آورده اي يا از پيش خود گفتي؟ آيا نماز و زكات و حج و جهاد را از جانب پروردگار آورده اي يا از پيش خود گفتي؟ آيا اين علي بن ابي طالب كه گفتي ٍّ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاه‏ ... از جانب پروردگار گفتي يا از پيش خود گفتي؟

حضرت در جواب هر سه سوال فرمودند:

خداوند به من وحي كرده است و واسطه بين من و خدا جبرئيل است و من اعلان كننده پيام خدا هستم و بدون اجازه پروردگارم خبري را اعلان نمي كنم.

حارث گفت:

خدايا اگر آنچه محمد مي گويد حق و از جانب توست سنگي از آسمان بر ما ببار يا عذاب دردناكي بر ما بفرست.

و در روايت ديگر چنين است:

            خدايا، اگر محمد در آنچه مي گويد صادق و راستگو است شعله اي از آتش بر ما بفرست.

همينكه سخن حارث تمام شد و براه افتاد خداوند سنگي را از آسمان بر او فرستاد كه از مغزش وارد شد و از دُبُرش خارج گرديد و همانجا او را هلاك كرد. در روايت ديگر: ابر غليظي ظاهر شد و رعد و برقي بوجود آمد و صاعقه اي رخ داد و آتشي فرود آمد و همه دوازده نفر را سوزانيد.

بعد از اين جريان، آيه سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِع (1) ‏ لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ (2) ... نازل شد. پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم به اصحابشان فرمودند: آيا ديديد و شنيديد؟ گفتند: آري.

و با اين معجزه، بر همگان مسلم شد كه غدير از منبع وحي سرچشمه گرفته و يك فرمان الهي است.

---

پایان مراسم غدیر

بدین ترتیب پس از سه روز، مراسم پایان پذیرفت و آن روزها به عنوان ایام الولایه در ذهنها نقش بست. گروهها و قبائل عرب، هر یک با دنیایی از معارف اسلام، پس از وداع با پیامبرشان و معرفت کامل به جانشین او راهی شهر و دیار خود شدند، و پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم عازم مدینه گردید.

خبر واقعه غدیر در شهرها منتشر شد و به سرعت شایع گردید و به گوش همگان رسید، و بدینگونه خداوند حجتش را بر مردم تمام کرد.

زندگی نامه آیت الله دستغیب

زندگینامه

حضرت آیت الله شهید سید عبدالحسین از خاندان اصیل و روحانی هشتصد ساله دستغیب شیراز و از مفاخر جامعه روحانیت فارس بودند.

در عاشورای 1332 هجری قمری در شیراز متولد شدند. پدر ایشان مرحوم سید محمدتقی و جدشان مرجع بزرگوار آیت الله العظمی سید هدایت الله دستغیب و تقریبا با سی واسطه نسب شریفشان به جناب زید شهید فرزند حضرت سجاد (علیه السلام) می رسد.

تحصیلات مقدماتی و سطح را نزد اساتید مشهور آن زمان در شیراز همچون ملااحمد دارابی و آیت الله میرزا علی اكبر ارسنجانی و دیگران گذراندند و تحصیلات خارج و عالی را نزد اساتید بزرگ آن زمان در نجف اشرف مانند آیات عظام شیخ محمدكاظم شیرازی و آقا ضیاء الدین عراقی بودند كه از نامبردگان و همچنین آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی و میرزا آقا اصطهباناتی به دریافت گواهی اجتهاد نایل آمدند. با مراجعت به شیراز و همزمان با سقوط حكومت رضاخانی منشا خدمات بزرگ دینی و اجتماعی شدند. مسجد جامع عتیق شیراز را كه یكپارچه مخروبه بود با همكاری صمیمانه مردم تجدید بنا نمودند و آن را از صورت خرابه به وضع فعلی در آوردند. كانونی جهت تبلیغات دین و شعائر اسلامی ایجاد نمودند.
پس از اقامه نماز جماعت همه شبها بحث تفسیر قرآن و شبهاى جمعه برنامه دعاى كمیل و ایام محرم و صفر و فاطمیه مجالس سوگوارى و بحثهاى ولایت اهل‏بیت(ع) و ماه مبارك رمضان پس از نماز جماعت ظهر و عصر بحث اصول عقائد بطور مرتّب جریان داشت و این برنامه چهل ساله ایشان در این مسجد شریف بود كه از قدیمى‏ترین مساجد ایران (با قدمت بیش از یكهزار و یكصد سال) است.

 با شروع نهضت روحانیت در سال 1341 مبارزه ایشان با رژیم شاه كه از زمان رضاخان ادامه داشت علنى و آشكار گردید و شبهاى جمعه پس از دعاى كمیل سخنرانى سیاسى و تهییج‏كننده ایشان تا نیمه خرداد 42 در جمع انبوه شنوندگان نقش بزرگى در پیشبرد انقلاب داشت و نوار سخنرانى ایشان تا اقصى نقاط ایران منتشر مى‏گردید.

در خرداد 42 بازداشت و به تهران اعزام گردیدند و پس از آزادى از زندان مدّتى نیز تبعید بودند و در سال 43 نیز مجدّداً زندانى و تبعید گردیند و در سال 56 نیز مدّتى زندانى و یا در منزل محاصره و تحت نظر بودند و با تمام این فشارها حاضر به مذاكره و مصالحه با رژیم پهلوى نشدند، و پرچم مبارزات مردم فارس را در این مدّت پانزده ساله بر دوش داشتند.

از خدمات ارزنده مرحوم شهید آیت‏اللّه دستغیب تشكیل حوزه علمیه و تدریس فقه و اصول و اخلاق بود، و مدرسه علمیه حكیم دستغیب از آثار مرحوم سید حكیم از اجداد ایشان (سال 1077 هجرى قمرى) كه با گذشت سالیان متمادى به صورت مخروبه در آمده بود در سال 52 تجدید بنا گردید و طلبه‏نشین شد و به دنبال آن مدارس علمى دیگر نیز تأسیس گردید و جهت مسكن طلّاب و امور رفاهى ایشان تا آنجا كه مى‏توانست كوتاهى نداشت، از این گذشته پس از پیروزى انقلاب در بناى ده‏ها مسجد و مؤسسه دینى نقش اساسى داشتند كه در یادواره ایشان به چاپ رسیده و در كمك به مستمندان و تشویق مردم به امور خیر همیشه پیشقدم بودند.

با پیروزى انقلاب به امام جمعه شیراز منصوب و با آراء چشمگیر به نمایندگى اوّل مردم فارس در مجلس خبرگان انتخاب شدند و در تدوین قانون اساسى جمهورى اسلامى و تصویب اصل ولایت‏فقیه نقش به سزایى داشتند و در ظرف سه سال از پیروزى انقلاب به راستى دفتر ایشان مرجع دادخواست خاص و عام و سهم عمده‏اى در حلّ و فصل امور و نظم بهم ریخته پس از انقلاب داشت.

شهید آیت‏اللّه دستغیب داراى آثار متعدّد مى‏باشد كه از آن جمله شرح و حاشیه بر كفایةالاصول و مكاسب و رسائل شیخ انصارى و همچنین تقریرات درس مرحوم شیخ محمّدكاظم شیرازى را مى‏توان نام برد.

ز آثار قلمى ایشان كه مكرّراً به چاپ رسیده كتابهاى: صلاة الخاشعین، گناهان كبیره، قلب سلیم، داستانهاى شگفت، 82 پرسش.

و از بحثهاى اصول عقاید: توحید، عدل، نبوّت، معاد، امامت، مهدى موعود.
واز بحثهاى تفسیر ایشان: معراج، حقایقى از قرآن، قیامت و قرآن، آدابى از قرآن، قلب قرآن، معارفى از قرآن، گنجینه‏اى از قرآن، سراى دیگر، بهشت جاودان، رازگویى قرآن كه هر كدام تفسیر سوره‏اى مى‏باشد به چاپ رسیده و آنچه ضبط نشده و در نتیجه به چاپ نرسیده چندین برابر چاپ شده‏ها مى‏باشد.
از بحثهاى دیگر: كتاب استعاذه، اخلاق اسلامى، سید الشهدا(ع)، فاطمه زهرا(س)، زینب كبرى(س)، نفس مطمئنّه، ایمان، و خطبه‏هاى جمعه كه در قطعهاى گوناگون منتشر گردیده.

بیشتر كتابهاى نامبرده به عربى ترجمه و در داخل و خارج كشور مورد استفاده عرب‏زبانهاست و همچنین به زبانهاى انگلیسى و اُردو نیز بعضى از این آثار ترجمه و منتشر گردیده.

این بود شمّه‏اى از آثار و بركات وجودى آن شهید بزرگوار. و نظر به همین جهت كه اثر وجودى آن بزرگوار فوق العاده بود و در روشنگرى مردم و سازش‏ناپذیرى با كفر و الحاد و ضد ولایت، نمونه بود، منافقین كوردل ترور ایشان را در رأس برنامه‏هاى ضدّ مردمى خود قرار دادند، و در روز جمعه 20 آذر 1360 مطابق با 14 صفر 1402 هنگام عزیمت براى اقامه نماز جمعه به همراه نوه خود شهید سید محمّدتقى دستغیب و هشت نفر از یاران و همراهان با وفا با انفجار بمب به فیض شهادت رسیدند، روانشان شاد و یادشان گرامى باد. (ویژه‏نامه سیزدهمین سالگرد شهید دستغیب)
یكى از استادان عرفانى آیت‏اللّه شهید دستغیب، حضرت آیت‏اللّه العظمى نجابت(ره) مى‏باشند كه بعد از شهادت آیت‏اللّه دستغیب مصاحبه تلویزیونى درباره ایشان داشتند كه بیانات ایشان را عیناً نقل مى‏كنیم:

بسم اللّه الرحمن الرحیم و به نستعین انّه خیر ناصر و معین.

حضرت آیت‏اللّه حاج سید عبدالحسین دستغیب -قدّس اللّه سرّه- یكى از مفاخر عالم اسلام و مجتهد مسلّم در جمیع علوم اسلامى، در صرف و نحو، معانى، بیان، حكمت، منطق، اصول و فقه، ایشان مجتهد بودند.

غایةالامر امتیاز ایشان در خداشناسى و علم به وحدانیت خداوند علىّ اعلى بیش از دیگران بود، یعنى ایشان در جمیع مدّت عمر خودشان تمام همّ و مقصدو مقصودشان این بود كه وحدانیت خداوند علىّ اعلى را به مردم بفهمانند و تبعیت از خاتم انبیا را به مردم تعلیم بدهند و اساس امتیاز ایشان در خداشناسى از ناحیه یقین به وحدانیت خداوند براى ایشان پیدا شده بود و این یقین را به مرتبه عمل و در خارج عمل مى‏نمودند و اساس پیشرفت این مطلب و این امتیاز ایشان صرف نظر از علوم اخلاقى ایشان و علوم حكمى و فقه و اصول ایشان، در این جهت بسیار بسیار تكیه ایشان بر یقین به وحدانیت خداوند و تبعیت از حضرت خاتم انبیا(ص) و تبعیت از ائمّه طاهرین. غایةالامر ایشان یقین پیدا كرده بودند كه این مطلب به این بزرگى و این مطلب پراهمیت كه غرض از خلقت، شناسایى خداوند علىّ اعلى است، بدون تبعیت از شخص اوّل عالم امكان حضرت محمّد بن عبداللّه(ص) و دوازده معصوم پاك(ع) بدون تبعیت از مجتهد عادل، متعهّد، جامع الشرائط، میسّر نمى‏شود. لهذا از اوّل طفولیت ایشان به تمام معنا رهبرى حضرت آیت‏اللّه العظمى آقاى سید ابوالحسن اصفهانى را به جان و دل پذیرفته بودند، به علاوه استادى و تقلید حضرت مستطاب آیت‏اللّه العظمى آقاى حاج میرزا على آقا قاضى رضوان اللّه تعالى علیه را قبول نموده بودند و با ایشان كمال رفاقت و كمال وداد را داشتند.

یك وقت در محضر آقاى قاضى -رضوان اللّه علیه- سخن از ایشان به میان آمد، حضرت حاج میرزا على آقاى قاضى -رضوان اللّه علیه- فرمودند: ایشان مجتهدند. و شهادت اجتهاد آقاى حاج میرزا على آقا قاضى -رضوان اللّه علیه- در 38 سال قبل عطا فرمودند. پس از وفات حاج میرزا على آقا قاضى، به تمام معنا تبعیت و تقلید از حضرت مستطاب آیت‏اللّه العظمى و حجةاللّه الكبرى آقاى حاج شیخ محمّدجواد انصارى همدانى را داشتند و با ایشان كمال تبعیت و پیروى را ملاحظه مى‏نمودند، و زیاد از مجالس ایشان و سخنان ایشان استفاده فرمودند، حتّى ایشان مى‏فرمودند: لذایذى كه از سخنان حضرت خاتم انبیا و حضرات معصومین(ع) بوسیله ایشان نصیب بنده مى‏شود از دیگرى نصیب نشده و حظوظ روحانى و حظوظ علمى آن مقدار كه از ایشان استفاده نمودم از دیگرى استفاده ننمودم، لهذا در اثر مصاحبت ایشان، به تمام معنا یگانگى خداوند علىّ اعلى را یافته بودند، لهذا لیلاً و نهاراً هدف و مقصودشان این بود، لهذا منبر و سخنان مجلس ایشان از این محور خارج نمى‏شد.

نفع عامى كه از ایشان برده شد بواسطه خداپرستى ایشان بود، كه یقین داشتند خداوند علىّ اعلى دائماً با جمیع موجودات حاضر و ناظر و فرقى براى ایشان نداشت حضور خداوند، با مردم بنشینند یا با مردم ننشینند.

خلوت و جلوت ایشان نسبت به حضور خداوند و نسبت به شهود خداوند و نسبت به شهادت خداوند علىّ اعلى هیچ فرقى نداشت، آنچه در نشئه بعد دیگران یقین پیدا مى‏نمودند، ایشان در این نشئه فعلى یقین پیدا نمودند كه آنچه تأثیر و تأثّر در عالم خلقت است از خداوند علىّ اعلى است و همه رهین منّت حضرت احدیت.
البته این مطلب به این عظمت نصیب ایشان نشد الّا بواسطه تبعیت از ائمّه‏طاهرین و امام خمینى رضوان اللّه علیه، در اثر تبعیت به قدرى دوستى خداوند علىّ اعلى نصیب ایشان شده بود كه دوست و دشمن ایشان را دوست مى‏داشتند، دوست و دشمن ایشان را بى‏غرض مى‏دانستند و در اثر این كه نظر ایشان به خداوند بود و غرضشان ترویج احكام اسلام بود و به هیچ نحو خودنمایى و خودرأیى در موضوعات نمى‏فرمودند، آنچه پیش پاى ایشان مى‏آمد یا كسى از دوستان ایشان به ایشان پیشنهاد مى‏نمود، قبول نمى‏نمودند، لهذا در اثر همین مسأله به تمام معنا محبّت خداوند علىّ اعلى نصیب ایشان و نصیب دوستان ایشان بالخصوص شیرازیها گردیده بود، یعنى خداوند علىّ اعلى ایشان را دوست مى‏داشت، خلق خودش را نیز دوست مى‏داشت، قهراً بین جناب حضرت شهید آیت‏اللّه دستغیب و توده ملّت و متوسّطین این ملّت بلكه بعضى از فسقه نیز ایجاد محبّت فرموده بود، دوست و دشمن ایشان را دوست مى‏داشت و هرگز در قلبشان یا در نفسشان نسبت به ایشان سوء ظنّ نداشتند، اگر پیش‏آمدهایى بود، تمام به واسطه پیش‏آمد خلاف محبّت پیش مى‏آمد، نسبت به دیگران، تمام به واسطه اغراض شخصیه بود و الّا ایشان نسبت به محبّت خداوند و نسبت به ائمّه طاهرین و نسبت به محبّت خلق هیچ دریغ نمى‏فرمودند«. (از نوار مصاحبه تلویزیونى آیت‏اللّه شیخ حسنعلى نجابت بعد از شهادت آیت‏اللّه دستغیب)

 

 

رسانایی محلول ها

تئوری آزمایش:

 

محلولهای آبی حاوی یون ، الکتریسیته را هدایت می‌کنند. آب خالص ، خود به مقدار جزئی یونیده می‌شود و رسانای ضعیفی است

(2H2O→H₃O⁺(aq)+OH^-(aq

ماده حل شده یک محلول آبی که رسانایی الکتریکی آن بیش از آب خالص است، الکترولیت نامیده می‌شود. یک الکترولیت به‌طور کامل یا به‌طور جزئی در آب یونیده می‌شود. مواد حل شده کووالانسی که در محلول فقط به‌صورت مولکولی وجود دارند، رسانایی حلال را زیاد نمی‌کنند. این نوع مواد ، غیر الکترولیت نامیده می‌شوند. در ضمن ، الکترولیت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند.

 

الکترولیتهای قوی

این الکترولیتها در محلول آبی به‌صورت کاملا یونی هستند. چند نمونه از الکترولیتهای قوی ، عبارتند از {NaCl ، MgSO₄ ، Na₂SO₄ ، K₃{Fe(CN)₆.

الکترولیتهای ضعیف

ترکیبات کووالانسی قطبی هستند که در محلول آبی ، به‌طور ناقص تفکیک می‌شوند. رسانایی یک محلول 1M از یک الکترولیت ضعیف کمتر از رسانایی محلول 1m از یک الکترولیت قوی است. چند نمونه از الکترولیتهای ضعیف عبارتند از CH₃COOH ، NH₃ و HgCl₂.

 

 

 

صعود نقطه جوش و نزول نقطه انجماد

صعود نقطه جوش و نزول نقطه انجماد محلولهای رقیق الکترولیتها با غلظت معین ، متفاوت از صعود نقطه جوش و نزول نقطه انجماد محلولهای غیر الکترولیتها با همان غلظت است. چون یک مول NaCl ، شامل 2 مول یون است ( یک مول ⁺Na و یک مول ^-Cl ) و خواص غلظتی به تعداد ذرات حل شده ، نه به ماهیت آنها ، بستگی دارد، انتظار داریم که نزول نقطه انجماد محلول 1m NaCl دو برابر نزول نقطه انجماد یک محلول 1m از یک غیر الکترولیت باشد.

همچنین انتظار داریم که نزول نقطه انجماد یک محلول K₂SO₄ ( شامل 3 مول یون به ازای هر مول K₂SO₄ ) با غلظت معین ، سه برابر نزول نقطه انجماد یک محلول غیر الکترولیت ( که ماده حل شده در آن به یون تفکیک نمی‌شود) با همان غلظت باشد.

"آرنیوس" در 1887 با توجه به این داده‌ها و نتایج حاصل از آزمایشهای رسانایی الکتریکی ، «نظریه شیمیایی الکترولیتها» را ارئه کرد. صعود نقطه جوش محلول الکترولیتها به‌طور نسبی ، بالاتر از صعود نقطه جوش محلول غیر الکترولیتها در شرایط تساوی غلظت آنهاست.

 

آزمایش نقطه ذوب نفتالین

تئوری آزمایش:  

 نقطه ذوب   

نقطه ذوب درجه حرارتی است که در آن درجه حرارت، ماده جامد به مایع تبدیل شود (درجه حرارتی که در آن فشار بخار مایع با جامد برابر گردد). در تمام مدت ذوب درجه حرارت ثابت میماند و در این درجه حرارت دو فاز در حال تعادل هستند. وجود ناخالصی در یک ماده، نقطه ذوب آنرا پایین می آورد و مخلوط دو ماده، دارای نقطه ذوبی پایین تر از هر کدام از دو ماده اولیه است.
دامنه ذوب، دمائی است که ترکیب شروع به مایع شدن میکند تا دمایی که به طور کامل مایع میشود. ترکیب خیلی خالص دامنه ذوب 5/0 درجه یا کمتر دارد. دامه ذوب ترکیبات خالص معمولی 2-1 درجه است.
خلوص ترکیب از دو طریق مشخص میشود: اول اینکه ماده خالصتر نقطه ذوب بالاتری دارد، دوم اینکه ماده خالصتر دامنه ذوب کمتری دارد یعنی بین درجه حرارت شروع و پایان ذوب اختلاف کمتری وجود دارد.
تعیین نقطه ذوب صحیح یک ترکیب آلی احتیاج به ماده کافی دارد تا با سرد و گرم کردنهای متناوب بتوان در بین فازهای مایع و جامد تعادل برقرار کرد و درجه حرارت آنرا اندازه گرفت. مقدار ماده ای که برای این عمل لازم است غالبا بیشتر از مقداری است که شیمیدان در دسترس دارد. از اینرو روشهای میکرو که چندان دقیق نیستند ولی احتیاج به مقدار ناچیزی از نمونه دارند و آسان هم هستند توسعه یافته اند. یکی از متداولترین روشها، استفاده از لوله مویین است. در کلیه روشهای میکرو نقطه ذوب را به صورت حدود تغییرات ذوب اندازه میگیرند. این حدود شامل درجه حرارتی است که عمل ذوب نمونه شروع میشود و بعد خاتمه می یابد.
در اندازه گیری نقطه ذوب با لوله مویین از گرم کن های گوناگونی استفاده میشود. این گرم کن ها از یک بشر ساده که محتوی مایعی با نقطه جوش بالاست و با چراغ گاز گرم و با دست همزده میشود، شروع شده و به وسایل کاملی میرسد که با الکتریسیته گرم میشود و بطور مکانیکی به هم میخورد.

 بخش عملی تعیین نقطه ذوب

مقدار کمی از نمونه پودر شده را در روی یک شیشه ساعت کوچک بگذارید، یک طرف لوله مویین را با شعله ببندید و چند بار نوک باز لوله مویین را آهسته به داخل جسم جامد بزنید. با برگرداندن لوله و با زدن سریع انتهای بسته لوله بر روی یک سطح محکم میتوان جسم جامد را به طرف انتهای بسته لوله هدایت کرد. جسم باید در لوله متراکم شود. بهترین راه انجام این کار آن است که در خاتمه لوله مویین را از درون یک قطعه لوله شیشه ای بزرگتر که تقریبا به طول 60 سانتیمتر باشد، بر روی سطح محکمی رها کنید. نمونه باید به اندازه ای باشد که پس از عمل تراکم لوله مویین را تا عمق 3-2 میلی متر پر کند. این مقدار نباید بیشتر باشد. لوله مویین را به وسیله یک بند لاستیکی کوچک به گرماسنج متصل کنید. خود نمونه باید در مجاورت حباب گرماسنج باشد و بند لاستیکی در بالا ترین جا تا از سطح مایع داغ دور باشد. سپس گرماسنج را به کمک چوب پنبه سوراخداری که یک طرف آن بریده شده در داخل گرمکن قرار دهید. منظور از این بریدگی آن است که درجات گرماسنج در آن حدود آشکار شوند و همچنین دستگاه یک سیستم باز باشد. (احتیاط: هرگز نباید یک سیستم بسته را حرارت داد.) با استفاده از حرارت یک چراغ کوچک بونزن به آرامی درجه حرارت مایعی را که باید گرم شود بالا ببرید (حدود 2 درجه در دقیقه) درجه ای را که ابتدا عمل ذوب مشاهده میشود و همچنین درجه ای را که در آن آخرین قسمت جامد ذوب میشود را یادداشت کنید.

 

1-      مخزن دماسنج                        

2-    محل نمونه

3-    مایعی با نقطه جوش بالا

4-    بند لاستیکی

5-    چوب پنبه برش داده شده

 

شکل: نمای نزدیک چگونگی بستن لوله مویین

 به دماسنج و چگونگی برش چوب پنبه

 

عناصر قلیایی

فلزات قلیایی:

اولین گروه جدول تناوبی عناصر که شامل عناصر Li/ Na/ K/ Rb/ Cs/ Fr است.

اکسیدهای این فلزات خاصیت قلیایی دارند.

این عناصر بشدت با آب و هوا واکنش نشان میدهند و به همین علت آنهارا در نفت یا پارافین نگهداری می کنند.این عناصر بترتیب تمایل واکنش پذیری -کمبود الکترون در لایه آخر-واکنش پذیری بیشتری را دارا هستند وبه همین ترتیب نرم تر می شوند.

نام عنصــر	نشانه اتمی	عدد اتمی	جرم اتمی	چگالی	شعاع یونی	شعاع اتـمــی	نقطـه ذوب	رنــگ شعــله
لیتیم	Li	3	6.94	0.534	0.068	0.152	453.7	قرمز
سدیم	Na	11	22.99	0.971	0.098	0.185	371	زرد
پتاسیم	K	19	39.10	0.862	0.133	0.227	336.8	بنفش
روبیدیم	Rb	37	85.47	1.532	0.148	0.247	312.2	قرمز
سزیم	Cs	55	132.91	1.873	0.167	0.265	301.6	آبی
فرانسیم	Fr	-	-	-	-	-	-	-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نگاه کلی

عناصر گروه اول جدول تناوبی که به فلزات قلیایی معروفند، در لایه ظرفیت الکترونی دارای آرایش هستند که n ، شماره دوره آنها است. آخرین عنصر به نام فرانسیم ، رادیواکتیو است که در اینجا مورد بحث قرار نمی‌گیرد. این عناصر ، فلزات نقره‌فام رنگی هستند. آنها بسیار نرم بوده و به آسانی با چاقو بریده می‌شوند. سطح درخشان آنها در معرض هوا به علت اکسیداسیون کدر می‌شود.

این عناصر بشدت واکنش‌ پذیر هستند. واکنش ‌پذیری آنها از بالا به پایین گروه یعنی از Li به Cs افزایش می‌یابد و از این لحاظ شبیه عناصر سایر گروهها هستند.

 

منابع فلزات قلیایی

این فلزات بدلیل واکنش‌پذیری زیاد بطور آزاد در طبیعت یافت نمی‌شوند و معمولا بصورت ترکیب با سایر عناصر هستند. منبع اصلی سدیم ، هالیت یا Nacl است که بصورت محلول در آب دریا یا بصورت رسوب در بستر دریا یافت می‌شود. پتاسیم بصورت فراوان در اکثر معادن بصورت کانی سیلویت (Kcl) یافت می‌شود و همچنین از آب دریا هم استخراج می‌گردد.

فلزات قلیایی بسیار واکنش‌پذیر هستند و آنها را نمی‌توان با جانشین کردن سایر فلزات بصورت آزاد تهیه کرد. فلزات قلیایی بصورت فلز آزاد را می‌توان از الکترولیز نمکهای مذاب آنها تهیه کرد.

خواص فیزیکی

فلزات قلیایی از چند جهت با بقیه فلزات تفاوت دارند. آنها نرم بوده و دارای نقطه ذوب و نقطه جوش پایین هستند. دانسیته پایینی دارند، بطوریکه دانسیته K و Na و Li از دانسیته آب پایین‌تر است. آنتالپی استاندارد ذوب و تبخیر کمتری دارند. به علت داشتن فقط یک الکترون در لایه ظرفیت معمولا پیوندهای فلزی ضعیفی ایجاد می‌کنند. این فلزات وقتی در معرض شعله قرار می‌گیرند، رنگ آن را تغییر می‌دهند. وقتی عنصری در مقابل شعله قرار می‌گیرد، حرارت شعله انرژی کافی برای برانگیختن الکترون لایه ظرفیت را به لایه‌های بالاتر فراهم می‌کند.

الکترون در بازگشت به حالت پایه انرژی منتشر می‌کند و این انرژی دارای طول موج منطقه مرئی است که باعث می‌شود رنگ ایجاد شده در شعله دیده شود. شعاع یونی در فلزات قلیایی خاکی در مقایسه با شعاع اتمی آنها خیلی کوچکتر است. چون اتم یک الکترون در لایه S خود دارد که عدد کوانتومی آن با عدد کوانتومی لایه داخلی متفاوت است. بنابراین این لایه نسبتا دور از هسته است.

وقتی اتم این الکترون را از دست داده و به یون تبدیل می‌شود، الکترونهای باقیمانده در تراز نزدیک نسبت به هسته قرار دارند. بعلاوه افزایش بار مؤثر هسته آنها را بیشتر بطرف هسته جذب می‌کند. بنابراین اندازه یون کاهش می‌یابد.

خواص شیمیایی

فلزات قلیایی عامل کاهنده قوی هستند. پتانسیل الکترود منفی آنها نشانگر میل شدید آنها برای از دست دادن الکترون در تبدیل به کاتیون در محلول است. آنها می‌توانند اکسیژن ، کلر ، آمونیاک و هیدروژن را احیا کنند. در اثر واکنش با اکسیژن هوا اکسید شده و تیره می‌شوند. بنابراین در زیر نفت نگهداری می‌شوند. بعلت واکنش با آب و تولید هیدروژن و هیدروکسید قلیایی نمی‌توان آنها را زیر آب نگهداری کرد.

 

واکنش با آب

از بالا به پایین ، به شدت واکنش با آب افزوده می‌شود. لیتیم به آرامی با آب واکنش داده و حبابهای هیدروژن آزاد می‌کند. سدیم بشدت و همراه با مشتعل شدن با آب واکنش نشان داده و با شعله نارنجی می‌سوزد. پتاسیم در اثر برخورد با آب به شدت مشتعل شده و با شعله بنفش می‌سوزد. سزیم در آب ته‌ نشین شده و به سرعت تولید هیدروژن می‌کند. آزاد کردن هیدروژن همراه با ایجاد امواج ضربه‌ای شدید است که می‌تواند باعث شکستن محفظه شیشه‌ای شود.

Na در آمونیاک حل شده و ایجاد محلول آبی تیره می‌کند که بعنوان عامل کاهنده در واکنشها استفاده می‌شود. در غلظتهای بالا رنگ محلول برنزی شده و جریان الکتریکی را همانند فلز هدایت می‌کند.

چند مورد غیر عادی در شیمی Li دیده می‌شود. کوچک بودن اندازه کاتیون Li در نشان دادن خاصیت کووالانسی در برخی ترکیبات و ایجاد پیوند دیاگونالی با منیزیم از آن جمله است.

اکسیدها

فلزات قلیایی در اثر واکنش با اکسیژن هوا ترکیب جامد یونی به فرمول تولید می‌کنند. هر چند که Na غیر از این ، ترکیب پروکسید ( ) بعنوان فراورده عمده و پتاسیم هم سوپر اکسید ( ) را بطور عمده تولید می‌کند.

هیدروکسیدها

هیدروکسید فلزات قلیایی ، جامدات یونی به فرم کریستالی در رنگ سفید و فرمول MOH است. قابل حل در آب هستند و همه بجز LiOH آبدار می‌شوند. محلول آبی آنها باز قوی‌ است. اسیدها را خنثی کرده و نمک تولید می‌کنند.

هالیدها

هالیدهای این فلزات ، همه جامد یونی به فرم کریستالی و به رنگ سفید بوده و قابل حل در آب هستند، جز LiF که بعلت داشتن انرژی شبکه بالا که ناشی از جاذبه الکتروستاتیکی بین یون کوچک +Li و -F است.

حالت اکسایش

این فلزات حالت اکسایش 0 و 1+ دارند. تمام ترکیبات شناخته شده آنها بر پایه +M است. اولین انرژی یونش آنها پایین است، زیرا الکترون آخرین لایه به خوبی الکترونهای لایه داخلی توسط جاذبه هسته محافظت نمی‌شود، بنابراین آسان تر برداشته می‌شود. انرژی دومین یونش بالا است، زیرا الکترون بعدی از لایه کامل برداشته می‌شود. همچنین بوسیله هسته ، بخوبی‌ جذب می‌شود.

انرژی یونیزاسیون از بالا به پایین با افزایش عدد اتمی و افزایش تعداد لایه‌ها بعلت دور شدن الکترون ظرفیت از هسته کاهش می‌یابد.

اطلاعات صنعتی

هیدروکسید ، کلرید و کربنات سدیم ، از جمله ترکیبات شیمیایی مهم صنعتی هستند. هیدروکسید سدیم از الکترولیز آب شور اشباع شده در پیل با کاتد فولادی و آند تیتانیوم تولید می‌شود. کربنات سدیم با فرآیند سالوی تهیه می‌شود. در این فرآیند کلرید سدیم قابل حل در آب به بی‌کربنات سدیم نامحلول تبدیل شده و بعد از صاف کردن و حرارت دادن به کربنات سدیم تبدیل می‌شود.

به هر حال محصول اصلی در این فرآیند کلرید کلسیم است و فرآیند رسوبگیری و حرارت و تهیه کربنات سدیم به کارخانه بستگی دارد. فرایند سالوی رفته رفته جای خود را به تهیه کربنات سدیم از جداسازی و تلخیص کربنات سدیم موجود به معادن می‌دهد.

 

گروه هالوژن ها

هالوژن‌عناصر گروه ۱۷ (گروه ۷ اصلی) جدول تناوبی هستند یعنی: فلوئور ،کلر، برم، ید و آستاتین.

هالوژن‌ها در حالت طبیعی خود مولکول‌های دواتمی هستند.

واژهٔ هالوژن از زبان یونانی گرفته شده و به معنی نمکزا است.

 

 

هالوژن	جرم اتمی	نقطه ذوب	نقطه جوش	الکترونگاتیویته
فلوئور	۱۹	۵۳/۵۳	۸۵/۰۳	۳/۹۸
کلر	۳۵/۵	۱۷۱/۶	۲۳۹/۱۱	۳/۱۶
برم	۸۰	۲۶۵/۸	۳۳۲/۰	۲/۹۶
ید	۱۲۷	۳۹۶/۸۵	۴۵۷/۴	۲/۶۶
آستاتین	۲۱۰	۵۷۵	۶۱۰	۲/۲

 

 

 

ریشه لغوی

نام هالوژنها از یونانی گرفته شده و به معنی نمک‌ساز است.

اطلاعات کلی

این عناصر به استثنای آستاتین ، به‌صورت هالید نمکها بطور فراوان در طبیعت وجود دارند. آستاتین احتمالا در طبیعت ، به مقادیر فوق‌العاده کم به‌صورت ماده حد واسطی با طول عمر کوتاه یافت می‌شود که از فرایندهای تجزیه مواد رادیواکتیو طبیعی حاصل می‌گردد. اما بیشتر اطلاعات ناقص ما درباره شیمی آستاتین ، حاصل مطالعه مقادیر جزئی ایزوتوپ رادیواکتیو این عنصر است که از طریق واکنشهای هسته‌ای تهیه می‌شود.

 

خواص گروهی

هر اتم هالوژن از گاز نجیبی که پس از آن ، در جدول تناوبی عناصر قرار گرفته است، یک الکترون کمتر دارد. هر اتم هالوژن ، تمایل زیادی دارد که با تشکیل یک یون با یک بار منفی یا یک پیوند کووالانسی ، آرایش الکترونی یک گاز نجیب را به خود بگیرد. هر یک از عناصر این گروه به استثنای فلوئور ، حالت اکسایش مثبت دارد. نماد X ، مشخص کننده هر هالوژنی در ترکیب است.

در سری هالوژنهایی که بر حسب عدد اتمی در این جدول مرتب شده‌اند، اغلب خواص به‌طور منظم افزایش یا کاهش می‌یابند. اتم هالوژن در هر تناوب دوره بعد از گاز نجیب آن دوره دارای بالاترین پتانسیل یونش است و پتانسیل یونش در هر گروه با افزایش شعاع اتمی کاهش می‌یابد.

ازمایش رابرت میلیکان

نخستین انداره‌گیری دقیق بار الکترون توسط رابرت میلیکان در 1909 انجام گرفت. در آزمایش میلیکان، در اثر برخورد پرتوهای ایکس با مولکول‌های تشکیل دهندهٔ هوا الکترون‌ها تولید می‌شوند. قطره‌های بسیار ریز روغن با گرفتن الکترون بار منفی به دست می‌آورند. این قطره‌ها میان دو صفحهٔ افقی جای می‌گیرند و جرم یک قطره با اندازه‌گیری سرعت سقوط آن معین می‌شود. وقتی که صفحه‌ها باردار می‌شوند، سرعت سقوط قطره باردار تغییر می‌کند، زیرا قطره باردار دارای بار منفی به وسیلهٔ صفحهٔ بالایی که دارای بار مثبت است جذب می‌شود. مقدار بار صفحه‌ها را می‌توان طوری تنظیم کرد که قطره‌های روغن به صورت معلق باقی بماند و سقوط نکند. بار روی قطرهٔ روغن را از روی جرم قطره و بار صفحه‌ها پس از انجام تنظیم بار می‌توان محاسبه کرد. چون قطره می‌تواند یک یا چند الکترون بگیرد، بارهای محاسبه شده با این روش یکسان نیستند و مضرب‌های ساده از مقدار واحدی هستند که بار یک الکترون فرض می‌شود.

نماد بار الکتریکی e است و مقدار تقریبی آن

1.6022x 10-19   می‌باشد. مقدار e را واحد بار الکتریکی می‌نامند.